Theo thống kê của Phòng CSĐT tội phạm về TTXH, Công an tỉnh, trong 2 năm (2009-2010), trên địa bàn tỉnh xảy ra 63 vụ giết người do nguyên nhân xã hội và có xu hướng tăng trong thời gian gần đây (năm 2010 xảy ra 40 vụ, tăng 17 vụ so với năm 2009).
Cơ quan CSĐT Công an tỉnh đã khởi tố điều tra làm rõ 60 vụ, 152 bị can, đạt tỷ lệ hơn 95%, đã hoàn thành hồ sơ đề nghị truy tố 57 vụ, 142 bị can.
Công an TP Uông Bí xử lý một nhóm đối tượng có hành vi tàng trữ hung khí trái phép.
Nguyên nhân có thể là bất cứ lý do gì
Trung tuần tháng 5-2011, tổ công tác của Phòng CSĐT tội phạm về TTXH, Công an tỉnh thực hiện lệnh khám xét nơi ở của Trần Quyết Chiến (SN 1988), ở tổ 52, khu 4b, phường Cửa Ông, TX Cẩm Phả, một trong những đối tượng liên quan đến vụ giết người tại khu 5, phường Cửa Ông ngày 2-4-2011. Trong nước mắt, mẹ của đối tượng cho biết, thời gian gần đây, do điều kiện kinh tế eo hẹp bà phải vào Nam nhờ anh em, họ hàng giúp đỡ, tạo điều kiện để chữa bệnh. Chiến vốn là công nhân Công ty Tuyển than Cửa Ông. Biết con trai quan hệ với một số thanh niên hư ở phường, đã nhiều lần bà can ngăn hoặc nhờ người thân quen khuyên bảo, nhưng bà nào có ngờ... Một số người dân trong khu thì cho biết, thời gian Chiến ở nhà một mình, thường lấy nhà riêng làm nơi tụ tập cả nhóm. Còn theo khai nhận của Trần Quyết Chiến và các đối tượng khác trong nhóm, thì đây cũng là nơi chúng giấu hung khí trước khi gây ra vụ giết người.
Trong vụ án này, ngoài Trần Quyết Chiến, Cơ quan CSĐT Công an tỉnh đã khởi tố bắt 9 đối tượng liên quan về tội “giết người”. Do mâu thuẫn trong sinh hoạt vào buổi tối ngày 2-4 vừa qua, nhóm thanh niên ở TX Cẩm Phả đã xô xát, đánh nhau. Đỗ Thành Luân (SN 1994), trú tại xã Hạ Long, huyện Vân Đồn, đối tượng trong nhóm của Trần Quyết Chiến đã dùng dao nhọn đâm chết Trần Bảo Trung (SN 1992), ở phường Cẩm Thịnh, TX Cẩm Phả.
Theo các điều tra viên Phòng CSĐT tội phạm về TTXH Công an tỉnh, qua phân tích các vụ án cho thấy, một trong những nguyên nhân dẫn đến các vụ giết người do nguyên nhân xã hội thời gian qua xuất phát từ hành vi côn đồ, càn quấy của một bộ phận thanh niên. Số này thường tụ tập thành nhóm, thoát ly khỏi sự kiểm soát của gia đình, nếu xảy ra mâu thuẫn, xích mích thì sẵn sàng sử dụng hung khí. Có vụ các đối tượng sử dụng súng tự chế, súng bắn đạn hoa cải để giải quyết mâu thuẫn. Gần đây, số vụ giết người xuất phát từ mâu thuẫn giữa các nhóm có xu hướng gia tăng. Trong nhiều vụ án, như vụ trọng án nêu trên, nguyên nhân lại xuất phát từ lỗi của các bị hại. Bên cạnh đó, các vụ giết người do nguyên nhân xã hội xuất phát từ tranh giành địa bàn, lợi ích phi pháp, nhất là trong hoạt động khai thác, kinh doanh than trái phép, điển hình là vụ trọng án tại khu vực cảng Làng Khánh, TP Hạ Long, khiến 6 thanh niên thiệt mạng vào cuối năm 2008. Ngoài ra, là những mâu thuẫn âm ỉ, kéo dài trong nội bộ gia đình, mâu thuẫn tình ái hoặc xuất phát từ những xích mích trong các cuộc rượu, bia hay những mâu thuẫn hết sức đơn giản khác, có vụ nạn nhân bị thiệt mạng do thủ phạm trả thù nhầm...
