Đốt vàng mã: Sự vô lý năm nào cũng thế!

Cùng với rằm tháng bảy, ông Công ông Táo… rằm tháng riêng là một trong những ngày rằm quan trọng của người dân. Theo tục lệ, cứ đến dịp này, nhiều người lại đi mua vàng, mã để hoá, gửi cho người "cõi âm". Tuy nhiên, những năm gần đây ở HN, tục lệ này đang có chiều hướng bị lạm dụng.

Gửi ô tô, thẻ tín dụng, hộ chiếu cho “người âm”

Từ ngày mùng 10 âm lịch, trên các đường phố HN đã xuất hiện nhiều gánh hàng rong bán quần áo, mũ thần linh. Trên các điểm chuyên bán hàng mã như phố Hàng Mã, chợ Đồng Xuân... lượng khách lúc nào cũng tấp nập.

Không chỉ những ngày này mà cả rằm tháng 7 - xá tội vong nhân, rằm tháng 8 - trung thu và từ 23 tháng Chạp đến 30 Tết âm lịch… phố Hàng Mã vẫn oằn mình chở bao nhiêu thứ hàng mã.

Mặt hàng truyền thống làm từ các loại giấy màu ở phố này gần như không thay đổi từ khi lập phố, có khác chăng là bây giờ có nhiều loại để người ta dễ bề chọn lựa và có nhiều người đến mua hơn. Vẫn một màu đỏ chủ đạo, những gian hàng bày đủ loại tràn ra ngoài đường mà muốn chui vào mỗi cửa hàng để chọn món đồ mình cần, người ta cũng toát cả mồ hôi.

Theo chị Nguyễn Thị Hiệp - người bán vàng, mã trên phố Hàng Mã: Trước đây, người dân chỉ mua một ít tiền, vàng, một vài bộ quần áo tượng trưng để đốt cho ông bà, tổ tiên. Tuy nhiên, mấy năm gần đây, nhu cầu đốt vàng mã ngày càng tăng, trung bình mỗi nhà sắm mã cúng rằm khoảng  50.000đ/lễ, khá giả thì 200.000 - 300.000đ/lễ. Còn đối với các "đại gia" thì số tiền dành cho vàng, mã  vài ba triệu đồng là bình thường.
 
Người ta đổ xô đi mua đủ các thứ hàng mã: nhà lầu, xe hơi, tủ lạnh, máy giặt, ti-vi, điện thoại, tiền vàng, quần áo… Đủ các loại giá: một tòa nhà biệt thự đẹp, khang trang giá khoảng 800 nghìn đồng; một chiếc xe hơi giá khoảng 400 nghìn đồng; một tập tiền đô-la độ 20 nghìn đồng; còn các vật phẩm hàng mã khác chỉ có 10-15 nghìn đồng là mua được như: giày dép, mũ, nón, bộ dao cạo râu… Điểm mới năm nay trong các mặt hàng gửi cho “người âm” còn có cả thẻ tín dụng, vé máy bay và hộ chiếu, mũ bảo hiểm...

Với quan niệm dương sao âm vậy, nhiều người liên tưởng đó là sự thật nên không ít người hình dung đến cảnh thiếu thốn đủ thứ ở "thế giới bên kia" mà chạnh lòng thương người đã khuất. Vì vậy, họ không sợ tốn kém vài chục nghìn, vài trăm nghìn đồng, thậm chí có thứ đến triệu đồng để đáp ứng nhu cầu "cần thiết" cho người đã khuất như người đang sống. 
 
Sự vụ lợi đang thắng thế nét đẹp truyền thống

Chứng kiến những gì đang diễn ra tại đền bà Chúa Kho ngày rằm tháng giêng này mới thấy một sự lãng phí đến vô lý. Lò hoá vàng mấy ngày này luôn đỏ lửa từ sáng đến tối.

