Thời gian gần đây việc giải quyết chế độ cho người tham gia hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hoá học và con đẻ của họ đã được triển khai sâu rộng.
Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện đã bộc lộ và phát sinh nhiều khó khăn, vướng mắc cần được tháo gỡ, giải quyết. Các khó khăn chủ yếu tập trung trong khâu xác định bệnh, tật, tình trạng dị dạng, dị tật v.v..
Theo anh Nguyễn Hữu Thiệp, Trưởng Phòng Người có công, Sở LĐ-TB&XH, hiện nay Bộ Y tế vẫn chưa ban hành được tiêu chí trong việc xác định nạn nhân chất độc hoá học, danh mục bệnh tật, dị tật, dị dạng. Điều này khiến cho hiệu quả, tiến độ giải quyết chế độ này chậm chạp, số lượng hồ sơ bị trả về địa phương lớn và ngày càng dồn ứ. Tính hết năm 2010, Sở LĐ-TB&XH tiếp nhận 2.682 hồ sơ đề nghị giải quyết chế độ cho người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hoá học thì có đến 1.808 trường hợp không đủ điều kiện, trả hồ sơ về cho địa phương; chỉ có 420 trường hợp được xét hưởng chế độ; 409 trường hợp khác đã có biên bản giám định của Hội đồng giám định y khoa tỉnh song vẫn chưa được ra quyết định, bởi còn chờ thẩm duyệt của hội đồng cấp trên; 45 trường hợp khác đã được xem xét sơ bộ, yêu cầu các địa phương hoàn chỉnh thủ tục để được giám định y khoa.
6 tháng đầu năm nay, một trong những nhiệm vụ hàng đầu là hoàn thiện thủ tục để giải quyết chế độ cho 409 trường hợp đã được Hội đồng y khoa tỉnh giám định. Tuy nhiên, cũng do vướng trong xác định danh mục bệnh tật nên đến thời điểm này tất cả các hồ sơ trên vẫn còn nằm lưu tại Hội đồng giám định y khoa Trung ương. Từ đầu năm đến nay các cơ quan chức năng mới chỉ ra quyết định hưởng trợ cấp cho 19 hồ sơ của huyện Đông Triều (10 người tham gia kháng chiến và 9 con đẻ của họ) trong tổng số 342 hồ sơ đề nghị của các địa phương đã gửi lên; 29 hồ sơ khác được giới thiệu sang Hội đồng giám định y khoa tỉnh để giám định bệnh tật và tỷ lệ suy giảm khả năng lao động; số hồ sơ còn lại, 294 trường hợp, đều bị trả lại cho các địa phương.
Cũng do chưa xây dựng được tiêu chí xác định nạn nhân chất độc hoá học, danh mục bệnh tật, dị dạng, dị tật, nên tỉnh vẫn chưa tiến hành tổng điều tra nạn nhân chất độc hoá học nói chung, trong đó có người hoạt động kháng chiến. Điều này khiến các địa phương rất vất vả trong công tác tập hợp đối tượng, tiếp nhận, thẩm định hồ sơ...
Thực tế trên không chỉ khiến hầu hết các hồ sơ bị xét duyệt, chuyển trả, bổ sung nhiều lần, nhiều cấp, kéo dài, mà còn gây lúng túng cho các đơn vị thực hiện, tạo nên tâm lý mệt mỏi vì chờ đợi cho đối tượng. Ông Nguyễn Văn Bình, một thương binh ở xã Cộng Hoà, huyện Yên Hưng, bức xúc: Chúng tôi tham gia kháng chiến đâu nghĩ sẽ có ngày được Nhà nước ưu đãi này ưu đãi kia. Khi trở về địa phương lại lao vào mưu sinh, nuôi dạy con cái. Trải qua bao biến đổi, nhiều người không còn giữ được những giấy tờ thời quân ngũ nữa. Bởi vậy bây giờ yêu cầu chúng tôi phải có những xác nhận này, xác nhận nọ, thậm chí vào tận miền Nam chỉ để có được chữ ký của người chỉ huy, của đồng đội cũ mà thậm chí chúng tôi cũng không biết là còn sống hay đã mất, thì quả là làm khó chúng tôi quá...
Cũng giống tâm sự của ông Bình, thương binh Trần Văn Tuân, ở xã Nguyễn Huệ, huyện Đông Triều, cho biết: Hồ sơ giấy tờ chúng tôi có đủ cả, vướng là ở việc xác định dị tật gì, mức độ mấy, của cơ quan chức năng thôi; thế mà khiến tôi phải chờ đợi đến hàng năm nay, đi lên đi xuống hỏi han rất mất thời gian, công sức thì quả không đáng...
Ngoài vướng mắc trong việc xác định danh mục bệnh tật, thì việc giải quyết chế độ cho người tham gia kháng chiến và con đẻ của họ bị nhiễm chất độc hoá học còn gặp khó khăn bởi sự thay đổi căn bản về đối tượng, điều kiện, tiêu chuẩn và trình tự thủ tục thực hiện được quy định trong các văn bản pháp quy thuộc diện này. Theo quy định năm 2000, đối tượng thương, bệnh binh không thuộc diện được hưởng chế độ người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hoá học, nhưng từ năm 2004 họ được bổ sung vào đối tượng được xem xét hưởng; 2 năm sau thì bệnh binh cũng được bổ sung vào danh mục hưởng chế độ người tham gia kháng chiến bị nhiễm chất độc hoá học. Những bổ sung liên tục này thể hiện sự quan tâm của nhà nước đối với người có công với cách mạng, tuy nhiên với đội ngũ cán bộ làm công tác LĐ-TB&XH dưới cấp xã, vốn trình độ chuyên môn và kinh nghiệm còn ít, cộng với các khâu điều tra, thẩm định rất phức tạp, nên không tránh khỏi những sai sót, nhầm lẫn, khiến hồ sơ không được hoàn thiện ngay từ ban đầu. Đây cũng chính là nguyên nhân khiến cho lượng hồ sơ bị các cơ quan cấp trên chuyển trả vê địa phương lớn, ngày càng dồn ứ, không giải quyết được.
Người tham gia kháng chiến bị nhiễm chất độc hoá học là những đối tượng đã và đang chịu nhiều thiệt thòi trong xã hội, bị ảnh hưởng lớn đến đời sống vật chất và tinh thần của bản thân họ, gia đình họ và cả những thế hệ sau này. Bởi vậy cần thiết phải đẩy mạnh tiến độ giải quyết chế độ liên quan cho họ.