Phòng ngừa tội phạm: Trách nhiệm không của riêng ai
Trong nhiều năm qua, lực lượng CSĐT tội phạm về TTXH Công an toàn tỉnh đã tham mưu cho lãnh đạo Công an tỉnh và cấp uỷ, chính quyền các địa phương triển khai nhiều biện pháp phòng ngừa, đấu tranh với các loại tội phạm, đã giải quyết cơ bản tình hình phức tạp nổi lên trên các tuyến, địa bàn trọng điểm, kiềm chế sự gia tăng của tội phạm hình sự và tệ nạn xã hội. Phòng CSĐT tội phạm về TTXH phối hợp với công an các địa phương nắm chắc diễn biến tội phạm hình sự, xác định, phân loại tính chất tội phạm đối với từng địa bàn, rà soát, lập danh sách các đối tượng trọng điểm đang hoạt động, qua đó xây dựng kế hoạch, đối sách phòng ngừa, đấu tranh trấn áp phù hợp.
Đối với các nhóm đối tượng có biểu hiện tàng trữ hung khí, lực lượng công an tăng cường công tác quản lý hành chính, lập chuyên án đấu tranh, kịp thời thu hồi vũ khí và xử lý các đối tượng liên quan. Tại TP Uông Bí, trong các đợt kiểm tra đột xuất tại khai trường Công ty Phát triển Vietmindo, từ tháng 3-2010 đến nay, Công an thành phố đã phối hợp xoá hàng trăm lán trại, xử lý hàng chục ổ nhóm tàng trữ hung khí trái phép có biểu hiện tranh giành địa bàn khai thác, thu mua than phi pháp, thu giữ hơn 50 khẩu súng các loại.
Bên cạnh nguyên nhân sâu xa dẫn đến các vụ án trên xuất phát từ sự xuống cấp về đạo đức, lối sống, nhất là trong một bộ phận thanh thiếu niên; thì công tác đấu tranh, phòng chống tội phạm vẫn còn những hạn chế, còn tồn tại tư tưởng né tránh, không tố giác tội phạm trong một bộ phận quần chúng. Công tác nắm tình hình, phát hiện những mầm mống tội phạm, công tác quản lý đối tượng, nhất là số có dấu hiệu hoạt động phạm tội ở địa bàn cơ sở, các nhóm thanh thiếu niên càn quấy, lêu lổng tại địa bàn cơ sở hiệu quả còn thấp, ảnh hưởng đến công tác phòng ngừa tội phạm.
Để ngăn ngừa những vụ án giết người do nguyên nhân xã hội và các hành vi xâm hại trật tự an toàn xã hội khác, các cấp, ngành tiếp tục tổ chức công tác tuyên truyền, phát động toàn dân tham gia phòng, chống tội phạm, gắn với việc xây dựng gia đình văn hoá mới, khối phố, bản, làng, phường, xã an toàn về ANTT. Qua các mô hình, phong trào, kịp thời phát hiện, giải quyết những mâu thuẫn trong nhân dân, từ đó tham mưu, tổ chức hoà giải, không để mâu thuẫn kéo dài, phức tạp dẫn đến hậu quả xấu ngay từ cơ sở. Khi các mâu thuẫn, xô xát xảy ra, lực lượng chức năng cần có phương án phòng ngừa, ngăn chặn nguy cơ xảy ra các vụ án nghiêm trọng hơn.
Đối với những vụ việc vi phạm hành chính về ANTT chưa đến mức vi phạm pháp luật hình sự thì cần giáo dục, cảm hoá, đồng thời đề xuất chính quyền địa phương, các đoàn thể, tổ chức xã hội, cơ quan chức năng phối hợp giải quyết triệt để nguyên nhân phát sinh mâu thuẫn. Lực lượng công an nâng cao hiệu quả công tác quản lý hành chính, nhất là trong quản lý tạm trú, tạm vắng tại các xã, phường trọng điểm; tiếp tục chủ động phát hiện, đấu tranh, triệt xoá các băng, nhóm côn đồ, các băng nhóm tội phạm hình sự. Các gia đình tăng cường quản lý, giáo dục con em và giải quyết những mâu thuẫn khác phát sinh trong cuộc sống, tình cảm, quan hệ kinh tế.