Để phục vụ cho hoạt động thanh toán xuất, nhập khẩu hàng hoá, dịch vụ giữa các thương nhân và trao đổi hàng hoá cư dân biên giới Việt - Trung, ngay từ đầu những năm 90 các Ngân hàng ở Quảng Ninh đã triển khai thực hiện nhiều phương thức thanh toán.
Bên cạnh việc áp dụng phương thức thanh toán quốc tế theo thông lệ, thanh toán biên giới Việt - Trung được thực hiện chủ yếu dưới 2 phương thức là thanh toán biên mậu bằng đồng bản tệ và thu ngoại tệ USD tiền mặt theo giấy chấp thuận của Ngân hàng Nhà nước.
Thanh toán biên mậu bằng đồng bản tệ được triển khai thực hiện thí điểm từ năm 1996, trên cơ sở hiệp định thanh toán và hợp tác giữa Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc ký năm 1993 và nhu cầu thanh toán xuất nhập khẩu hàng hoá, dịch vụ qua biên giới hai nước. Các Ngân hàng thương mại Nhà nước trên địa bàn tỉnh và Ngân hàng Thương mại Quảng Tây (Trung Quốc) đã sớm thương lượng, đàm phán và ký kết thoả thuận đại lý thanh toán biên mậu bằng đồng bản tệ. Theo đó, Chi nhánh các Ngân hàng Thương mại khu vực Móng Cái (Quảng Ninh) và Đông Hưng (Quảng Tây) được uỷ quyền thực hiện. Đây là phương thức thanh toán không có trong thông lệ và tiền lệ quốc tế nhưng tương đối phù hợp với hoạt động trao đổi, xuất nhập khẩu biên giới. Trên cơ sở đánh giá kết quả 3 năm (1996-2000) thực hiện tại Quảng Ninh, từ năm 2000, Chính phủ đã chính thức cho phép triển khai thực hiện tại các tỉnh khác tiếp giáp với Trung Quốc.
Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn ở Móng Cái - một trong những ngân hàng đi đầu về thanh toán biên mậu. ảnh: Bá Khang.
Cho đến nay, hợp tác thanh toán biên mậu bằng đồng bản tệ giữa ngân hàng hai nước ngày càng được mở rộng cả về chiều rộng và bề sâu. Các thoả thuận được ký kết trên quan điểm “hữu nghị, bình đẳng và cùng có lợi”, đồng thời đảm bảo sự hợp tác đa phương và song phương giữa các ngân hàng. Phương thức, nghiệp vụ và công nghệ thanh toán biên mậu bằng đồng bản tệ từng bước được nâng lên. Trước năm 2004, các ngân hàng thực hiện bằng phương thức thủ công là thanh toán bằng hối phiếu ngân hàng và chứng từ chuyên dùng biên mậu dưới hình thức trao tay qua biên giới. Từ năm 2004, một số ngân hàng đã ký thoả thuận bổ sung việc áp dụng các hình thức thanh toán theo thông lệ quốc tế qua mạng SWIFT dùng trong thanh toán biên mậu bằng đồng bản tệ. Tuy nhiên, hình thức thanh toán này đòi hỏi kỹ thuật nghiệp vụ phức tạp, thời gian thanh toán dài và chi phí cao, không phù hợp với hình thức buôn bán qua biên giới nên ít được khách hàng sử dụng. Đến năm 2007, trước yêu cầu và đòi hỏi ngày càng lớn về khối lượng thanh toán biên mậu, trên cơ sở hỗ trợ kỹ thuật công nghệ của các đối tác phía Trung Quốc, các Ngân hàng thương mại Quảng Ninh đã ký thoả thuận hợp tác thanh toán biên mậu bằng đồng bản tệ qua Internet banking. Đây là hình thức thanh toán hiện đại, an toàn, tính bảo mật cao. Không chỉ vậy, thời gian thanh toán nhanh, tức thì, chi phí rẻ... nên đã được khách hàng và các ngân hàng tín nhiệm. Do đó, doanh số thanh toán biên mậu qua ngân hàng tăng cao. Năm 2003, thanh toán biên mậu bằng đồng bản tệ mới chỉ đạt 5.256 tỷ đồng (tương đương 336,7 triệu USD). Năm 2008, doanh số thanh toán qua biên mậu đạt 35.355 tỷ đồng (tương đương 2.165 triệu USD) bằng 6,72 lần so với năm 2003. Tốc độ tăng bình quân đạt 44%/năm.
