Ngày 5-6, Quốc hội thảo luận ở Hội trường về tình hình oan, sai trong việc áp dụng pháp luật trong hình sự, tố tụng hình sự và việc bồi thường thiệt hại cho người bị oan trong hoạt động tố tụng hình sự theo quy định của pháp luật. Đã có 25 ĐB phát biểu ý kiến tại Hội trường, trong đó Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh có 2 ĐB phát biểu là ĐB Đỗ Thị Hoàng, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh và ĐB Thượng tọa Thích Thanh Quyết.
ĐB Đỗ Thị Hoàng đã thể hiện sự trân trọng đối với trách nhiệm và hiệu quả hoạt động của các cơ quan tư pháp trong công tác đấu tranh phòng chống tội phạm cũng như trong hoạt động tố tụng để đảm bảo an ninh chính trị, an ninh, trật tự an toàn xã hội trong bối cảnh trong nước, quốc tế có những diễn biến phức tạp, khó lường; đánh giá cao nỗ lực của Đoàn Giám sát của Quốc hội đã trực tiếp giám sát ở 10 tỉnh thành, các quân khu để có một báo cáo dày dặn, đầy đủ về tình hình oan, sai trong việc áp dụng pháp luật về hình sự, tố tụng hình sự và việc bồi thường thiệt hại cho người bị oan trong hoạt động tố tụng hình sự theo quy định của pháp luật.
Đồng chí đề nghị, Quốc hội và ĐB Quốc hội cần thực sự quan tâm, đối chiếu, liên hệ về những bài học, những nguyên nhân, những kẽ hở dẫn đến oan sai và trách nhiệm của mỗi ngành, mỗi lĩnh vực để xảy ra oan sai, ép cung, nhục hình trong các hoạt động tố tụng; cần bàn bạc, thảo luận kỹ và ban hành những văn bản liên quan đến hình sự, tố tụng hình sự và dân sự, tố tụng dân sự, tố tụng hành chính, tạm giữ tam giam, tổ chức cơ quan điều tra giam giữ thật là chặt chẽ, đầy đủ cả về cơ chế phối hợp giữa các ngành trong hoạt động tố tụng về vai trò của luật sư cũng như các điều kiện đảm bảo cho tranh tụng, trong quá trình hoạt động tố tụng với nguyên tắc là thượng tôn pháp luật. Quan tâm đến các quyết định về giám định, các quy định về giám định và về quy trình, tiêu chuẩn, thời điểm, trang thiết bị, chế độ tài chính để các lực lượng chức năng có đủ công cụ thực hiện tố tụng nhất là các thiết bị liên quan đến giám định về pháp y, về công nghệ, về trang thiết bị viễn thông, về xây dựng cơ bản, về kết cấu công trình. Cần quy định về chế độ trách nhiệm nghĩa vụ và trách nhiệm bồi hoàn do thiếu tinh thần trách nhiệm của các cơ quan và cá nhân tham gia tố tụng.
Về trách nhiệm của các cơ quan tư pháp, ĐB đề nghị: Tập trung rà soát, định rõ trách nhiệm của các tập thể, cá nhân, làm rõ, xử lý nghiêm túc; Đổi mới các quy trình tuyển dụng, sử dụng, cơ chế ràng buộc trách nhiệm, đào thải đối với những người không hoàn thành nhiệm vụ, thái độ trách nhiệm kém, cố tình vi phạm; thường xuyên đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ làm công tác tố tụng; Đề xuất sửa đổi những vấn đề còn vướng mắc trong quy định của pháp luật, để thực hiện nâng cao chất lượng tố tụng. Cần đặt ra việc chấn chỉnh và khắc phục các sai phạm trong quá trình tố tụng hình sự, gắn với tổng thể việc khắc phục các tiêu cực và tội phạm chung trong xã hội, việc ngăn ngừa, khắc phục phải đặt trong một môi trường tổng thể.
