Hạ Long còn có tâm hồn

Vịnh Hạ Long với những giá trị đặc biệt về cảnh quan, địa chất, địa mạo, lịch sử văn hóa, là nguồn cảm hứng sáng tác cho rất nhiều thể loại văn học nghệ thuật từ xưa đến nay. Ai đó đã thốt lên rằng, với kho tàng tri thức này, Vịnh Hạ Long không chỉ đứng đó, với đá - nước và bầu trời mà Hạ Long còn có tâm hồn...

Khoảng 70 năm trước, những người khảo cổ M.Colani Pháp, J.Anderson (thuỵ Điển) đến Hạ Long khảo sát, khai quật các di chỉ khảo cổ trên đảo Ngọc Vừng, Tuần Châu, Cột 8... Hẳn họ không thể nghĩ rằng mình chính là người đặt viên gạch đầu tiên xây dựng nên khái niệm về một nền văn hoá - Văn hoá Hạ Long - Văn hoá của người tiền sử giai đoạn hậu kỳ đá mới ven biển và hải đảo Quảng Ninh, cách ngày nay trên dưới 4.000 năm. Thật là thú vị là gần đây có nhà nghiên cứu lịch sử đã ví von, rằng những ngư dân trên Vịnh Hạ Long ngày nay chính là hậu duệ của người thời Văn hoá Hạ Long. Sự ví von ấy chưa có cơ sở khoa học kiểm nghiệm nhưng có một điều có thể thấy rõ là những hậu duệ ấy, họ đã và đang kế thừa, sáng tạo ra những nét văn hoá đặc trưng riêng của Hạ Long. Đó là tín ngưỡng, phong tục tập quán mang bản sắc riêng, chỉ có ở Hạ Long mà không nơi nào có được. Nhiều du khách đã không khỏi ngạc nhiên và thích thú khi phát hiện ra rằng đứa trẻ nào ở làng chài khi sinh ra, cũng được ông bà, cha mẹ chúng buộc vào cổ tay trái một chiếc vòng xinh xắn bằng vải xanh đỏ, và trong các làng chài có rất nhiều người có cái tên mộc mạc: Nhặt. Hỏi, ngư dân làng chài cười, vẻ bí mật: Tín ngưỡng của làng nó thế. Thực ra theo quan niệm của họ, đeo vòng là để cầu may mắn cho đứa trẻ, còn đặt tên là ''nhặt'' - hàm ý nhặt được là mong dễ nuôi mà thôi. Điều đáng mừng là ngày nay thanh niên các làng chài thích mặc quần bò, áo phông, ép tóc ''xì-tin'', hát ka-ra-o-ke nhưng các phong tục trên vẫn được người dân làng chài giữ gìn, duy trì. Cuộc sống tuy còn nhiều vất vả, khó khăn do nguồn hải sản ngày càng khan hiếm nhưng người dân chài trên Vịnh Hạ Long vẫn luôn yêu đời, chan hoà, chất phác. Họ luôn niềm nở, sẵn sàng gác công việc dành thời gian chia sẻ với du khách muốn tìm hiểu về cuộc sống, phong tục của mình. Một anh bạn tôi công tác ở Ban Quản lý Vịnh Hạ Long, bảo: Không thế làm sao chịu được cả đời cuộc sống lênh đênh trên mặt nước.

Nhằm bảo tồn, phát huy các giá trị văn hoá dân gian truyền thống của ngư dân các làng chài trên Vịnh Hạ Long, tạo thêm sản phẩm du lịch hấp dẫn, đầu năm 2008, Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch tổ chức phục dựng lại hát dân ca ở làng chài Cửa Vạn, đến nay cơ bản hoàn thành. Năm 2009, khách du lịch đến đây có thể thưởng thức các màn hát giao duyên, cảnh đón dâu trong các đám cưới truyền thống, ngắm nhìn những cô gái làng chài áo nâu, thắt lưng xanh, ngọt ngào, đằm thắm... Như thế, giữa non nước, mây trời hữu tình hẳn chẳng có cái thú nào bằng.

