Vấn đề chuyển các doanh nghiệp làm kinh tế đơn thuần hiện có thuộc các cơ quan Đảng, lực lượng vũ trang, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội sang các cơ quan nhà nước quản lý từ năm 2007 do Hội nghị Trung ương 4 (khoá X) quyết định đã được sự đồng tình ủng hộ của đông đảo cán bộ và quần chúng nhân dân.
Điều này rất quan trọng bởi khi gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), chúng ta đã cam kết sẽ thực hiện qui chế đối xử quốc gia, bình đẳng, không phân biệt đối với mọi doanh nghiệp. Như vậy, nếu vẫn còn chuyện tách bạch giữa các doanh nghiệp thuộc Đảng, đoàn thể, doanh nghiệp quốc phòng với các doanh nghiệp khác do Nhà nước quản lý thì khi làm ăn với doanh nghiệp các quốc gia khác sẽ dẫn đến những đối xử không bình đẳng giữa các doanh nghiệp trong chuyện cấp đất, cấp vốn...
Không thể kéo dài sự tồn tại
Trong các cuộc họp của Quốc hội, nhiều đại biểu đã từng kiến nghị vấn đề này. Trong khi thảo luận dự thảo Luật Quốc phòng, đại biểu Trần Xuân Hải (Gia Lai) đề nghị: ''Chính phủ cần báo cáo, Quốc phòng thời gian qua đã làm kinh tế như thế nào, hiệu quả ra sao?''. Đại biểu Trần Xuân Luyện (Bà Rịa- Vũng Tàu) cùng đại biểu Nguyễn Nghiễm (Bình Phước) băn khoăn: ”không đưa vào luật thì các đồng chí làm không “chính danh” nhưng phạm vi thế nào chưa rõ…”
Về vấn đề này, nguyên Tổng bí thư Lê Khả Phiêu cho rằng “Thời điểm từ năm 1975 đến 1990 thì việc này là cần thiết. Khi chúng ta mới đi từ chiến tranh ra hòa bình, thời điểm đó đất nước vô cùng khó khăn, mọi người phải chung sức, chung lòng. Quân đội cũng như Công an cũng phải tham gia làm kinh tế, thương mại. Nhưng nếu cứ kéo dài đến thời điểm này rõ ràng là không còn phù hợp nữa. Vì Quân đội hay Công an cũng thế thôi, đều có nhiệm vụ chính trị rất rõ ràng là phải tập trung bảo đảm an ninh quốc gia”.
Thực tế cho thấy thời gian vừa qua nhiều đơn vị làm kinh tế của Đảng, đoàn thế “lãi giả, lỗ thật”, thậm chí có đơn vị thua lỗ kéo dài, thất thoát rất lớn tiền của của nhà nước. Chúng ta đã từng chứng kiến vụ Tamexco (năm 1997) với hàng trăm tỉ đồng thất thoát; giám đốc và nhiều người khác đã nhận được những bản án thích đáng, 4 án tử hình, hàng chục người vào tù… Ngoài ra còn nhiều những vụ án khác, do các tổ chức đoàn thể, chính trị đứng ra thành lập đã làm ăn không hiệu quả.
Đó chính là hậu quả của sự “bao cấp” kéo dài. Những đơn vị này phần lớn ngành nghề đều được phân công, cán bộ quản lý trình độ chuyên môn hạn chế, thậm chí có người chỉ có tinh thần đảng viên mà thiếu trình độ chuyên môn.
Nhiều đơn vị làm kinh tế trong quân đội, trong lực lượng vũ trang khác vẫn tồn tại hai hình thức lẫn lộn: vừa hoạch toán, vừa bao cấp. Người lãnh đạo vẫn ăn lương nhà nước (quân hàm), đồng thời lại hưởng theo chế độ kinh doanh. Đây là sự song trùng rất khó kiểm soát. Chưa kể đến chuyện chỉ cần có quân hàm tương ứng cộng với một vài điều kiện không minh bạch là có thể làm lãnh đạo. Sự lẫn lộn này rất khó để thúc đẩy kinh doanh.
Ở các cơ quan Đảng và đoàn thể cũng vậy. Có thể thấy rất rõ điều này ở những công ty, các nhà khách. Sự phân biệt giữa kinh doanh và phục vụ không rõ ràng. Kinh doanh cũng chỉ để tăng thu nhập cho một bộ phận. Chính điều này vừa ảnh hưởng đến phục vụ cho yêu cầu chính, đồng thời tạo kẽ hở cho những tiêu cực nảy sinh. Hạch toán ở đây cũng chỉ là hình thức bởi kinh phí vẫn được cấp. Trong rất nhiều đơn thư gửi đến các cơ quan báo chí, cơ quan chức năng, quần chúng nhân dân đã không ngại chỉ ra rằng ở những nơi đó chỉ phục vụ cho một số ít người, là nơi những tiêu cực thường phát sinh.
