Mỏ sét Làng Bang A trên địa phận thôn Đất Đỏ, xã Thống Nhất, huyện Hoành Bồ là dự án có kỷ lục về thời gian GPMB. Từ đầu năm 2003 đến nay mới chỉ có 18/gần 100 hộ thuộc diện di dời nhận tiền đền bù; trong đó còn khá nhiều hộ thậm chí vẫn còn chưa được kiểm đếm các khoản cần đền bù.
Sự chậm trễ này không chỉ ảnh hưởng đến tiến độ dự án, mà còn làm cho đời sống hằng ngày của hơn 100 hộ dân trong thôn bất ổn nhiều năm nay...
''Chúng tôi sẽ sống thế nào?''
Cuối năm 2002, UBND tỉnh có quyết định giao đất cho chủ đầu tư xây dựng Nhà máy Xi măng Hạ Long để kiểm đếm làm công tác GPMB mỏ sét Làng Bang A (liên quan đến hơn 100 hộ dân thôn Đất Đỏ, xã Thống Nhất). Cũng kể từ đó, đời sống của các hộ nơi đây có nhiều xáo trộn. Theo bà con, nỗi lo lớn nhất là đơn giá đền bù thấp. Ví dụ như với đất ở, vị trí giáp đường liên thôn mới được 180.000đ/mét vuông. Có nhiều gia đình tổng số tiền đền bù, bồi thường chỉ được hơn 100 triệu đồng, trong số đó riêng nộp tiền đất tái định cư đã gần hết. Ông Trần Văn Chu, Trưởng Ban công tác mặt trận thôn Đất Đỏ, là một trong số đó. Ông cho biết: ''Nhà tôi được đền bù tất thảy là 150 triệu đồng thì riêng nộp tiền đất tái định cư (như huyện thông báo) đã hết 80 triệu đồng; số còn lại chỉ có 70 triệu đồng thì tôi làm nhà kiểu gì, còn phải chuồng trại mà chăn nuôi nữa chứ. Đó là tôi không muốn nghĩ đến sau này chúng tôi không có một tấc đất trồng cấy thì sống thế nào đây?''. Cũng cùng tâm tư như ông Chu, rất nhiều người dân khi được hỏi đều tỏ ra khá bức xúc. Ông Bùi Hữu Năng nói; ''-Chúng tôi hoàn toàn nghe theo chỉ đạo của tỉnh và huyện, nhưng đừng để chúng tôi thiệt thòi quá!''.
Có thể nói, nỗi lo cho cuộc sống của mình tới đây khi không còn đất trồng cấy của bà con thôn Đất Đỏ hiện vẫn còn rất ngổn ngang. Đặc biệt thời gian này, khi nhiều hộ trong thôn nhận được giấy báo nộp tiền đất tái định cư thì không khí trong xóm, ngoài làng càng ''nóng'' hơn. Theo như phản ảnh của bà con thì sự bức xúc nhất là trong khi chưa nhận tiền đền bù thì huyện đã yêu cầu bà con phải nộp tiền đất tái định cư; không những thế, điều đáng suy nghĩ hơn là nếu hộ nào không nộp tiền đúng hạn sẽ phải trả thêm lãi suất (?). Điều này quả là đang làm khó cho người dân.
Tại sao tiến độ GPMB quá chậm?
Người dân thôn Đất Đỏ cho biết, từ năm 2003 đến nay, cứ mấy tháng mới có một vài phương án đền bù gửi về thôn. Tại sao huyện không gửi cho tất cả các hộ trong thôn để cùng GPMB một thời gian? Trả lời vấn đề này, ông Vũ Quý Tú, Trưởng Ban đền bù GPMB huyện Hoành Bồ, giải thích: ''Chúng tôi cũng muốn làm một lúc cho xong, nhưng khổ nỗi còn quá nhiều mắc mớ mà ngay chính chúng tôi cũng không có giải pháp nào, đó là việc Ban quá thiếu nhân viên trong khi phải thực hiện nhiều dự án, cơ chế chính sách đền bù GPMB thay đổi liên tục, trong khi đó vì đơn giá thấp nên người dân lại kiến nghị... Và khi có kiến nghị của dân lại phải xin ý kiến tỉnh để xem có nâng được hạn mức không v.v...''.
