Những ngày này, Liên Vị (Yên Hưng) “nóng” lên vì dịch tiêu chảy cấp nguy hiểm. Cả tỉnh có 19 người bị bệnh thì riêng ở Liên Vị đã chiếm tới 6. Chúng tôi đến đây đúng lúc Trạm Y tế xã tiếp nhận thêm 3 bệnh nhân có triệu chứng của bệnh. Sự căng thẳng, mệt mỏi hiện rõ trên khuôn mặt của những người làm công tác phòng, chống dịch.
Đường xóm, mương, rạch ở xã Liên Vị vẫn ngập rác thải
Đến giờ, gia đình bà Nguyễn Thị Thá, xóm Đông, xã Liên Vị vẫn chưa hết bàng hoàng. Anh Lê Văn Cong, con trai bà Thá kể lại: “Vào buổi tối, cách đây chục hôm, mẹ tôi kêu trướng bụng, rồi tiêu chảy 1 lần. Khoảng 1 giờ đêm, bà lại đi lần nữa, xong ngất luôn. Tôi cõng bà chạy đến Trạm Y tế xã. Các bác sĩ truyền nước ngay, bảo bà bị tiêu chảy cấp nguy hiểm, chậm chút nữa thì không cứu được”. Ông Lê Văn Đề, chồng bà Thá, tiếp lời: “Nghe trên loa, đài nói về dịch bệnh này, nhưng tôi tưởng nó chỉ đơn giản thôi, ai dè bệnh này nguy hiểm quá. Sau chuyện của bà nhà, tôi cấm tiệt con cháu trong gia đình không được ăn đồ sống”. Chị Nguyễn Thị Hoa, Trạm trưởng Trạm Y tế xã Liên Vị, cho biết: “Bác ấy vào viện, đo mạch 0, huyết áp 0, tình trạng nguy kịch, trong khi Trạm nằm cách Bệnh viện huyện tới 14km. May mà chúng tôi cũng đã từng đối phó với dịch bệnh này, lại được tập huấn kỹ nên có kinh nghiệm. Bệnh nhân đến, chúng tôi lập tức cho truyền dịch ở cả 2 cánh tay, làm các biện pháp mà Bộ Y tế đã hướng dẫn. Sau khi truyền 14 chai dịch thì bệnh nhân phục hồi”.
Yên Hưng là địa phương được đánh giá có nguy cơ bùng phát, lây lan dịch tiêu chảy cấp nguy hiểm mạnh nhất tỉnh. Khi chúng tôi có mặt tại Trạm Y tế xã, đúng lúc 3 người ở xóm Đình, có triệu chứng tiêu chảy cấp được đưa vào Trạm. Lãnh đạo xã, đại diện các ban, ngành, đoàn thể, các đơn vị chức năng của huyện và cán bộ Trung tâm Y tế Dự phòng tỉnh đều có mặt. Mọi người nhanh chóng triển khai công tác phun diệt, khử trùng, khoanh vùng dịch, điều tra dịch tễ, lấy mẫu xét nghiệm, điều trị cho bệnh nhân... Với dáng vẻ mệt mỏi, anh Vũ Văn Nhật, Phó Chủ tịch, kiêm Trưởng BCĐ phòng chống dịch tiêu chảy cấp xã Liên Vị, nói: “Tình hình này, chắc lượng bệnh nhân tiêu chảy cấp ở xã vẫn sẽ tiếp tục tăng, song chúng tôi cố gắng triển khai nhiều biện pháp để quyết tâm phòng chống và dập dịch trên địa bàn”.
Liên Vị là một xã nằm ở vùng bán đảo Hà Nam với khoảng 10.000 người sinh sống. Bà con nơi đây chủ yếu làm nghề trồng lúa và nuôi trồng, đánh bắt thuỷ sản. Thói quen sinh hoạt hàng ngày của bà con, như: ăn gỏi sống, dùng nước kênh, rạch v.v. phục vụ sinh hoạt là một trong những tác nhân khiến dịch tiêu chảy cấp có nguy cơ ngày càng bùng phát mạnh ở xã. Ngay khi chưa có bệnh nhân, Liên Vị đã thành lập BCĐ phòng chống dịch với sự tham gia của các ngành, đoàn thể, các trưởng thôn, xóm. Hệ thống loa, đài của xã cũng liên tục phát các chương trình phòng chống dịch. Hoá chất, dịch truyền, thuốc v.v. được chuẩn bị đầy đủ và tiếp tục được Trung tâm Y tế Dự phòng tỉnh, Trung tâm Y tế Dự phòng huyện cấp thêm trong thời điểm dịch bùng phát ở xã. Anh Vũ Văn Nhật cho biết: “Trong thời gian này, chúng tôi tăng cường kiểm tra vệ sinh an toàn thực phẩm tại các cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm trên địa bàn. Chúng tôi cũng đã giao nhiệm vụ cho các trưởng thôn, trưởng xóm đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động người dân tích cực tham gia phòng chống dịch”. Biện pháp mà xã áp dụng bước đầu cũng tạo được hiệu quả tích cực. Nhiều người dân khi có triệu chứng tiêu chảy đã lập tức đến ngay Trạm Y tế xã, như trường hợp cháu Lê Thị Lương, 9 tuổi, xóm Đình. Lương kể: “Sáng nay cháu bị tiêu chảy tới 5 lần, gia đình vội đưa cháu đến đây. Mẹ cháu còn lấy vôi bột về rắc nhà tiêu để phòng dịch”. Không chỉ làm thay đổi nhận thức của một số người dân mà công tác giám sát, phát hiện dịch ở xã cũng được đẩy mạnh. Cụ Hoàng Thị Đạt, xóm Đình, cho biết: “Thấy tôi có triệu chứng tiêu chảy, cán bộ xóm bảo đến trạm y tế vì xã đang có dịch”.