Nói Hạ Long có tâm hồn, một phần như trên đã nói, đây là nơi lắng đọng các “trầm tích” của lịch sử. Điểm lại những sự kiện lịch sử của Quảng Ninh trong suốt hàng ngàn năm qua, dường như sự kiện lớn nào cũng gắn với Hạ Long. Thương cảng Vân Đồn được thành lập (1149), chiến thắng Bạch Đằng (1288), Cách mạng Tháng Tám 1945, bắn rơi máy bay Mỹ đầu tiên ở miền Bắc (5-8-1964) v.v... Đặc biệt là sinh thời, gần như lần nào về thăm Quảng Ninh, Bác Hồ cũng thăm Vịnh Hạ Long. Và những chuyến thăm đó đã trở thành những dấu mốc lịch sử; như chuyến thăm ngày 22-1-1962, Bác đã lấy tên anh hùng vũ trụ Liên Xô Ti-tốp đặt tên cho một hòn đảo trên Vịnh Hạ Long - đảo Ti-tốp, nay là một điểm tham quan thu hút nhiều du khách. Chuyến thăm ngày 1-4-1959 cách đây 50 năm, Bác thăm Tuần Châu và làng cá Cát Hải để rồi ngày đó sau này trở thành Ngày truyền thống nghề cá Việt Nam... Tất cả những sự kiện lịch sử trên, cùng với những truyền thuyết về Hạ Long là một di sản văn hoá vô giá, góp phần làm cho Hạ Long lung linh hơn, dễ gieo vào lòng người ta những cảm xúc khi đặt chân đến nơi này.

Tuy nhiên, không chỉ có con người và lịch sử mà đá và nước, màu sắc của cỏ cây, hoa lá - những thứ tưởng như vô tri, vô giác ấy của Hạ Long cũng trở nên có tâm hồn qua những câu thơ, nét cọ, nốt nhạc của những nghệ sĩ. Cảm nhận, đánh giá ấy không chỉ của một mà nhiều người. Trong một blog đăng trên mạng, có du khách đã thốt lên rằng: ''Tôi đã đến, đã tham quan, chiêm ngưỡng cũng như đã tìm hiểu, dù không tường tận. Nhưng, có một điều chắc chắn rằng: Khi đến Hạ Long là chẳng muốn về. Mà khi đã về, thế nào cũng sẽ... tương tư! Núi non biển cả... Đá và nước, màu sắc của cỏ, hoa, cây, lá, mây trời. Trong ánh hoàng hôn huyền ảo, hay giữa khoảng không gian thoáng đãng của những buổi bình minh... sóng nước, sương và ánh nắng như tan hòa vào nhau mang âm thanh của gió và sóng... Tất cả như đang mời mọc du khách, hãy đến đây mà ngắm nhìn dáng hùng vĩ của từng hòn đảo, hang, động. Nào là đảo Chim Câu, Trinh Nữ; nào là hang Đầu Gỗ, hang Luồn; nào là núi Bài Thơ, đảo Hòn Rồng...'' . Một bạn trẻ khác viết: “Vào những đêm trăng, ta mới được thưởng thức hết vẻ đẹp huyền ảo, thơ mộng của Vịnh Hạ Long. Nước biển xanh lạ lùng. Những mảnh vàng lao xao tan vỡ va chạm vào những hình thù kỳ dị khi gần khi xa, khi ẩn khi hiện, như thực hư sau màn sương; và dưới đáy nước long lanh lấp loáng ánh trăng, ta nghe rõ mồn một cả tiếng những đàn cá bơi lội tung tăng...”. Đọc những dòng như trên, thử hỏi ai bảo những vật vô tri ấy của Hạ Long không có tâm hồn?

Tết đến, xuân về. Trong cái se lạnh của mùa đông và hơi sương giăng giăng, những đảo đá trên Vịnh với nhiều hình thù khi ẩn, khi hiện. Muôn loài thực vật treo mình trên vách đá đang trút bỏ lớp áo già cỗi để thay bằng các chồi non xanh. Thoảng đâu đây vang lên những tiếng cười, tiếng nói của người dân chài. Họ đang cố giăng câu, kéo lưới hầu mong chuẩn bị cho một cái Tết tươm tất, đầm ấm. Trong không gian ấy, du khách chợt như thấy tâm hồn mình cũng hòa nhịp, sóng sánh với sóng nước Hạ Long.