Theo ông Tú cho biết, trước năm 2004 khi Ban đền bù GPMB huyện chưa thành lập thì công tác GPMB Mỏ sét Làng Bang do một Hội đồng GPMB của huyện thực hiện. Đến đầu năm 2006, khi ông chuyển công tác về đây tiếp nhận dự án này cho đến nay cũng là thời gian Ban quá nhiều việc. Như hiện nay Ban chỉ có 14 cán bộ, nhân viên nhưng đang phải thực hiện tới 45 dự án, đó là chưa kể còn nhiều vướng mắc của gần 10 dự án trước tồn đọng lại. Bởi vậy, từ việc kiểm đếm, lập phương án, đo, vẽ... của các hộ dân thôn Đất Đỏ với hơn 150 hộ chỉ do một cán bộ thực hiện. Bản thân cán bộ này cùng lúc phải thực hiện tới gần 10 dự án nữa liên quan tới mấy trăm hộ dân khác, mà dự án nào cũng thúc, cũng giục tiến độ...
Ông Đinh Văn Lầu, cán bộ của Ban, cho biết thêm: ''Với ngần ấy dự án chen nhau, thì cứ khoảng 3 tháng mới quay vòng lại một số phương án của một dự án. Đây là một trong những nguyên nhân khiến công tác GPMB của khu Đất Đỏ bị chậm''. Bên cạnh đó, đơn giá đền bù nhìn chung đều thấp nên chỉ tính riêng việc dân kiến nghị mức giá - đề xuất xin ý kiến tỉnh... đã mất hàng tháng trời. Lại có những hộ đòi chia tách thửa, cán bộ Ban vẫn đo, vẽ, xin ý kiến tỉnh, nhưng sau đó lại không đủ tiêu chuẩn tách, lại phải nhập lại một phương án...
Việc thay đổi cơ chế chính sách cũng là một trong những nguyên nhân gây ra sự chậm trễ. Theo các cán bộ Ban Đền bù GPMB huyện Hoành Bồ, chỉ kể riêng hệ số đền bù vật kiến trúc thì từ năm 2005 đến nay đã thay đổi đến 3 lần. Như vậy, với cùng một dự án, thậm chí một hộ, phải làm đi làm lại khá nhiều lần phương án đền bù theo sự thay đổi đó. Cùng đó là nhiều thay đổi về tiêu chí kiểm đếm, khiến các cán bộ GPMB rất khó khăn trong quá trình thực thi. Nhiều phương án phải làm đi làm lại, hầu như chỉ riêng việc bổ sung đơn giá đền bù theo phương án mới đã mất rất nhiều thời gian...
Rõ ràng là người dân rất có lý khi thực sự bức xúc vì việc GPMB quá lâu khiến đời sống không ổn định, đơn giá đền bù thấp so với sự gia tăng giá cả thị trường. Tuy nhiên, lỗi không hoàn toàn do Ban đền bù GPMB. Bởi qua tìm hiểu, chúng tôi thấy rằng họ cũng thực sự có quá nhiều dự án trong khi quân số không ổn định, thu nhập thấp, kinh phí cho hoạt động của Ban hoàn toàn phụ thuộc vào phí của dự án, ngân sách tỉnh hay huyện không hỗ trợ... Vấn đề là UBND huyện Hoành Bồ cần có trách nhiệm để tăng cường sự quan tâm về nhân lực, kinh phí cho Ban đền bù GPMB của huyện. Bởi lẽ nếu không có sự hỗ trợ này thì không chỉ riêng một thôn Đất Đỏ mà còn nhiều dự án khác trên địa bàn huyện phải chịu cảnh GPMB kiểu “rùa bò” như đang xảy ra...