Cậu thanh niên phụ trách khâu “củi lửa” lau mồ hôi đang vã như tắm trên mặt rồi than thở: "Suốt từ 2 hôm nay, ngày nào chúng em cũng làm việc từ 5 giờ sáng đến 8 giờ tối. Ai đi chùa cũng sắm sanh nhiều đồ lễ, rồi cũng chỉ để mang tiền vàng ấy đốt đi. Khổ nỗi họ lại sợ vàng, mã bị quay vòng nên cứ đứng đó đợi bao giờ bọn em phải đốt hết thì mới yên tâm".

Còn tại phủ Tây Hồ, vào những ngày cuối năm, người ta phải đứng cách lò hoá vàng đến 2m vì sức nóng toả ra quá lớn. Khách thập phương thay vì cầm tiền, vàng của "Ngân hàng Địa phủ" thành kính đốt ít một, lẩm nhẩm khấn vái - thì lại ôm cả cục trên tay, chạy ù vào, vội vàng ném vào lò hoá rồi chạy ra. Tro than bay lên trời cả chục mét vì sức nóng ngùn ngụt của hàng chục nghìn tờ giấy, cốt tre đang hoá.  Thế mới biết, trong dịp lễ đầu năm, việc đốt hàng tấn giấy vàng mã ở đây đã không còn là chuyện lạ.

Bình thường khách vào chùa chỉ mua một lễ tiền vàng 6.000đ, nay đua nhau mua "vàng chỉ, vàng tâm" (những loại vàng, mã được "chế tạo đặc biệt" để bán ngày Tết), đôla, tiền mã loại 500.000đ. Một lễ đó có giá trung bình từ 150 - 200.000đ, đem nhân với hàng vạn lượt người đi lễ chùa mỗi ngày, quả là một con số kinh khủng.

Để chuẩn bị cho những ngày người dân “vứt tiền qua cửa sổ” các làng nghề sản xuất vàng, mã cũng đã chuẩn bị từ trong năm. Ở một số nơi như Đông Hồ, Làng Cót, Thường Tín… Đâu đâu cũng thấy vàng, mã được bày khắp nơi, những góc sân hay các ngôi nhà chật chội đều dành chỗ cho những chồng giấy nguyên liệu hay các bản in tiền âm phủ chưa kịp cắt rời. 

Ở một số nơi vốn nhạy bén như làng tranh Đông Hồ, khi tranh dân gian chẳng có mấy người say mê cũng đã mau chóng “đi tắt đón đầu” chuyển sang sản xuất vàng, mã và đồ dành cho người cõi âm. Đồng tiền dành cho cõi âm và lợi nhuận của người trần đã thắng thế một nghề đẹp truyền thống...

Theo con số thống kê gần đây của Bộ VHTT mặc dù số liệu chưa thật đầy đủ, đã có hơn 40.000 tấn vàng mã được sử dụng trong một năm và riêng tại Hà Nội đã tiêu thụ trên 400 tỉ đồng cho việc đốt vàng mã. Rõ ràng, đây là một con số “biết nói”.

Tuy nhiên việc quản lý như thế nào cũng đang vấp phải nhiều vấn đề khó xử bởi  quan niệm là nhu cầu trong đời sống, nên trên thực tế cũng chẳng có cơ quan nào tiến hành quản lý hoạt động sản xuất cũng như kinh doanh sản phẩm này. Ngay cả việc sử dụng vàng mã, dư luận và quan niệm của nhiều người chỉ cho rằng như vậy là lãng phí, là chuyện "không cần thiết"... và mọi việc cũng chỉ dừng lại mức tuyên truyền, vận động.

Đến chùa, hình như ai cũng biết đức tin là thứ quý giá ở trên đời. Đạo Phật đã từng khuyên dạy: "Phật  bốn phương., tám  hướng...", chỉ cần có tâm, ở đâu cũng có Phật. Dân gian lại có câu: "Lễ nhạt, lòng thành". Vậy nhưng, nhiều năm rồi, khi  đặt niềm tin vào cõi âm, người ta lại nhờ vàng mã làm  cầu nối. 

Chẳng biết “người âm” sẽ nghĩ gì khi cùng với một đống vàng mã đắt tiền là những lời khấn sặc mùi vật chất. Sự thiêng liêng của tâm linh, và đức tin trong mỗi người bỗng chốc trở nên ồn ào và khó hiểu?