Hiếm có xã phường nào ở Quảng Ninh còn phải lo đối phó nhiều với chuyện sinh con thứ ba trở lên, như ở Hải Sơn (TP Móng Cái) hiện nay. Là xã miền núi, biên giới, diện tích tự nhiên rộng (8.868,8 ha), có 216 hộ (1.135 khẩu), trong đó số hộ là người dân tộc thiểu số 188. Đời sống nhân dân trong xã còn nhiều khó khăn, chủ yếu là sản xuất nông nghiệp, không có nghề phụ, tỷ lệ nghèo chiếm 20% (40/216 hộ), ấy vậy mà tỷ lệ sinh con thứ ba của xã thuộc hàng “đầu bảng” của tỉnh.
Bí thư Đảng uỷ xã Hải Sơn, Lê Văn Cường nhớ lại: Năm 2005 khi mới được tăng cường lên đây, vấn đề khiến tôi lo nhất là tỷ lệ sinh con thứ ba ở đây quá cao: 70,5% (cứ 100 ca sinh có 70,5 ca là sinh con thứ ba trở lên). Trong khi đó, tỷ lệ hộ nghèo lúc đó còn tới một nửa số hộ. Vậy là, không giống như đa số các xã khác, nghị quyết đầu tiên thường dành cho vấn đề có tính phát triển kinh tế - xã hội lớn, Đảng bộ chúng tôi đành chọn nghị quyết đầu tiên là về... công tác dân số, trong đó mục tiêu xuyên suốt là phải giảm tỷ lệ sinh con thứ ba trở lên càng nhanh càng tốt.
Bí thư Cường tâm sự, không phải cứ nghị quyết ra là giảm được ngay đâu, mà cả hệ thống chính trị, trong đó nòng cốt là mấy chục đảng viên của xã phải đi mà lo chuyện giảm sinh. Theo đó, sau khi có nghị quyết của Đảng uỷ, UBND xã có kế hoạch thực hiện, các ban, ngành, đoàn thể có chương trình hành động. Cùng đó, Đảng uỷ hằng năm phải có kế hoạch riêng giao cho 4 chi bộ trực thuộc. Các chi bộ lại phân công cho từng đảng viên từng nhiệm vụ. Thật hiếm nơi nào mà đảng viên lại được giao nhiệm vụ “giảm sinh con thứ ba trở lên” như ở Hải Sơn. Cụ thể là các đảng viên phải theo dõi các hộ diện “nguy cơ”, tăng cường tuyên truyền tác hại của việc sinh con thứ ba trở lên, tư vấn cách thức tránh thai... Và cũng hiếm chi bộ nào trong tỉnh mà trong buổi sinh hoạt định kỳ hằng tháng, mỗi đảng viên phải báo cáo trước chi bộ và đề xuất giải pháp về tình hình sinh con thứ ba trở lên ở những hộ được phân công, phụ trách. Với những nỗ lực như vậy, từ năm 2005 đến 2006, tỷ lệ số ca sinh con thứ ba trở lên ở Hải Sơn giảm hẳn, từ 70,5% (năm 2005) xuống còn 42,8% (năm 2006). Tuy nhiên, sang năm 2007, tỷ lệ này lại tăng thêm 4%, (46,4%). Có hộ ở Hải Sơn, vợ chồng xấp xỉ tuổi 50 sinh tới 11 con; có hộ tuổi 40 đã sinh tới 7 con; còn số vợ chồng mới ngoài 30 mà “sở hữu” tới 4, 5 con là bình thường.
Ở Hải Sơn, trung bình mỗi thôn có 2, 3 cộng tác viên dân số, đông hơn mức bình quân của tỉnh. Công tác tuyên truyền về giảm sinh con thứ ba trở lên được cán bộ xã lồng ghép để tuyên truyền trong hầu hết các cuộc họp, sinh hoạt của xã, của thôn, của xã với thôn... Tuy vậy, tỷ lệ 46,5% số hộ sinh con thứ ba trở lên vẫn thách thức đội ngũ cán bộ xã và thành phố. Bí thư Lê Văn Cường cho biết, tỷ lệ sinh con thứ ba trở lên của Hải Sơn và Bắc Sơn luôn khiến Móng Cái xếp ở diện những địa phương có “nguy cơ” cao, mặc dù nhiều xã, phường khác của thành phố đã làm rất tốt công tác này, nhưng vẫn “không lại” được với 2 “lô cốt” cuối cùng là Hải Sơn và Bắc Sơn.
Nguyên nhân căn cốt nhất vẫn là do nhận thức của nhiều hộ dân, họ muốn nhiều con, thích đông con, sợ ít con. Do vậy, giải pháp hữu hiệu nhất như xã Hải Sơn đã và vẫn phải tiếp tục thực hiện là nâng cao nhận thức, làm thay đổi nhận thức của bà con về tác hại của việc sinh nhiều con. Mà việc này rất cần có thời gian, thời gian lâu dài...
