Vào trung tuần tháng 10, chúng tôi có dịp đến thị trấn Cái Rồng, huyện Vân Đồn. Tại đây, nhiều diện tích đang được các hộ dân “đua nhau” lấn chiếm trái phép bằng việc phun cát, tạo mặt bằng để xây nhà, phân lô chuyển nhượng...
Tình trạng này đã kéo dài nhiều năm nay, thế nhưng cho đến thời điểm hiện tại nó vẫn tiếp tục được tái diễn.
Nhiều trường hợp phun cát lấn chiếm đất đai đang diễn ra tại khu vực phía đông Cảng Cái Rồng (thị trấn Cái Rồng, Vân Đồn).
Từ “phong trào” lấn chiếm, tôn tạo đất trái phép
Ít người nghĩ được rằng, thị trấn Cái Rồng, một trung tâm kinh tế, chính trị của huyện Vân Đồn lại có số hộ dân lấn chiếm đất đai trái phép nhiều như vậy. Thực trạng này đã kéo dài suốt 7 năm nay vẫn chưa được giải quyết dứt điểm. Lúc đầu chỉ manh nha vài ba hộ, nhưng do thiếu cương quyết trong vấn đề xử lý nên số hộ dân lấn chiếm ngày một nhân lên gấp bội. Theo thống kê chưa đầy đủ của UBND thị trấn Cái Rồng, hiện trên địa bàn thị trấn có khoảng 300 hộ dân tham gia lấn chiếm trái phép, với diện tích lấn chiếm ước trên 2 ha và hơn 100 trường hợp xây dựng nhà trái phép.
Điểm nóng nhất trên địa bàn thị trấn là khu vực 2 bên cảng Cái Rồng. Hiện trạng toàn bộ khu vực phía đông và phía nam cảng Cái Rồng đã bị các hộ dân tự ý bơm, phun cát, san lấp biển lấy mặt bằng để xây dựng nhà ở, phân lô, chuyển nhượng mà không được sự cho phép của cấp có thẩm quyền. Nhiều khu vực đã được phân lô và xây dựng nhà ở 2-3 tầng kiên cố.
Tại báo cáo số 40/BC-UBND ngày 22-9-2010 của UBND thị trấn Cái Rồng khi đánh giá thực trạng tình hình lấn chiếm đất đai, xây dựng công trình trái phép trên diện tích đất lấn chiếm cho thấy, dọc phía đông đường dẫn cảng Cái Rồng tại lô BD có ít nhất 7 ô đất đã xây dựng vào diện tích quy hoạch điều chỉnh ranh giới sử dụng đất được UBND tỉnh phê duyệt năm 2006 (cống thoát nước và trồng cây xanh), 2 ô đã xây dựng vượt chỉ giới 27 và 10 ô đã tôn tạo ngoài chỉ giới 27m với diện tích lấn chiếm 641m2. Lô CĐ có 1 ô đã xây dựng vào diện tích quy hoạch điều chỉnh ranh giới sử dụng đất, 2 ô tôn tạo ngoài chỉ giới với diện tích lấn chiếm 205m2. Lô ĐĐ, 1 ô xây dựng vào diện tích quy hoạch điều chỉnh ranh giới sử dụng đất, 8 ô tôn tạo ngoài chỉ giới với diện tích lấn chiếm 1.807m2. Lô EĐ, 4 ô xây dựng vào diện tích quy hoạch điều chỉnh, 9 ô tôn tạo ngoài chỉ giới với diện tích lấn chiếm 1.521,27m2. Lô GĐ, 4 ô đã xây dựng vào ranh giới quy hoạch điều chỉnh, 9 ô đã tôn tạo ngoài chỉ giới với tổng diện tích lấn chiếm 1.521m2. Lô HĐ, 13 ô đã xây dựng vào diện tích quy hoạch, 17 ô tôn tạo ngoài chỉ giới với diện tích lấn chiếm 2.291m2. Lô IĐ, 14 ô xây dựng vào diện tích quy hoạch, 14 ô tôn tạo ngoài chỉ giới với diện tích lấn chiếm 2.148m2.
Trao đổi với lãnh đạo thị trấn Cái Rồng được biết, các trường hợp tôn tạo, lấn chiếm trái phép thường thực hiện vào ban đêm hoặc ngày nghỉ và làm dần theo kiểu “đánh du kích”, “kiến tha lâu đầy tổ”. Khi bị các cơ quan chức năng phát hiện, lập biên bản xử lý không ai đứng ra chịu trách nhiệm. Khi tạo được mặt bằng rồi thì bí mật phân lô, chia khoảnh khiến việc kiểm soát quản lý gặp nhiều khó khăn. Trong khi đó, lực lượng làm công tác quản lý đất đai và an ninh trật tự lại mỏng và không đủ mạnh. Một vị lãnh đạo thị trấn cũng thừa nhận rằng, hiện tình trạng trên đã trở thành phong trào và vượt khỏi tầm kiểm soát của địa phương.
Một người dân cũng bức xúc nói: Việc lấn chiếm mặt nước, san lấp rồi chia lô xây dựng nhà ở, bán, chuyển nhượng trái phép đang gây những ảnh hưởng xấu về an ninh trật tự, phá vỡ cảnh quan và quy hoạch khu vực. Trong khi đó, giải pháp của cơ quan chức năng chưa đủ mạnh. Trong năm 2008-2009, huyện thông báo giải toả 26 hộ phía Đông cảng, nhưng đến nay vẫn chưa thực hiện mà chưa có hình thức trả lời cho dân...
