Theo tin từ Bảo hiểm xã hội tỉnh, đến hết quí I-2010, số cơ quan, doanh nghiệp nợ tiền BHXH, BHYT trong toàn tỉnh lên đến hàng trăm với số tiền nợ xấp xỉ 50 tỷ đồng.
Nhiều cơ quan, đơn vị nợ đọng đến 20 tháng, điển hình như Công ty CP Đóng tàu Sông Chanh (Yên Hưng) nợ gần 2 năm, Xí nghiệp Thạch Sơn nợ gần 20 tháng với số tiền trên 124 triệu đồng, Công ty TNHH Hương Phong nợ gần 19 tháng với số tiền trên 283 triệu đồng... Mặc dù hàng tháng, cơ quan Bảo hiểm xã hội tỉnh luôn đối chiếu và thông báo số nợ cho doanh nghiệp, đồng thời cử cán bộ chuyên trách đến đôn đốc, truy thu nợ đọng nhưng các doanh nghiệp đó đều không chịu trích nộp BHXH, BHYT cho người lao động theo quy định. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp hàng tháng vẫn thu 6% tiền BHXH, BHYT của người lao động nhưng lại không chịu nộp cho cơ quan BHXH. Không nộp BHXH, dĩ nhiên thiệt thòi không thuộc về doanh nghiệp mà chính công nhân sẽ không được hưởng những quyền lợi tối ưu của người lao động theo quy định của Nhà nước. Những quyền lợi về BHYT, ốm đau, hưu trí, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, tử tuất, lương hưu... của người lao động bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Theo Nghị định 113, quy định xử phạt hành chính đối với những doanh nghiệp nợ BHXH quá hạn, trốn BHXH với mức phạt tối đa 20 triệu đồng. Nhưng xem ra, quy định này khó lòng thực hiện, bởi cơ quan thu BHXH không có thẩm quyền xử phạt đối với những doanh nghiệp này, phải nhờ đến Thanh tra Sở LĐ-TB&XH. Thế nhưng, nhiều năm nay, mặc dù BHXH đã lập danh sách báo cáo về những doanh nghiệp chây ì nộp BHXH hoặc trốn nộp BHXH, nhưng cũng chỉ bị nhắc nhở. Chế tài có, nhưng không có cơ quan chức năng thực hiện, nên doanh nghiệp vẫn xem việc nộp BHXH là công việc tự nguyện hay không tự nguyện, chứ không phải trách nhiệm, nghĩa vụ của doanh nghiệp. Tình trạng này phổ biến ở các doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp ngoài quốc doanh. Mặc dù Nghị định 02 của Chính phủ đã ban hành thêm một chế tài, nhằm răn đe những doanh nghiệp để quá hạn BHXH là tính lãi suất theo ngân hàng số tiền nợ của doanh nghiệp nhưng xem ra là vẫn chưa đủ mạnh để xử lý những doanh nghiệp này. Theo các cơ quan chức năng, mức xử phạt tối đa không quá 20 triệu đồng đối với hành vi chậm hoặc không đóng BHXH là không đủ sức răn đe, khiến nhiều doanh nghiệp chấp nhận nộp phạt để chiếm dụng, trốn đóng hàng tỷ đồng tiền BHXH. Một nguyên nhân khác là do đội ngũ cán bộ thanh tra tại địa phương còn quá mỏng, khó phát hiện kịp thời vi phạm của doanh nghiệp.
Thiết nghĩ để bảo đảm quyền lợi cho người lao động cần phải áp dụng những biện pháp hữu hiệu. Thứ nhất, cần làm tốt công tác tuyên truyền và phổ biến pháp luật về BHXH cho cả người lao động và doanh nghiệp, tăng cường đối thoại giữa doanh nghiệp, địa phương và người lao động để giải toả những vướng mắc trong quá trình tham gia BHXH. Bên cạnh đó cần tăng cường công tác kiểm tra, đặc biệt, đội ngũ cán bộ kiểm tra của hệ thống BHXH phải chủ động tiếp cận với doanh nghiệp, phát hiện sớm những trường hợp chậm đóng, để nhắc nhở kịp thời. Tránh được trường hợp càng để lâu, khoản nợ càng lớn, càng khó xử lý.
