Chỉ thị số 11/CT-TU của Ban Thường vụ Tỉnh uỷ đã nêu 6 nội dung chính là những giải pháp mà cả tỉnh phải vào cuộc để ngăn chặn có hiệu quả việc xuất than lậu. Tất nhiên đó là những giải pháp trước mắt - phần ngọn - chứ cái gốc thì phải tìm một đường hướng khác.
>>Bao nhiêu than xuất lậu?
Ngay cả việc tăng thuế xuất khẩu than đá từ 10 lên 15% là nhằm tới đích hạn chế dần việc xuất khẩu chứ không có tác dụng ngăn ngừa than xuất lậu. Lậu, đồng nghĩa với việc trốn thuế. Đã trốn thuế thì có đánh cao bao nhiêu cũng chẳng có ý nghĩa gì. Cấm, cũng không phải là giải pháp hay. Cái gì không quản được thì cấm, đó chỉ là biện pháp tình thế. Những áp đặt hành chính dường như không “quản” được những lợi ích trong kinh tế. ở tỉnh ta, nói cấm xuất khẩu than tiểu ngạch thì phải hiểu là cấm xuất khẩu than qua Cảng Vạn Gia (từ tháng 8-2006, Bộ Thương mại đã có quyết định bỏ đi hai từ “tiểu ngạch” rồi). Như vậy có thể hiểu, tất cả các giải pháp mà cả tỉnh đang dồn lực thực thi nhằm lập lại trật tự trong khai thác, vận chuyển, tiêu thụ than là việc cần làm ngay, chặn lại những tiêu cực đang nảy nở.
Trả lời phóng viên báo CAND online, Bí thư Tỉnh uỷ Nguyễn Duy Hưng thừa nhận những việc Tỉnh uỷ đang chỉ đạo làm “đúng chỉ là cái ngọn”. Gốc gác phải đề nghị Nhà nước xem lại cơ chế đối với ngành Than. Cơ chế ấy là gì? Đồng chí Bí thư Tỉnh uỷ nói:
- Thứ nhất, ngành Than độc quyền sản xuất tiêu thụ. Đã độc quyền rồi thì muốn cho ai vào sản xuất, tiêu thụ cũng được.
- Thứ hai, ranh giới quản lý ngành Than rất rộng, nếu để như vậy không quản được. Than không phải mặt hàng cấm khai thác, cần khoanh ô vuông để khai thác, tổ chức có đủ điều kiện đều có thể thực hiện. Còn, nếu độc quyền, tự khai thác, tiêu thụ, không có cạnh tranh tất nảy sinh tiêu cực (trả lời phỏng vấn lúc 4g45 ngày 20-4-2008).
Nhiều người hưởng ứng “phạm trù cái gốc” này. Nghĩa là thay đổi cơ chế. Than cũng như nhiều loại tài nguyên khoáng sản quý giá khác, Nhà nước đang “cho không, biếu không” các doanh nghiệp (quốc doanh cũng như dân doanh). Thuế tài nguyên và phí môi trường chẳng đáng là bao. Cho nên “Nhà nước nên xem lại cơ chế” thì nhiều người hiểu, Nhà nước nên tính toán dần đến việc thí điểm đấu thầu khai thác mỏ, giống như đấu giá đất vậy. Ai muốn khai thác thì phải bỏ tiền ra. Của đau, con xót, sẽ nảy sinh những cách giữ than (của) tốt nhất.
Nhưng đây là chuyện về sau, đụng đến cái gốc. Trước mắt vẫn rất cần thiết phải thực hiện các giải pháp phần ngọn.
