Với Quảng Ninh, nơi mà danh lam thắng cảnh, lễ hội, đền chùa, di tích lịch sử v.v... dày đặc, hình như có phần “át” đi tiềm năng du lịch tới các làng nghề truyền thống.
Tuy nhiên, không thể không khẳng định “tài nguyên” về du lịch làng nghề của Quảng Ninh không phải là nhỏ; thậm chí nhiều làng nghề có nét đặc sắc riêng biệt mà chỉ vùng đất hội tụ cả sự phong phú của thiên nhiên, cả bề dày văn hoá trầm tích như Quảng Ninh, mới có. Bởi vậy nguồn tài nguyên này rất cần được “lập trình” cụ thể, nhất là trong xu hướng du lịch hiện nay, du khách không chỉ tìm đến vẻ đẹp thiên nhiên hay những khu vui chơi hiện đại, mà còn có nhu cầu được hòa nhập với cuộc sống, trong các hoạt động văn hoá độc đáo của người dân bản địa trong tour du lịch của mình...
Du khách Pháp đang làm “nghệ nhân làng gốm” tự mình trang trí cho sản phẩm gốm sứ tại HTX Gốm sứ Đông Thành (Đông Triều).
Trên địa bàn tỉnh hiện có gần 20 làng nghề truyền thống, trong đó phần nhiều là những nghề mang đặc trưng riêng có của Quảng Ninh. Nghề đánh bắt hải sản hiện được xem là lâu đời nhất của vùng đất này; trong đó có những làng chài tập trung đông đúc dân cư sinh sống. Ba Hang, Vông Viêng, Vạ Giá, Cửa Vạn v.v... là những làng chài mà ngay tên gọi của nó đã khiến du khách cảm thấy mới lạ muốn khám phá. Nghề chã, nghề chài rồi nghề đánh bắt lưới đèn, câu mực v.v... trên Vịnh đều rất độc đáo trong mắt người nơi khác đến. Thuyền đánh bắt hải sản với hàng chục, hàng trăm bóng đèn được thắp sáng cả một vùng Vịnh, quả là đẹp. Nhưng nếu có mặt trên những chiếc thuyền ấy trong đêm mới cảm thấy thực sự thích thú. Đêm trên biển tối đen, ánh sáng từ các bóng điện rực rỡ, lung linh, thu hút vô vàn tôm, cá, mực... đến vây quanh. Đứng trên mạn tàu nhìn rất rõ tôm cá. Người ta có thể dùng vợt lưới, vớt luôn những con mực dưới mạn tàu lên để nướng ngay trên phễu đèn... Hoặc như nghề nuôi trai cấy ngọc, một nghề tuy mới có gần 40 năm tuổi tại Quảng Ninh, song hứa hẹn là điểm đến hấp dẫn. Ở vùng biển Vân Đồn chúng tôi đã được mục sở thị cùng một đoàn du khách đến từ Hải Dương qua thăm cơ sở nuôi trai của Công ty Taihyo shinju. Trên vùng biển lặng gió, người ta làm những bè phao nổi rộng hàng trăm mét vuông. Phía trên là nơi để cấy ngọc, vệ sinh cho trai, còn phía dưới la liệt những con trai được buộc bởi những sợi dây hoặc những túi lưới đan... Cũng phải tới gần nửa ngày, những du khách “quê lúa” Hải Dương mới thôi suýt xoa và thấy quen dần với nghề nuôi trai mà quê mình không có.
Tại TP Hạ Long và TX Cẩm Phả lưu truyền đã hơn 50 năm nay nghề điêu khắc trên chất liệu đặc biệt: than đá. Chị Nguyễn Thị Tâm, chủ một quầy hàng tại chợ đêm Bãi Cháy cho biết, khá nhiều du khách hỏi chị cách làm một sản phẩm than đá thế nào. Chị bảo: những lúc ấy tôi chỉ mong sao có một cái xưởng chế tác ngay bên cạnh để dẫn họ vào, trăm nghe không bằng một thấy”!.
Có thể thấy đây là một ý tưởng hay mà nếu biết cách khai thác nguồn tài nguyên này sẽ góp phần làm đa dạng, phong phú hoạt động du lịch Quảng Ninh lên rất nhiều...