Cán bộ Trung tâm Y tế Dự phòng tỉnh điều tra dịch tễ các trường hợp tiêu chảy cấp tại Trạm Y tế xã Liên Vị 
(Yên Hưng)
Mặc dù Liên Vị đã triển khai các biện pháp phòng chống và khẩn trương dập dịch, song vệ sinh môi trường ở xã vẫn chưa được quan tâm đúng mức. Dọc trục đường chính ở xã và đường vào các thôn, xóm chất đầy rác thải sinh hoạt. Các mương, rạch, ao, chuôm cũng ngập ngụa rác; mặc dù ở xã đã có tổ thu gom rác với 14 lao động. Trong khi đó, nhiều người chỉ nghĩ phòng bệnh bằng cách không ăn thức ăn sống như rau, gỏi sống, nem chua, nem chạo... Trong thời điểm đang có dịch tiêu chảy cấp nguy hiểm, bất cứ loại thức ăn nào, kể cả khi nấu chín nhưng không được bảo quản cẩn thận; hay đựng, cầm hoặc mang bởi bàn tay, dụng cụ nấu ăn có vi khuẩn tả đều có khả năng gây bệnh.
Hiện nay ở Liên Vị đã có trạm cung cấp nước sạch sinh hoạt cho người dân, song còn 20% số hộ chưa được dùng do sống xa trục đường, việc lắp đường ống nước gặp khó khăn. Nhiều hộ dân vẫn sử dụng nước ở kênh, rạch để rửa rau, rửa bát, giặt giũ... Trong khi đó, Liên Vị là xã nằm gần cuối nguồn của kênh dẫn nước và các mương, rạch ở bán đảo Hà Nam.
Mặc dù công tác tuyên truyền phòng chống dịch tạo được hiệu quả tích cực như đã nêu ở trên, song vẫn còn một bộ phận không nhỏ người dân ở Liên Vị chủ quan với dịch bệnh tiêu chảy cấp nguy hiểm. Như trường hợp bệnh nhân Cao Thị Năm ở xóm Nam, dù được điều trị miễn phí tại Bệnh viện Đa khoa huyện, song mới điều trị được 7 ngày, đã trốn về nhà, khiến cán bộ xã, y tế xã, huyện và cả Trung tâm Y tế Dự phòng tỉnh phải liên tục giám sát, theo dõi tại gia đình để tránh lây lan cho cộng đồng, mặc dù họ đang bộn bề với rất nhiều công việc. Bệnh nhân Trần Thị Non, ở xóm Đông, xã Liên Vị, bị tiêu chảy cấp, song vẫn cố tình ở nhà tự mua thuốc về uống. Y tá thôn phải năn nỉ nhiều lần mới chịu đi chữa trị. Đi suốt dọc đường chính ở xã, chúng tôi không thấy băng zôn, hay tranh ảnh tuyên truyền về phòng chống dịch được treo, dán. Không chỉ Liên Vị mà nhiều địa phương, nhiều xã khác vẫn trông chờ vào tờ rơi tuyên truyền từ tỉnh, từ huyện cấp xuống. Trong khi đó, các đoàn thể, thôn, xóm, khu phố có thể viết trực tiếp lên giấy, bìa về mức độ nguy hiểm của bệnh tiêu chảy cấp nguy hiểm, các biện pháp phòng chống và tình hình dịch ở địa phương để dán ở những điểm mà bà con dễ nhìn thấy nhất. Đây cũng là biện pháp tuyên truyền tiết kiệm được chi phí, dành kinh phí cho việc mua hoá chất, thuốc men, dịch truyền... để khoanh vùng dập dịch, cứu chữa bệnh nhân.
Tại cuộc họp Ban Chỉ đạo phòng chống dịch tiêu chảy cấp nguy hiểm của tỉnh vào ngày 24-4, Phó Chủ tịch UBND huyện Yên Hưng Đỗ Văn Nghi, nói: “Hệ thống mương, rạch, ao hồ ở khu vực Hà Nam là do lịch sử để lại, nằm xen kẽ nơi dân cư đông đúc nên bị ô nhiễm nặng. Để cải tạo phải mất nhiều tỷ đồng...”. Tuy chưa thể cải tạo được ngay hệ thống mương, rạch ở Yên Hưng, song có thể khơi dòng chảy, dọn rác, bằng cách huy động bà con, Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ, Hội Nông dân tổ chức lao động tình nguyện. Nếu không đủ nhân lực (Yên Hưng có rất nhiều xã trong tình trạng ô nhiễm môi trường) có thể nhờ sự giúp đỡ của Đoàn Thanh niên các huyện, thị khác (thông qua Tỉnh Đoàn) v.v.
Trên đường từ Liên Vị trở về, tôi vẫn thấy cảnh bà con các xã đảo Hà Nam lội xuống lòng kênh dẫn nước từ hồ Yên Lập về để rửa chân tay, giặt giũ, rửa xe đạp... Trong khi đây là nguồn lây bệnh nguy hiểm ở những nơi có dịch.
