Những năm qua, cùng với các cửa khẩu và điểm thông quan trên địa bàn, cửa khẩu tiểu ngạch Ka Long mở ra đáp ứng tốt nhu cầu xuất nhập khẩu (XNK) hàng hoá giữa nước ta và Trung Quốc. Năm 2007, kim ngạch XNK qua cửa khẩu Ka Long đạt gần 1.408 triệu USD; quý I-2008 đạt khoảng 180 triệu USD.
Để đáp ứng hoạt động XNK, số phương tiện chở hàng hoá của người dân và doanh nghiệp 2 nước trên sông Ka Long tăng nhanh cả về số lượng và chủng loại. Nếu những năm 2005, 2006, trên sông Ka Long chỉ có khoảng vài trăm chiếc đò (chủ yếu từ 4-10 tấn), thì nay tăng lên trên 1.800 chiếc (cả của Việt Nam và Trung Quốc). Đặc biệt chỉ trong 4 tháng qua, số phương tiện đăng kiểm đã lên tới 491 chiếc (chiếm 30% lượng đò hiện có trên đoạn sông này). Những phương tiện đóng mới thời gian gần đây đều là những loại có trọng tải lớn từ 30-50 tấn. Với số lượng đò nhiều và đa dạng về trọng tải như vậy, lại hoạt động thường xuyên, liên tục trên một đoạn sông ngắn chừng hơn 1km, nước cạn, luồng lạch hẹp thì ách tắc là điều khó tránh khỏi. Đặc biệt hiện nay trên sông Ka Long, cơ quan chức năng chưa quy hoạch, xây dựng các vị trí neo đậu cho thuyền, đò, không cắm các biển báo, biển chỉ dẫn giao thông. Vì thế khi ngừng hoạt động, phương tiện dừng, đỗ bất cứ chỗ nào trên sông. Những khi mực nước sông xuống thấp, nhiều đò chen chúc nhau để vượt lên, cứ một đò trọng tải lớn mắc kẹt thì tất cả các phương tiện khác đều bị ách tắc theo, nhất là ở vị trí ngã ba Xoáy Nguồn. Từ cuối năm 2007 đến nay, tình trạng hàng trăm con đò thường xuyên ách tắc ở ngã ba này đã ảnh hưởng lớn đến giao thông vận tải hàng hoá giữa 2 nước qua cửa khẩu Ka Long, gây thiệt hại cho doanh nghiệp, ảnh hưởng đến công tác quản lý tại khu vực biên giới. Có thời gian, phương tiện bị ách lại từ 1 đến 2 tuần mới bốc hàng đi được. Tình trạng phương tiện thiếu các trang thiết bị an toàn, phòng chống cháy nổ; người điều khiển phương tiện chưa qua các lớp đào tạo cũng rất phổ biến (hiện mới có 10% người điều khiển đò có chứng chỉ chuyên môn). Theo Giám đốc Sở GTVT Nguyễn Minh Bạch, những năm qua, ngành đã quan tâm mở các lớp đào tạo cho người điều khiển phương tiện thuỷ nội địa ở Móng Cái, nhưng khó khăn nữa là nhiều người không đủ điều kiện để theo học, vì không biết đọc, biết viết hoặc chưa tốt nghiệp tiểu học.
Để chống ách tắc, nhiều giải pháp đã được các cơ quan chức năng nêu ra. Tình trạng cạn nước trên sông Ka Long những năm gần đây do rừng đầu nguồn bị tàn phá là nguyên nhân chính, gây ách tắc giao thông trên sông. Vì thế, chính quyền TX Móng Cái phải có các giải pháp hữu hiệu hơn trong công tác bảo vệ, phát triển rừng, không để lâm tặc phá rừng và nạn cháy rừng diễn ra như trong thời gian qua. TX Móng Cái và ngành chức năng cần quy hoạch lại các bến thuỷ nội địa ở hạ lưu sông Ka Long; rà soát để giải toả các bến không nằm trong quy hoạch, không có đủ điều kiện hoạt động. Hiện trên sông Ka Long có 2 đơn vị là Công ty XNK Quảng Ninh và Xí nghiệp Vận tải xếp dỡ Quảng Ninh được cấp phép hoạt động bến (3 bến) nhưng không đầu tư theo dự án. Nên chăng cần thu hồi các dự án này để quy hoạch thành các bến đỗ cho phương tiện neo đậu, vì hiện nay trên sông Ka Long chưa có bến đỗ cho phương tiện lúc ngừng hoạt động. Cùng với đó, tỉnh cần nghiên cứu, xem xét kiến nghị của Sở Thương mại (nay là Sở Công thương) là phải quy hoạch phát triển cảng biển ở khu vực Mũi Ngọc phục vụ cho việc bốc xếp những hàng hoá nặng, cồng kềnh, giảm áp lực cho sông Ka Long.
Tình trạng ách tắc thời gian qua còn do sự gia tăng quá “nóng” của các phương tiện thuỷ trên sông Ka Long, nhất là các phương tiện có trọng tải lớn. Do đó, trước mắt cơ quan chức năng cần tạm dừng đăng ký mới cho các phương tiện thuỷ nội địa hoạt động tại Móng Cái. Một số ý kiến đề nghị cần cấm các phương tiện từ 20 tấn hoặc 25 tấn trở lên hoạt động tại khu vực này. Đây là giải pháp tạm thời cần áp dụng, vì thực tế những phương tiện trọng tải lớn như vậy thời gian qua rất hay gây tắc khi mà mực nước sông xuống dưới 4m. Tuy nhiên cần phải có phương án kỹ lưỡng khi thực hiện giải pháp này, vì hiện nay có gần một nửa số phương tiện trọng tải từ 20 tấn trở lên đang hoạt động ở đây. Để đóng một con đò trọng tải từ 25 đến 40 tấn, người dân phải bỏ ra từ 80 đến 120 triệu đồng. Nếu cấm hoạt động, nhiều hộ gia đình sẽ lâm vào cảnh khó khăn. Như vậy chính quyền phải xem xét đến việc hỗ trợ chủ phương tiện trong việc cải hoán thuyền, đò. Đồng thời cơ quan chức năng cần kiểm tra, hướng dẫn các cơ sở đóng mới thuyền, đò (những cơ sở có đủ điều kiện hoạt động) trên địa bàn trong việc thiết kế, đóng mới và sửa chữa, cải hoán phương tiện cho phù hợp. Đối với những cơ sở không đảm bảo các điều kiện, cần kiên quyết đình chỉ. TX Móng Cái cần thành lập tổ liên ngành do UBND thị xã trực tiếp quản lý để điều hành hoạt động của các loại phương tiện thuỷ khu vực cửa khẩu. Đối với các phương tiện không có giấy tờ theo quy định thì yêu cầu chủ phương tiện dừng hoạt động.
Khắc phục được ách tắc giao thông trên sông Ka Long sẽ góp phần quan trọng thúc đẩy hoạt động XNK qua cửa khẩu Móng Cái.