...Đến vô hiệu hoá các biện pháp
Sau khi tình trạng lấn chiếm đất đai của các hộ dân trên địa bàn thị trấn Cái Rồng đã trở thành phong trào, năm 2003 UBND huyện Vân Đồn đã ban hành Quyết định 339 về việc cho phép điều chỉnh phần đất tôn tạo dọc hai bên trục đường Lý Anh Tông đến cảng Cái Rồng. “Tát nước theo mưa” nhiều hộ dân ở phía đông cảng Cái Rồng đã lấy “cớ” sự cho phép của UBND huyện đua nhau tôn tạo, lấn chiếm ra phía sau nhà mình. Trong 2 năm 2003, 2004 UBND huyện đã ban hành 152 quyết định xử lý vi phạm hành chính đối với các trường hợp vi phạm lấn chiếm đất đai và xây dựng trái phép khu đông - nam - tây cảng. Tuy nhiên, tất cả những trường hợp nói trên đều không thực hiện quyết định xử phạt, ngược lại còn tiếp tục tôn tạo, lấn chiếm và làm các công trình trên đất lấn chiếm. Ví như trường hợp hộ ông Nguyễn Văn Nhiền, làm nhà lá, đường bê tông, xây dựng bờ kè với quy mô lớn, xây dựng bến cảng cập tàu kinh doanh vật liệu xây dựng không được cơ quan có thẩm quyền cho phép; vị trí sau nhà nghỉ Việt Hằng, khu 8 đến giáp suối hồ Mắt Rồng, thị trấn Cái Rồng là khu vực đất của hộ ông Bình, Lộc, Mậu tôn tạo trái phép và hiện đã xây dựng công trình kiên cố.
Có trường hợp UBND huyện ra quyết định cưỡng chế nhưng lại không tổ chức cưỡng chế thành công như trường hợp gia đình ông Nguyễn Quang Khang, lấn chiếm phía đông cảng Cái Rồng để xây dựng nhà ở và kinh doanh dịch vụ. Lý do vì sao hộ gia đình ông Khang chưa bị cưỡng chế đến nay vẫn chưa được cấp uỷ, chính quyền thị trấn Cái Rồng giải thích đến người dân. Hiện, khu vực lấn chiếm của gia đình ông Khang vẫn đang tiếp tục được mở rộng và xây dựng nhiều ngôi nhà kiên cố khác.
Sau hàng loạt các biện pháp chấn chỉnh tình trạng lấn chiếm trái phép không hiệu quả, Ban Thường vụ Huyện uỷ và UBND huyện Vân Đồn tiếp tục thực hiện giải pháp điều động cán bộ và đồng chí Tạ Hùng Thắng, Phó phòng Tài nguyên môi trường, kiêm Giám đốc Văn phòng cấp quyền sử dụng đất của huyện xuống tăng cường giữ chức Phó Chủ tịch UBND thị trấn Cái Rồng, phụ trách mảng đất đai với hy vọng sẽ cải thiện được tình hình, khắc phục được tình trạng tái lấn chiếm. Tuy nhiên, sau khi được tăng cường, tình hình lấn chiếm không có xu hướng giảm mà còn xuất hiện thêm...
Hệ luỵ của vấn đề
Có thể thấy, nguyên nhân chính dẫn đến thực trạng trên xuất phát từ sự quản lý lỏng lẻo của cơ quan quản lý Nhà nước về đất đai và các vấn đề liên quan đến đất đai. Công tác nắm tình hình và sâu sát cơ sở của một số cán bộ, đảng viên được phân công, phụ trách địa bàn chưa thực sự năng động. Trong khi đó, công tác tố giác và vận động quần chúng trong cán bộ, đảng viên ở khu phố còn yếu và cả nể. Và nếu có phát hiện các trường hợp vi phạm cũng không được xử lý kịp thời và thiếu sự cứng rắn. Công tác chỉ đạo, điều hành của cấp uỷ Đảng, chính quyền địa phương chưa thực sự rõ nét. Nhiều cán bộ còn ỷ lại; tư tưởng không kiên định; trốn tránh, đùn đẩy trách nhiệm. Vô hình chung, đã tạo kẽ hở cho người dân tiếp tục lấn chiếm trái phép. Hệ luỵ của vấn đề đã và đang trở thành nguyên nhân của 70% số vụ việc khiếu kiện kéo dài trên địa bàn huyện Vân Đồn.
Để tháo gỡ giải quyết vấn đề trên, tại cuộc làm việc với Ban Quản lý KKT Vân Đồn (trong đó có lãnh đạo huyện Vân Đồn tham gia), đồng chí Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Văn Đọc, đã phê bình công tác quản lý đất đai đối với lãnh đạo huyện Vân Đồn và cho rằng huyện Vân Đồn cần có biện pháp sớm chấn chỉnh.
Thực hiện ý kiến chỉ đạo của đồng chí Chủ tịch UBND tỉnh, huyện Vân Đồn đã phối hợp với các cơ quan liên quan và chỉ đạo thị trấn Cái Rồng tổ chức rà soát và phân loại toàn bộ trường hợp vi phạm về đất đai, trên cơ sở đó xây dựng phương án tổ chức xử lý.