Theo thống kê của Sở Công Thương, những làng nghề tiểu thủ công nghiệp của Quảng Ninh tập trung ở những nghề: gốm sứ, thủ công mỹ nghệ, nuôi trồng thủy hải sản, chế biến lâm sản - khoáng sản, sửa chữa đóng tàu thuyền, nghề đúc - rèn công cụ, chế biến gỗ - đồ mộc, nghề thêu ren... Những nghề này nằm trải dài trên địa bàn tỉnh nên rất thuận lợi cho hành trình của du khách và các hãng lữ hành khi lập chương trình tới thăm. Tuy nhiên, như chúng tôi tìm hiểu thì hiện nay vấn đề “lập trình” để tạo ra một sản phẩm du lịch mới, “du lịch làng nghề” ở Quảng Ninh mới chỉ được xới xáo chút ít ở Đông Triều, nơi tập trung nhiều làng nghề gốm sứ vốn có tiếng gần 200 năm qua. Frank Gethy, một trong những du khách người Pháp mà chúng tôi tình cờ gặp ở cơ sở sản xuất gốm sứ Đông Thành, đã nói với chúng tôi với giọng hồ hởi sau khi được “chui” vào một lò nung gốm: “Thú vị thật! Lần sau nếu sang Việt Nam, tôi sẽ trở lại nơi đây. Tại cơ sở này chúng tôi nhận thấy, trong nhóm của Frank, người thì mải mê với chiếc camera quay cảnh nghệ nhân đang vê sét trắng, người thì tay cầm cọ mặt chăm chú làm theo một thợ vẽ để tự vẽ lên sản phẩm thô của mình... Chúng tôi nhận thấy, các du khách rất thú vị khi có một giờ được làm nghệ nhân đất gốm. Khi lên xe để tiếp tục hành trình đến Hạ Long, trên tay ai cũng lủng lẳng một chiếc giỏ cói, trong đựng những sản phẩm gốm mua từ cơ sở họ vừa tham quan. Nằm trong “tour” du lịch của nhiều hãng lữ hành, từ cách đây khoảng 4-5 năm, du khách châu Âu đã được bổ sung vào lịch trình là tham quan một điểm trong những làng nghề gốm sứ truyền thống của huyện Đông Triều. Ban đầu một số cơ sở xây dựng điểm dừng chân cho du khách có bày bán hàng gốm sứ sau đó họ bổ sung thêm mô hình một “tiểu” làng nghề gốm sứ cho du khách tham quan. Và tiểu làng nghề này tỏ ra hấp dẫn du khách hơn cả. Hiện nay trên địa bàn huyện Đông Triều có 4 cơ sở chuyên đón, bố trí để du khách được làm nghệ nhân đất gốm như vậy. Ước tính mỗi năm huyện thu hút hàng chục ngàn lượt khách nước ngoài, thu được khoảng 5 triệu USD từ việc bán các sản phẩm gốm sứ cho khách du lịch và xuất khẩu...
Phạm Văn Vịnh, một hướng dẫn viên du lịch của tỉnh Nam Định tâm sự: Thú thật, ngoài danh lam thắng cảnh vốn có, Quảng Ninh quả thực còn thiếu sức hấp dẫn từ những sản phẩm du lịch mang dấu ấn bàn tay của người bản địa. Nhiều khi ngoài những nơi khách được dẫn đến đã quá quen như chợ Hạ Long, Bãi Cháy, Trà Cổ... chúng tôi không biết đưa khách đến đâu. Bởi vậy, nếu Quảng Ninh có được những làng nghề truyền thống, thì tôi nghĩ sức hút không nhỏ”. Ông Hà Quang Long, Phó Giám đốc Sở Văn hoá - Thể thao và Du lịch, cũng cho biết: “Dưới góc độ quản lý nhà nước, những năm qua, tỉnh và sở đã quan tâm, tạo điều kiện để thúc đẩy phát triển các làng nghề thủ công đặc trưng và xem đó là một trong “ba chân kiềng” của du lịch Quảng Ninh...”. Tuy nhiên, theo ông Long, việc phát triển, bố trí và thúc đẩy du lịch làng nghề của tỉnh đang mới dừng ở giai đoạn đầu. Để loại hình du lịch đặc sắc này là điểm hấp dẫn du khách còn có nhiều việc phải làm, trong đó vai trò định hướng, hỗ trợ của nhà nước, bàn tay đạo diễn, sắp xếp lịch trình của các hãng lữ hành và sự vào cuộc của những người làm nghề truyền thống là quan trọng nhất.
