Sau hơn 20km đường núi quanh co với những con dốc dài, cua gấp khúc như dốc Cổng Trời, dốc Tài Phật... cuối cùng, chúng tôi cũng đến được bản Mốc 13, xã Quảng Đức (Hải Hà).
Bản Mốc 13 nằm ở khu vực biên giới (giáp Trung Quốc) vào mùa xuân đẹp như một bức tranh bởi những thửa ruộng vàng ươm mới gặt còn đượm mùi nếp nương. Trên con đường bê tông trải dài, từng đàn trâu thong thả về chuồng. Cuộc sống thanh bình, ấm no hiển hiện ở nơi mà cách đây hơn chục năm về trước còn là vùng núi hoang vu.
Phát triển chăn nuôi trâu ở bản Mốc 13, xã Quảng Đức (Hải Hà).
Chúng tôi tìm đến nhà anh Tằng Dếnh Nàm, một trong những gia đình đến dựng nghiệp sớm nhất ở bản Mốc 13. Vợ chồng anh đang chuẩn bị bán lợn lấy tiền sắm Tết. Tuy mới 44 tuổi, song anh đã là hàng cao tuổi ở bản. Trước đây, gia đình anh ở trung tâm xã Quảng Đức. Năm 1995, theo chủ trương của tỉnh đưa dân ra xây dựng vùng kinh tế mới ở các vùng sát biên, xã Quảng Đức vận động những hộ gia đình trẻ ở các bản ra Mốc 13 sinh sống. Gia đình anh Nàm là 1 trong 10 hộ xung phong đi trong đợt đầu. Những ngày mới đặt chân đến mảnh đất này, nơi đây còn hoang vu chỉ thấy lau, sậy và những bụi cây rừng. Ruộng chưa có, nhà dựng lên chỉ là những túp lều tranh, nứa. Đêm đến, lợn rừng vào bản, đào bới quanh nhà, cuộc sống thật khó khăn. Nhưng rồi, được sự quan tâm của tỉnh, của huyện, xã; sự trợ cấp của Nhà nước cùng với tinh thần vượt khó của bà con, lau sậy được chặt bỏ, những thửa ruộng dần hình thành từ bàn tay chăm chỉ lao động của bà con. Ngày qua ngày, Bản Mốc 13 càng thêm khởi sắc, bà con đến sinh cơ lập nghiệp cũng ngày một đông. Đến nay, bản Mốc 13 đã có 48 hộ dân với 272 nhân khẩu sinh sống, hầu hết là dân tộc Dao Thanh Y. Bản có 40 ha đất nông nghiệp, riêng gia đình anh Nàm đã khai hoang được 6 sào ruộng. Để giúp bà con, tỉnh cũng đã đầu tư xây dựng hệ thống thuỷ lợi phục vụ tưới tiêu cho cánh đồng nơi đây. Ngoài chú trọng trồng trọt, bà con đã được huyện, xã phân giao đất lâm nghiệp để trồng rừng, phát triển kinh tế gia đình. Ý nghĩ bỏ về bản cũ trong những ngày đầu mới ra vùng biên giới này, nay đã phai nhạt trong tâm trí bà con.
Gặp, trò chuyện với những người dân ở Mốc 13 mới thấy được niềm vui của họ ở quê hương mới gắn bó như thế nào. Dọn dẹp, bày biện lại đồ đạc trong ngôi nhà cấp 4 khang trang vừa xây xong để chuẩn bị đón Tết, anh Lường Vểnh Chiến, kể: ''Ngôi nhà này được xây nhờ tiền của bà con trong bản cho vay. Ở đây tuy không có gia đình nào giàu nổi trội nhưng lúc nào cũng đủ ăn, đủ mặc và quan trọng nhất là bà con luôn đoàn kết, đùm bọc giúp đỡ lẫn nhau''. Tinh thần đoàn kết của bà con thể hiện trong cuộc sống hàng ngày bằng sự chia ngọt, sẻ bùi, giúp đỡ lẫn nhau những lúc khó khăn, hoạn nạn. Nhà ai chuẩn bị xây, bà con đến giúp dỡ nhà, đào móng. Nhà ai thiếu lao động, bà con đến giúp cấy, cày, gặt hái... Ngoài trồng trọt, người dân ở bản Mốc 13 còn phát triển chăn nuôi trâu, gia đình nào nhiều thì 6-7 con, ít nhất cũng có 3-4 con. Ngoài cung cấp sức kéo, đàn trâu còn là vốn dành dụm của bà con để mỗi khi ốm đau, hay cần mua sắm thứ gì, bà con lại bán đi. Nghề mới nhất của người dân bản Mốc 13 là trồng rừng. Trước đây, bà con chỉ biết khai thác lâm sản từ rừng như: lấy mây, lá dong mang ra chợ bán. Nay được Nhà nước giao đất lâm nghiệp, bà con đã biết trồng rừng để phát triển kinh tế gia đình. Riêng nhà anh Tằng Dếnh Nàm trồng tới 2 ha cả keo lẫn quế.
Cuộc sống ấm no, đời sống văn hoá, tinh thần của người dân bản Mốc 13 cũng rộn ràng hơn. Bà con đã chú trọng đến việc học hành của con em mình. Nhiều gia đình đông con, nhưng phần lớn con cái họ đều được đến trường, mặc dù đến lớp 6, các em phải theo học lớp bán trú dân nuôi cách bản tới 16km. Chị Liêng Phượng, một trong những hộ còn khó khăn ở bản, tâm sự: ''Nhà tôi có 5 đứa con, năm nào cũng bán lợn, bán gà lấy tiền mua sách vở cho chúng. Không có của để dành nhưng tôi cố lo cho chúng ăn học để mai này biết cái chữ còn về giúp bản ngày càng giàu hơn!''. Để chuẩn bị cho những ngày Tết, các gia đình ở bản đều gói bánh chưng, nhà ít thì chục cân, nhiều tới 20 cân gạo nếp như gia đình ông Phoòng Chi Dùng. Trong những ngày Tết, bà con đến nhà nhau chúc Tết để tăng thêm sự đoàn kết gắn bó, mừng tuổi cho lũ trẻ, chúc chúng chăm ngoan, học giỏi. Cả thôn 48 hộ dân thì cũng có đến hơn chục chiếc xe máy. Tết đến, thôn tổ chức thành đoàn đến Trung tâm xã cách bản 16km để tham gia các cuộc thi ném gòn, đánh gụ, bóng đá của xã. Đặc biệt trong những ngày Tết, cán bộ xã và các chiến sĩ biên phòng thường đến chúc tết, chung vui với bà con. Hiện bản Mốc 13 đang đăng ký xây dựng bản văn hoá. Đây là bước đánh dấu những cố gắng, nỗ lực của bà con dân bản Mốc 13 trong suốt hơn chục năm nay. Nhận thức của người dân cũng bởi thế mà nâng cao rõ rệt, chấp hành tốt chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước. Mặc dù phần lớn người dân là đồng bào dân tộc thiểu số nhưng nơi đây không có tình trạng tảo hôn...
Chia tay bà con dân bản Mốc 13 vào lúc chiều muộn. Mặc dù con đường về phố huyện còn hơn 20km với những dốc núi quanh co, thời tiết vẫn se lạnh, nhưng trong lòng chúng tôi cảm thấy ấm áp. Vậy là ngày Tết đã đến, một cái Tết ấm no với người dân nơi mảnh đất biên cương thân yêu này.