Về công tác giám sát kiểm tra: ĐB nhận định thời điểm để phát hiện oan, sai còn có nhiều vụ việc khá chậm. Việc khắc phục hậu quả đã khá nặng nề về mặt tâm lý cũng như đời sống xã hội. Đó cũng là những yêu cầu đặt ra cho chúng ta trong việc sửa đổi, bổ sung về trách nhiệm, về cách thức, quy trình, biện pháp cụ thể của giám sát Quốc hội và Hội đồng Nhân dân các cấp trong việc sửa đổi Luật Giám sát của Quốc hội và Hội đồng Nhân dân các cấp lần này.
Tham gia phát biểu thảo luận, ĐB Thượng tọa Thích Thanh Quyết cơ bản tán thành với nội dung Báo cáo Giám sát của Ủy ban Thường vụ Quốc hội đánh giá một cách tương đối, cụ thể tình hình oan, sai và bồi thường thiệt hại cho người bị oan; phân tích, làm rõ được những nguyên nhân khách quan và chủ quan dẫn đến tình trạng oan, sai trong áp dụng pháp luật hình sự, tố tụng hình sự của cơ quan điều tra, viện kiểm sát và tòa án. Tuy nhiên, ĐB cũng đề nghị trong báo cáo cần phải nêu được những thành tích, kết quả đấu tranh phòng, chống tội phạm đầy khó khăn, gian lao, vất vả của các cơ quan chức năng điều tra, Viện Kiểm sát và Tòa án để động viên được tinh thần của những cán bộ tư pháp vì tình hình tội phạm có nhiều diễn biến phức tạp, gia tăng cả về số vụ việc, đối tượng phạm tội và tính chất, mức độ nguy hiểm, phương thức và thủ đoạn tội phạm ngày càng tinh vi, xảo quyệt.
Các cơ quan tiến hành tố tụng đã có nhiều nỗ lực tích cực đấu tranh, phòng cống tội phạm, góp phần giữ vững an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội; hoạt động điều tra, truy tố, xét xử luôn được các cơ quan tiến hành tố tụng quan tâm khắc phục để tránh xảy ra tình trạng oan, sai, nhờ đó mà tỷ lệ án oan, sai đã được hạn chế rất nhiều. Tuy nhiên dù nhỏ nhưng cần phải được xử lý, khắc phục kịp thời và có các giải pháp phòng ngừa hữu hiệu.
ĐB cũng đề nghị cần phân biệt và làm rõ khái niệm oan và sai trong tố tụng hình sự; trong báo cáo cần có sự phân tích rõ hơn về tình hình oan và sai, nguyên nhân của việc oan và sai, trách nhiệm của từng cơ quan tiến hành tố tụng để xảy ra oan, sai để đưa ra các giải pháp khắc phục phù hợp; Trong báo cáo cũng phải phân biệt rõ các vụ oan, sai nào xảy ra trong thời gian gần đây để tránh hiểu nhầm về tình trạng oan, sai xảy ra quá nhiều.
Về vấn đề bức cung, dùng nhục hình: ĐB khẳng định đây là một trong những nguyên nhân dẫn đến việc oan, sai. Tuy nhiên chỉ chiếm tỷ lệ rất ít khoảng 0,00005% nhưng vẫn phải có biện pháp chấm dứt, vì nó để lại hậu quả nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân người bị bức cung, dùng nhục hình; đồng thời ảnh hưởng tới các cơ quan tư pháp.
Nguyên nhân chính là do trình độ, năng lực, phẩm chất đạo đức yếu kém, tư tưởng nóng vội, bệnh thành tích lại trỗi dậy của một số cán bộ điều tra, do biên chế của cơ quan điều tra chưa tương xứng với công việc. Từ việc phân tích kỹ, khách quan những nguyên nhân này để có biện pháp khắc phục.
ĐB khẳng định tuy còn có một số tỷ lệ rất nhỏ về oan, sai, bức cung, dùng nhục hình nhưng đây là thành tích rất lớn của cơ quan điều tra, cơ quan tư pháp, được cử tri các nước đánh giá cao, không để lại nỗi oan, sai lớn.
Xuân Ninh (VP Đoàn ĐBQH - HĐND tỉnh)
