Cách đây hơn nửa tháng, thị trường đồ chơi Trung thu đã bắt đầu nhộn nhịp. Những món đồ chơi phục vụ thiếu nhi trong đêm Rằm được những người kinh doanh nhập về treo bán khắp nơi. Từ vùng đô thị đến nông thôn, những “thượng đế” nhỏ tuổi đều dễ dàng chọn cho mình một món đồ yêu thích. Tuy nhiên, cũng giống như vài năm gần đây, đồ chơi Trung thu truyền thống đang mất dần. Thay vào đó là các loại đèn lồng bằng nhựa, mặt nạ, dao, kiếm... nhập ngoại được bày bán tràn lan trên thị trường.
Đưa cô cháu gái hơn 3 tuổi đi chọn đèn lồng ông Nguyễn Thanh Vận (Khu 4, phường Yết Kiêu, TP Hạ Long) than thở: “Muốn tìm cho cháu một cái đèn truyền thống mà khó quá. Giờ chỉ còn mỗi đèn ông sao là tồn tại được mà không phải chỗ nào cũng bán. Ông cháu tôi vào mấy cửa hàng đồ chơi ở khu vực chợ Loong Tòong mà có mua được đâu. Chỗ nào cũng thấy đèn chạy bằng pin...”.
Đồ chơi Trung thu truyền thống chiếm thị phần rất nhỏ trên thị trường.
Ở Hạ Long mua đồ chơi Trung thu truyền thống đã khó thế thì ở các vùng nông thôn sẽ như thế nào? Để trả lời câu hỏi này, chúng tôi tìm về Yên Hưng, vùng đất có truyền thống về nghề thủ công, trong đó có nghề làm đèn Trung thu. Hoá ra, Yên Hưng cũng nằm trong tình trạng chung ấy. Đi dọc từ thị trấn Quảng Yên xuống vùng Hoàng Tân, Tân An, chúng tôi cũng chỉ thấy bày bán những đồ chơi ngoại nhập. Những đèn lồng bằng giấy hình con cá, con thỏ, con cò... quen thuộc trong Trung thu của người Yên Hưng xưa giờ không còn nữa. Những hộ làm đèn truyền thống cũng chỉ giữ nghề bằng việc làm đèn ông sao to theo đơn đặt hàng của các trường học trên địa bàn. Anh Nguyễn Văn Tuấn (Khu I, TT Quảng Yên) cho biết: “Nhà tôi có nghề làm hàng mã gia truyền nên Trung thu nào cũng làm đèn lồng bán. Mấy năm trước còn làm nhiều loại như đèn con cá, con cò... năm nay chẳng có ai đặt mua nên cũng không làm nữa. Chúng tôi cũng muốn làm thử để thăm dò thị trường nhưng lại sợ không bán được thì mất công, mất vốn nên thôi. Bây giờ mua đèn lồng Trung Quốc vừa dễ, vừa rẻ lại chạy bằng pin có nhạc, đèn lập láy cả ngày nên trẻ em thích mà phụ huynh cũng thấy tiện. Mấy ai còn thích đồ chơi Trung thu truyền thống đâu...”.
Thống lĩnh trên thị trường đồ chơi Trung thu năm nay là những mặt hàng có xuất xứ từ Trung Quốc. Đó là những chiếc đèn lồng chạy bằng pin nhiều mẫu mã, chủng loại như: Con gà, con bọ rùa, gấu, thỏ, siêu nhân... vừa biết vỗ tay, vỗ cánh, chạy trên bánh xe và phát ra âm thanh; là những chiếc mặt nạ màu sắc rực rỡ mô phỏng theo những nhân vật từ cổ tích đến hiện đại như những nàng công chúa, Harry Potter, người nhện, siêu nhân... Bên cạnh đó, thị trường đồ chơi Trung thu ngày càng đa dạng hơn với sự góp phần của các loại đồ chơi như xe đạp, ô tô, máy bay điều khiển từ xa, trò chơi lego, búp bê barbie... nhập từ các nước châu Âu, Mỹ... Những loại đồ chơi này đã đẩy lùi đồ chơi Trung thu truyền thống vào một góc nhỏ trên thị trường. Cô Hạnh, một tiểu thương kinh doanh đồ chơi trẻ em ở chợ Hạ Long I, cho biết: “Chúng tôi vẫn nhập đèn ông sao, mặt nạ thủ công của Việt Nam về bán nhưng sức mua chậm lắm. Trẻ con vào quầy nhìn thấy các loại đèn lấp lánh, cử động ngộ nghĩnh là đòi mua chứ đèn Việt chỉ buổi tối mới thấy hết vẻ lung linh. Đấy là tôi còn cất công lên tận chợ Đồng Xuân để nhập hàng nội chứ nhiều hàng khác có bán đồ chơi truyền thống đâu. Ít người mua lắm”.
Tuy nhiên, không phải ai cũng chuộng đồ ngoại. Bằng chứng là cửa hàng Phượng Mười (Số 104, Lê Thánh Tông, TP Hạ Long), một trong số rất ít cửa hàng kinh doanh đồ chơi Trung thu truyền thống, cũng rất đông khách. Các bậc phụ huynh đưa con đến đây để chọn những chiếc đèn kéo quân, những chiếc đèn ông sao, đèn con cá, mặt nạ chú Tễu, đầu lân, trống vải... đáng yêu. Chủ cửa hàng cho biết giá một chiếc đèn ông sao từ 5000đ - 7.000đ; đèn hình có 10.000đ - 12.000đ; đầu lân từ vài chục nghìn đến hơn 100.000đ tuỳ thuộc vào kích cỡ. Tất cả những mặt hàng này đều được nhập từ Hà Nội do những nghệ nhân của Thủ đô làm ra. Dù vậy, cũng không thể phủ nhận thực tế là đồ chơi Trung thu truyền thống đang mất dần chỗ đứng trên thị trường. Thế hệ trẻ ngày nay không còn có được cái cảm giác hào hứng, hồi hộp khi xem người thân làm đèn ông sao, không được phá cỗ với những đồ chơi tự làm như đèn cù, con rối giấy, không có cái thú đón trăng trong những tiếng nổ lách tách của xâu hạt bưởi phơi khô. Đồ chơi Trung thu truyền thống mất chỗ đứng cả trong lòng những đứa trẻ.
