Một điều dễ nhận thấy là từ trước đến nay trong tất cả các văn bản chỉ đạo của tỉnh, các Bộ, ngành Trung ương cũng như tham mưu đề xuất của cơ quan chức năng thì tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường Vịnh Hạ Long vẫn được coi là giải pháp số một.>> Kỳ 1
Trên thực tế, những năm qua công tác này đã đạt nhiều kết quả. Bằng nhiều hình thức khác nhau, cả trực quan và gián tiếp như qua các phương tiện thông tin đại chúng, các cuộc ra quân thu gom rác nhân ngày môi trường thế giới (5-6), treo băng zôn, khẩu hiệu... thông điệp về sự cần thiết phải bảo vệ môi trường Vịnh Hạ Long đã được chuyển tải rộng rãi tới cộng đồng. Chương trình giáo dục Ecoboat (Con thuyền sinh thái), mà trọng tâm là giáo dục về môi trường duy trì hơn 2 năm qua đã tác động đáng kể tới nhận thức của hàng ngàn lượt thanh thiếu niên, học sinh nhiều trường học trong và ngoài tỉnh tham gia chuyến đi. Tuy nhiên, có thể nhận thấy trong các năm qua công tác tuyên truyền, giáo dục môi trường cho cộng đồng chưa được cơ quan chức năng và các địa phương thật sự quan tâm duy trì thường xuyên. Gần như nó mới chỉ hướng vào đối tượng là du khách, một số trung tâm du lịch, điểm du lịch mà chưa chú trọng tới cộng đồng dân cư ven bờ vịnh ở TP Hạ Long cũng như các địa phương khác liên quan là những nơi có quan hệ mật thiết tới vấn đề rác thải, nước thải ra Vịnh Hạ Long. Hơn nữa, trong tuyên truyền, có lẽ, gần như cơ quan chức năng mới chỉ giúp người dân hiểu được cần phải “chấp hành các quy định pháp luật về bảo vệ môi trường” mà chưa chỉ ra, phân tích được để mọi người hiểu vai trò, ý nghĩa và sự hưởng lợi họ sẽ có được từ bảo vệ môi trường di sản.
ĐVTN Ban Quản lý Vịnh Hạ Long ra quân vớt rác nhân Ngày
Môi trường thế giới 5-6-2008, những hoạt động này rất cần được xã hội hoá, nhân thành các phong trào.
Giải pháp thứ hai để công tác bảo vệ môi trường di sản Vịnh Hạ Long đạt hiệu quả đó là cần tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng, các địa phương liên quan. Trong việc xử lý vụ vi phạm đổ thải sai quy định của đơn vị thi công luồng ngoài cảng Cái Lân vừa rồi, sự lúng túng, phối hợp không đồng bộ, chặt chẽ giữa các ngành như Ban Quản lý Vịnh Hạ Long, Sở Tài nguyên Môi trường, Sở Giao thông Vận tải, Công an tỉnh... được thể hiện khá rõ, các bên chưa thống nhất được về quan điểm xử phạt, giải quyết, khắc phục hậu quả. Đáng chú ý, không ít sở, ngành, địa phương còn có quan điểm coi trách nhiệm quản lý, bảo tồn Vịnh Hạ Long là của Ban Quản lý Vịnh Hạ Long. Bởi vậy, nếu Sở Tài nguyên Môi trường, UBND TP Hạ Long làm hết trách nhiệm, chức năng của mình hẳn sẽ không có tình trạng một số doanh nghiệp lấn biển, đổ thải không xây kè chắn, bốc rót than không đảm bảo môi trường ở khu vực Cái Lân, Cao Xanh - Hà Khánh... như chúng tôi đã đề cập.
Từ thực tế các vụ vi phạm môi trường Vịnh Hạ Long đã được phát hiện, xử lý thời gian qua cho thấy vai trò của cơ quan chức năng trong thanh kiểm tra, giám sát việc chấp hành các quy định về bảo vệ môi trường của các tỉnh cần giao trách nhiệm giám sát việc tuân thủ các quy định bảo vệ môi trường cho các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương liên quan đối với tất cả các dự án ven bờ và trên Vịnh Hạ Long giống như đã áp dụng với các loại hình kinh doanh du lịch, thương mại, khai thác thuỷ sản... Làm được việc này sẽ góp phần hạn chế tối đa tình trạng “sự đã rồi’ như câu chuyện nạo vét luồng ngoài cảng Cái Lân ở trên, đưa việc chấp hành quy định bảo vệ môi trường của các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân đi vào nền nếp. Liên quan tới bảo tồn, giữ gìn môi trường Vịnh Hạ Long còn có khá nhiều ý kiến đáng quan tâm như thành lập Quỹ bảo vệ môi trường Vịnh Hạ Long, mục đích không chỉ huy động nguồn kinh phí cho công tác bảo vệ môi trường mà quan trọng hơn nâng cao nhận thức cộng đồng về sự cần thiết bảo vệ môi trường Vịnh Hạ Long; xây dựng, tổ chức nhiều hoạt động tình nguyện, tập trung chủ yếu vào đối tượng trẻ...
Có thể nói, môi trường chính là một trong các yếu tố then chốt quyết định tới sự tồn vong của Vịnh Hạ Long, sẽ chẳng có ý nghĩa gì nếu Vịnh Hạ Long trở thành 1 trong 7 kỳ quan thiên nhiên thế giới nhưng môi trường thiên nhiên bị ô nhiễm. Bởi vậy, hơn bao giờ hết mỗi người trong chúng ta hãy nhận thức rằng ứng xử với môi trường Vịnh Hạ Long chính là một ứng xử văn hoá. Giải quyết được những tồn tại, hạn chế ở trên, chắc chắn công tác bảo tồn, gìn giữ môi trường Vịnh Hạ Long sẽ có những chuyển biến tích cực, hiệu quả hơn nữa.