Kinh doanh bình đẳng
Trên mặt trận kinh tế, cuộc cạnh tranh rất quyết liệt: “Thương trường là chiến trường”, không thể dùng “chiến tranh du kích”. Có trình độ chuyên, có kinh nghiệm là một trong những yếu tố thành công. Chúng ta đã vào sân chơi lớn của thế giới thì việc minh bạch hóa, bình đẳng giữa các tổ chức kinh tế là điều tất yếu.
Thời gian qua, chúng ta đã có nhiều bài học kinh nghiệm khi chuyển một số doanh nghiệp dạng này sang làm ăn kinh tế. Có thể thấy thành công nhất vẫn là một số doanh nghiệp của lực lượng vũ trang. Nhiều doanh nghiệp từ khi chuyển hẳn sang hạch toán làm ăn rất có hiệu quả.
Nhiều năm qua, Viettel, Công ty Lũng Lô, Binh đoàn 11, 12… tham gia làm kinh tế rất có hiệu quả. Khi đã có cơ chế rõ ràng, các doanh nghiệp này rất chủ động trong kinh doanh, trong đầu tư các trang tiết bị kỹ thuật. Nghĩa là họ đ ược t ự do suy nghĩ, tự đứng trên đôi chân của mình.
Tuy nhiên những doanh nghiệp như vậy không nhiều. Khi chuyển sang cơ chế mới sẽ có nhiều doanh nghiệp khó khăn. Họ sẽ không được cung cấp những “bầu sữa” như trước, nếu muốn tồn tại phải nâng cao hơn nữa tính chủ động, khả năng cạnh tranh trên thương trường. Từ đó, buộc các doanh nghiệp này phải hoạt động có tính độc lập cao hơn nữa, sẵn sàng đương đầu với cơ chế cạnh tranh toàn cầu hiện nay. Nhiều doanh nghiệp chắc chắn sẽ không cạnh tranh nổi trên thị trường. Song đó là tính tất yếu của qui luật làm ăn kinh tế.
Vấn đề cốt yếu vẫn là chất lượng và giá cả và phương thức kinh doanh. Nói như ông Trần Xuân Giá: “Quan trọng là phương thức kinh doanh như thế nào thôi. Anh kinh doanh tốt, các yếu tố đầu vào, đầu ra minh bạch, rõ ràng, không có chuyện dựa dẫm vào Nhà nước hoặc Nhà nước dành ưu đãi cho các doanh nghiệp này thì dù anh ở đâu cũng được chấp nhận”.
Đưa các doanh nghiệp này vào nhà nước quản lý sẽ có nhiều cái lợi. Doanh nghiệp muốn tồn tại phải làm ăn hiệu quả, từ đó phải đổi mới công nghệ, chăm lo đào tạo đội ngũ, sản xuất, kinh doanh gắn với thị trường. Và như vậy nhà nước không cần rót thêm kinh phí đồng thời cũng không có khoản kinh phí thất thoát lớn.
Cái lợi tiếp theo nếu doanh nghiệp không phù hợp tự cơ chế sẽ đào thải, nhà nước cũng đỡ một gánh nặng và việc “chạy” chức “chạy” quyền phần nào được hạn chế. Hiện tượng các doanh nghiệp, các cơ sở kinh tế này là sân sau cuả một vài người là nơi để con ông cháu cha vào vào lãnh đạo sẽ được hạn chế.
Những người sản xuất, kinh doanh nhất định sẽ không chấp nhận một lãnh đạo và bộ máy dưới quyền ông ta làm ăn không hiệu quả. Sự sàng lọc của thực tế sẽ là tiêu chuẩn cao nhất. Bởi vì người ta không thể cạnh tranh bình đẳng và trung thực nếu như mỗi người ở một vị thế rất khác nhau. Ngoài ra, điều này cũng sẽ bảo đảm minh bạch cho cả hệ thống theo nguyên tắc: đã kinh doanh thì phải tuân thủ các chuẩn mực như nhau.
Cuối cùng phải nói đến sự mạnh lên của chính các tổ chức ấy. Khi lực lượng vũ trang và các tổ chức chính trị xã-xã hội chỉ chuyên lo để hoàn thành nhiệm vụ trung tâm thì chất lượng sẽ được nâng lên. Với lực lượng vũ trang điều đó càng có ý nghĩa quan trọng. Đó chính là hoàn thành nhiệm vụ chính trị trung tâm: bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam Xã hội Chủ nghĩa.
