Vân Đồn là huyện miền núi-hải đảo nằm ở phía Đông Nam của tỉnh có hơn 600 đảo lớn, nhỏ với vẻ đẹp thanh khiết và đa dạng về sinh học. Nhiều đảo có bãi tắm đẹp (Minh Châu, Quan Lạn, Ngọc Vừng), có hang động kỳ thú và vườn Quốc gia Bái Tử Long có tới 494 loài thực vật, 37 loài thú, 90 loài chim, 15 loài lưỡng cư, 22 loài bò sát; trong đó có hàng chục loài quý hiếm nằm trong sách đỏ Việt Nam…
Đặc biệt, Vân Đồn còn có những di chỉ khảo cổ có giá trị lịch sử được các nhà khoa học trong nước và nước ngoài quan tâm nghiên cứu (hang Soi Nhụ, hang Hà Giắt…); nhiều di tích văn hoá lịch sử: Hệ thống đình-chùa-miếu-nghè ở xã Quan Lạn, đền Cặp Tiên, hệ thống thương cảng cổ thời nhà Lý (Thắng Lợi, Quan Lạn); nhiều loại đặc hải sản quý như: Bào ngư, hải sâm, sá sùng…
Với mục tiêu sớm đưa Vân Đồn trở thành 1 trong 4 trung tâm du lịch của tỉnh giai đoạn 2001-1010, huyện đã xây dựng chương trình hành động cụ thể về định hướng phát triển du lịch, đồng thời ban hành một số văn bản hướng dẫn các cơ sở kinh doanh lưu trú, dịch vụ du lịch trên địa bàn nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ, đảm bảo an toàn và tuân thủ theo các quy định của pháp luật. Huyện chỉ đạo các cơ quan, ban, ngành, đoàn thể và các xã, thị trấn tăng cường phối hợp, tích cực tham gia vào công tác quản lý các tổ chức và cá nhân kinh doanh du lịch; tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện nếp sống du lịch. Thời gian qua, du lịch trên địa bàn huyện có những chuyển biến ngày càng rõ nét, đa dạng về hoạt động kinh doanh và nâng cao về chất lượng dịch vụ. Cơ sở lưu trú không ngừng được đầu tư. Năm 2001, toàn huyện có 10 cơ sở lưu trú, với 80 phòng; năm 2005, số cơ sở lưu trú là 35, với 381 phòng, năm 2006 có 40 cơ sở lưu trú với 424 phòng, trong đó tỷ lệ phòng đạt chuẩn chiếm 59,9%. Nhiều cơ sở được xây dựng hiện đại, phòng nghỉ trang bị tiện nghi, đáp ứng nhu cầu nghỉ qua đêm của du khách. Vân Đồn, từ chỗ chưa có cơ sở đạt tiêu chuẩn khách sạn, đến nay đã có 4 cơ sở đạt tiêu chuẩn khách sạn. Vào các dịp nghỉ cuối tuần (nhất là mùa hè) và cao điểm vào các ngày lễ: 30-4, 1-5, 2-9, lượng khách đến huyện lên đến hàng nghìn lượt người, công suất sử dụng phòng nghỉ bị “quá tải”.
Dịch vụ ăn uống từng bước được cải tiến. Tuy cách chế biến các món ăn của trên 20 nhà bè và các nhà hàng kinh doanh dịch vụ ăn uống còn đơn giản nhưng bước đầu cũng đã giới thiệu được với du khách về các loại đặc hải sản của địa phương.
Để đáp ứng nhu cầu đi lại của nhân dân và du khách, phương tiện vận chuyển khách ngày càng được nâng cao về số lượng và chất lượng, phong phú về loại hình. Đến nay, có trên 30 phương tiện vận tải khách đường bộ phục vụ khách đi nội tỉnh và liên tỉnh, 4 hãng tắc xi, 13 phương tiện giao thông thuỷ nội địa đi các xã đảo và về trung tâm huyện trong ngày. Hạ tầng du lịch được quan tâm phát triển. Tập trung đầu tư xây dựng bến cập tàu và một số tuyến đường các xã đảo: Bến Hòn Gai (Bản Sen), đường Cống Tây (Thắng Lợi) và Trường Chinh (Ngọc Vừng)… Xây dựng đường điện Bãi Dài (Hạ Long), mở rộng hệ thống viba phục vụ nhu cầu dân sinh và khách du lịch. Do được đầu tư xây dựng và nâng cấp cơ sở hạ tầng, dịch vụ du lịch, đồng thời được quảng bá rộng rãi về tiềm năng thế mạnh nên lượng khách du lịch đến Vân Đồn ngày càng tăng. Năm 2001 mới chỉ có 30.574 lượt người; năm 2005, có 198.067 lượt người, tăng 547% so với năm 2001. Tốc độ tăng trưởng trung bình về khách du lịch (từ 2001-2005) đạt 156%/năm. Riêng năm 2006 ước có 241.600 lượt khách, trong đó khách quốc tế là 1.671 lượt người.
Những kết quả trên cho thấy, du lịch Vân Đồn đã có những khởi sắc mới và đang từng bước vươn lên phát triển toàn diện, dần hội nhập với xu thế phát triển chung của tỉnh, của đất nước. Tuy nhiên du lịch Vân Đồn vẫn còn bộc lộ những hạn chế nhất định như: Cơ sở hạ tầng và các dịch vụ du lịch đi kèm chưa đáp ứng được yêu cầu nên công suất sử dụng phòng còn thấp (bình quân đạt 48%, trừ những ngày lễ, tết, lễ hội…). Chất lượng dịch vụ chưa cao, chưa đáp ứng được nhu cầu thị hiếu của khách, chất lượng tăng trưởng còn thấp; sản phẩm du lịch và dịch vụ còn nghèo nàn; hoạt động thương mại du lịch, quà lưu niệm, ẩm thực chưa được quan tâm khai thác; việc quảng bá các sản phẩm du lịch thương hiệu Vân Đồn như: Nước mắn Cái Rồng, sá sùng, cam Vạn Yên, chè Bản Sen… chưa thực sự được chú trọng. Chưa có hướng dẫn viên du lịch. Vì vậy, sức hấp dẫn đối với khách du lịch chưa cao, doanh thu từ du lịch còn thấp. Bên cạnh đó, công tác quản lý về du lịch còn nhiều bất cập; Việc quản lý các dự án đầu tư về du lịch chưa chặt chẽ; một số doanh nghiệp đầu tư du lịch năng lực tài chính yếu dẫn đến thời gian triển khai dự án kéo dài hoặc không tổ chức thực hiện khi dự án được phê duyệt.
Để phấn đấu tổng khách du lịch đến huyện tăng 16%-20%/năm, Đảng bộ huyện Vân Đồn đã xác định rõ: Đẩy mạnh phát triển du lịch dịch vụ, đưa du lịch dịch vụ thành ngành kinh tế mũi nhọn, chiếm tỷ trọng cao trong cơ cấu kinh tế của huyện và nhanh chóng trở thành 1 trong 4 trung tâm du lịch trọng điểm của tỉnh. Vân Đồn đang và sẽ tiếp tục chuyển mình với những thời cơ mới, thuận lợi mới, nhất là sau khi đề án phát triển Khu kinh tế Vân Đồn được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt vào cuối tháng 5-2006.
Tin rằng, thời gian không xa nữa Vân Đồn sẽ trở thành một điểm đến hấp dẫn, một địa chỉ tin cậy về du lịch sinh thái biển chất lượng cao của tỉnh nói riêng, của vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ nói chung.