Tuy nhiên, bên cạnh thanh toán biên mậu bằng đồng bản tệ, từ thực tế trong hoạt động giao thương ở khu vực cửa khẩu Việt Nam - Trung Quốc đã xuất hiện việc thanh toán bằng ngoại tệ tiền mặt. Đó là, một số thương nhân Việt Nam xuất nhập khẩu hoặc làm dịch vụ tạm nhập tái xuất, chuyển khẩu hàng hoá sang Trung Quốc, nhưng đối tác phía Trung Quốc không thực hiện được việc thanh toán qua ngân hàng nên đã đề nghị thanh toán bằng ngoại tệ tiền mặt. Để tháo gỡ khó khăn này cho các doanh nghiệp Việt Nam, Ngân hàng Nhà nước đã thực hiện cấp giấy chứng nhận thu USD tiền mặt theo từng hợp đồng thương mại đã ký kết. Theo đó, các đơn vị thu và nộp vào tài khoản mở tại các ngân hàng thương mại. Năm 2008, các đơn vị đã thu và nộp vào ngân hàng số tiền 36 triệu USD. 9 tháng năm 2009 đã thu và nộp 56,8 triệu USD, tăng 185% so với cùng kỳ 2008.
Hoạt động xuất nhập khẩu qua cửa khẩu Quốc tế Móng Cái luôn sôi động.
Đáng chú ý là từ tháng 4-2009, phía Trung Quốc siết chặt kiểm soát biên giới để chống lậu thuế, kiểm soát chặt chẽ an toàn thực phẩm. Do đó, một số doanh nghiệp Việt Nam tạm nhập tái xuất hàng đông lạnh, xuất khẩu cao su sang Trung Quốc nhưng thương nhân Trung Quốc trốn lậu thuế bằng cách nhập qua đường tiểu ngạch. Ví dụ như mặt hàng cao su, thuế nhập khẩu chính thức là 26%, nhập tiểu ngạch chỉ nộp 13%. Đồng thời, Trung Quốc chủ trương hạn chế, không khuyến khích nhập khẩu hàng đông lạnh... nên đã dẫn đến khó khăn trong thanh toán từ phía thương nhân Trung Quốc, cụ thể không thanh toán được qua Ngân hàng để thanh toán cho doanh nghiệp Việt Nam. Để tháo gỡ việc này, các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam đã thoả thuận trong hợp đồng thương mại thực hiện thanh toán qua tài khoản của thương nhân Trung Quốc mở tại các Ngân hàng được phép của Việt Nam theo đúng quy định của pháp luật.
Với mục tiêu tiếp tục mở rộng và hoàn thiện các phương thức thanh toán biên giới Việt - Trung, nhất là thanh toán bằng đồng bản tệ, ngành Ngân hàng Quảng Ninh xác định tiếp tục thiết lập mối quan hệ đa phương giữa các ngân hàng của hai nước. Bên cạnh đó, việc tổ chức thực hiện thanh toán biên mậu bằng đồng bản tệ tại các cặp cửa khẩu Hoành Mô (Bình Liêu) với Đông Trung (Trung Quốc); Bắc Phong Sinh (Hải Hà) với Lý Hoả (Trung Quốc) đang được nghiên cứu để triển khai nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các thương nhân và dân cư có hoạt động xuất nhập khẩu, trao đổi hàng hoá, dịch vụ. Được biết, theo dự kiến giai đoạn 2012-2015, Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tại các huyện Bình Liêu, Hải Hà sẽ thực hiện thanh toán biên giới trực tiếp với đối tác Trung Quốc cho hàng hoá, dịch vụ xuất nhập khẩu qua các cửa khẩu thuộc địa bàn hai huyện trên. Trong tương lai, khi đủ điều kiện và được phép của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh Quảng Ninh sẽ xem xét việc mở Chi nhánh, Văn phòng đại diện của các Ngân hàng thương mại trong nước và nước ngoài hoặc thành lập Ngân hàng liên doanh giữa Ngân hàng thương mại hai nước tại khu vực Móng Cái.
Những định hướng trên cho hoạt động thanh toán biên mậu trong thời gian tới cũng chính là bước triển khai cụ thể của ngành Ngân hàng Quảng Ninh với chỉ đạo của Ban Thường vụ Tỉnh uỷ về đẩy mạnh phát triển dịch vụ theo tinh thần Nghị quyết 21.
| *Trên địa bàn tỉnh hiện có 5 Chi nhánh Ngân hàng thương mại nhà nước đặt tại TP Móng Cái thực hiện đại lý thanh toán biên mậu với 4 Ngân hàng thương mại lớn của Trung Quốc. |
