Gieo tình yêu với làn điệu xẩm truyền thống

Hát xẩm là loại hình diễn xướng dân gian độc đáo của vùng đồng bằng Bắc Bộ, đã từng có lúc lặng lẽ đứng trước nguy cơ mai một. Song bằng tình yêu, niềm trân trọng và sự sáng tạo, những người trẻ hôm nay vẫn âm thầm thắp lên ngọn lửa gìn giữ giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc. Tại Quảng Ninh, từ những câu lạc bộ (CLB) hát xẩm do người trẻ thành lập, những làn điệu mộc mạc, sâu lắng lại được đánh thức, ngân vang với tất cả niềm đam mê và khát vọng tiếp nối, lan tỏa di sản văn hóa cha ông đã gây dựng và trao truyền.   

Hoạt động được gần 1 năm nay, lớp học hát xẩm do chị Vũ Hương Giang (phường Mạo Khê) thành lập đã nhanh chóng tạo sức hút với những người yêu nghệ thuật truyền thống, nhất là các em thiếu nhi. Xuất phát điểm là một giáo viên thanh nhạc, mang trong mình tình yêu với các làn điệu dân gian, suốt hơn 3 năm bền bỉ tìm tòi, học hỏi về hát xẩm, chị Giang càng thấm thía giá trị của loại hình nghệ thuật mộc mạc mà sâu sắc này và mong muốn truyền "lửa" cho thế hệ trẻ.

Từ những buổi học đầu tiên còn bỡ ngỡ với giai điệu, nhạc cụ, tiếng xẩm dần trở nên quen thuộc, ngân vang trong trẻo qua giọng hát các em nhỏ, lan tỏa niềm say mê và sự tự hào về văn hóa truyền thống trong các chương trình văn nghệ của trường học, khu dân cư một cách tự nhiên, gần gũi. Điều đặc biệt là lớp học không chỉ thu hút các em thiếu nhi mà còn có sự đồng hành của nhiều bậc phụ huynh. Từ chỗ đưa con em đến học, họ dần bị cuốn hút bởi làn điệu xẩm, cùng tham gia tập luyện, cổ vũ và trở thành cầu nối lan tỏa tình yêu nghệ thuật truyền thống ngay trong mỗi gia đình và cộng đồng.

Sự lan tỏa ấy được khẳng định khi tiết mục hát xẩm “Theo Đảng trọn đời” do các thành viên lớp học biểu diễn tại Liên hoan Tiếng hát khu dân cư tỉnh Quảng Ninh năm 2025 vào cuối tháng 11 vừa qua đã xuất sắc giành giải A, nhận được sự cổ vũ, yêu mến đặc biệt của đông đảo khán giả.

Chị Vũ Hương Giang chia sẻ: Xẩm ngày nay không còn là loại hình nghệ thuật khó thưởng thức hay kén người nghe như nhiều người vẫn nghĩ. Bên cạnh những làn điệu cổ, nhiều nghệ sĩ đã sáng tác thêm các tác phẩm mới với ca từ giản dị, giai điệu gần gũi, giàu chất liệu đời sống, giúp các em nhỏ dễ tiếp cận và yêu thích. Quan trọng hơn, thông qua lớp học hát xẩm, các em nhỏ không chỉ được rèn luyện kỹ năng ca hát mà còn được học cách yêu, trân trọng và có trách nhiệm tiếp nối những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc.

Được thành lập từ cuối tháng 6/2025, CLB xẩm Hạ Long hiện có hơn 30 thành viên, sinh hoạt định kỳ hằng tháng, chia thành từng nhóm nhỏ để học chơi đàn nhị, gõ trống, phách và học hát. Tiếng phách tre, tiếng nhị réo rắt và những làn điệu xẩm cổ như “Xẩm tàu điện”, “Xẩm thập ân”... được vang lên, ngân nga qua giọng hát của các thành viên CLB ở mọi lứa tuổi, từ già đến trẻ.

Điều dễ nhận thấy ở CLB chính là tình yêu văn hóa dân gian của những người trẻ. Nhiều người trong CLB hiện đang là doanh nhân trong lĩnh vực du lịch, một số bạn là học sinh, sinh viên thuộc thế hệ Gen Z, trước đó chỉ biết xẩm qua sách vở, mạng xã hội, thì giờ đây đang thực sự “chạm” vào di sản bằng chính giọng hát, đôi tay và trái tim của mình.

Người truyền “lửa” cho CLB xẩm Hạ Long là nghệ nhân Đào Bạch Linh (SN 1983). Là một trong số ít nghệ nhân còn nắm giữ vốn hát xẩm cổ ở miền Bắc, lại là truyền nhân của nghệ nhân Hà Thị Cầu, anh dành nhiều tâm huyết cho việc bảo tồn, lan tỏa nghệ thuật hát xẩm đến với cộng đồng. Trong mỗi buổi sinh hoạt CLB, anh vừa truyền dạy, vừa diễn giải từng ca từ, cách nhấn nhá lấy hơi, luyến láy theo lối truyền khẩu, đúng như cách mà xẩm từng được gìn giữ qua bao thế hệ nghệ nhân dân gian.

Không dừng lại ở việc truyền dạy, CLB xẩm Hạ Long đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu lớn hơn là đưa hát xẩm thành một sản phẩm du lịch văn hóa đặc trưng của Quảng Ninh. Một số buổi biểu diễn xẩm thử nghiệm đã được tổ chức tại Bảo tàng Quảng Ninh, mang lại sự thích thú cho du khách, gợi mở góc nhìn về văn hóa Việt Nam từ nghệ thuật dân gian.    

Anh Lê Minh Thứ, Phó Chủ tịch CLB Du lịch cộng đồng tỉnh Quảng Ninh và cũng là người sáng lập CLB xẩm Hạ Long, cho biết: Tôi muốn đưa hát xẩm về với Quảng Ninh để quảng bá đến đông đảo du khách trong và ngoài nước. Chúng tôi cũng có ý định nhờ nghệ nhân viết những bài xẩm đặt lời mới, quảng bá những địa điểm du lịch và ẩm thực Quảng Ninh để CLB tập hát và biểu diễn cho khách du lịch trong thời gian tới.

Sự chung tay của nghệ nhân, người trẻ và cộng đồng không chỉ góp phần gìn giữ một loại hình nghệ thuật dân gian quý giá, mà còn mở ra hướng đi mới để xẩm tiếp tục sống, lan tỏa và trở thành nét chấm phá đặc sắc trong bức tranh văn hóa, du lịch của Quảng Ninh.