Năm nay đã ngoài 80 tuổi, nhưng ông Nguyễn Thông vẫn theo đuổi vụ kiện đòi lại đất kéo dài đã 17 năm. Cũng vì vụ kiện này mà ông đã ngồi tù hơn 6 tháng. Câu chuyện của ông Thông cũng là câu chuyện về việc quản lý đất đai lỏng lẻo, thiếu chặt chẽ, dẫn đến khiếu kiện ở thôn Hiển Đông, xã Canh Hiển, huyện Vân Canh (Bình Định).
Ảnh: VnMedia
Vào những năm 1970, xã Canh Hiển đất rộng, người thưa. Vợ chồng ông Nguyễn Thông đã bỏ công sức khai hoang, phục hoá những thửa đất cằn cỗi cạnh quốc lộ 638 để sản xuất. Năm 1979, gia đình ông làm đơn xin vào HTX. Theo quy định, mọi xã viên phải đưa tất cả ruộng đất và tư liệu sản xuất vào HTX. Tuy nhiên, do đất thì nhiều mà người làm thì ít nên HTX chỉ lấy những ruộng đất màu mỡ, còn diện tích đất cằn cỗi, sản xuất không hiệu quả thì vẫn để cho các xã viên làm kinh tế phụ gia đình. Do vậy, trên diện tích khai hoang, gia đình ông Thông vẫn canh tác dù đất đai cằn cỗi, thu nhập chẳng được bao nhiêu. Đến năm 1990, khi phong trào trồng cây bạch đàn trên đất cằn cỗi có hiệu quả, một số người thấy lợi trước mắt đã quay ra chiếm đoạt đất của vợ chồng ông.
Theo lời ông Thông, "ông Nguyễn Trần Trung (Chủ tịch xã) cùng với 2 em vợ là ông Dũng và ông Tùng (Chủ nhiệm HTX) cùng nhau chiếm đất, thản nhiên mang máy tới cày trên đất của tôi. Bức xúc quá, tôi làm đơn kiện. Mấy ông ấy bị cách chức nhưng tôi cũng mang vạ vào thân, bị bắt nhốt 6 tháng".
Kết luận của Đoàn Thanh tra tỉnh Bình Định kết luận: việc tố cáo của ông Thông có những điều là thật, nhưng cũng có điểm sai sự thật, nhằm hạ uy tín của chủ tịch xã. Sau 6 tháng, VKS Nhân dân tỉnh Bình Định ra quyết định đình chỉ hoạt động thanh tra và xác định: ông Thông bị bắt là do có hành vi xúc phạm đến nhân phẩm của ông Nguyễn Trần Trung, Chủ tịch UBND xã Canh Hiển. Nhưng xét mức độ thì không cần truy cứu trách nhiệm hình sự. Sau đó, ông Thông được thả về.
Ra tù, ông Thông tiếp tục kiện đòi lại đất nhưng không ai quan tâm giải quyết. Không những vậy, trong thời gian ông Thông khiếu kiện, những phần đất còn lại mà gia đình ông đang trồng bạch đàn cũng bị địa phương thu hồi mà không được bồi thường. Ông Thông lại phải tiếp tục khiếu kiện những nội dung mới. Đến nay, vụ việc đã kéo dài 17 năm.
Những quyết định vô lý
Ngày 17/5/2002, UBND xã Canh Hiển đã bác đơn kiện của ông Nguyễn Thông. Đây là một quyết định không đúng thẩm quyền của UBND xã nhưng vẫn được UBND huyện Vân Canh công nhận tại quyết định số 309 ngày 6/9/2002.
Ông Thông tiếp tục kiện lên cấp tỉnh. Ngày 18/02/2004, UBND tỉnh Bình Định ra quyết định số 355 bác yêu cầu của ông Thông vì cho rằng trước đây ông đã vào HTX.
Đến đây, một cuộc tranh cãi mới lại nảy sinh mà nguyên nhân chính là do việc quản lý đất đai lỏng lẻo của cấp cơ sở. Ông Thông khẳng định: phần diện tích đất cằn cỗi, sản xuất không hiệu quả của các hộ dân, trong đó có của ông, HTX không thu mà để lại cho các hộ tự quản lý.
Còn đại diện các cấp có thẩm quyền, ông Đặng Trung Thành, Phó Giám đốc Sở Tài nguyên môi trường Bình Định, cho biết: "Theo các tài liệu mà Thanh tra sở Tài nguyên môi trường thu thập được thì gia đình ông Nguyễn Thông là một hộ xã viên. Theo qui định của Điều lệ HTX cũng như chính sách về hợp tác hoá nông nghiệp, xã viên đưa toàn bộ ruộng đất vào làm ăn tập thể. Gia đình ông cũng phải như vậy".
Về việc này, ông Nguyễn Thông cho biết, ông đã đưa nhiều đất đai, tài sản vào HTX và có giấy tờ lưu ở HTX. Bản thân ông cũng là cán bộ kế hoạch của HTX lúc đó nên ông nắm chắc điều này. Theo ông: "Cả xã có 400 ha nhưng chỉ lấy 160 ha vào HTX, chỉ chọn số ruộng đất tốt bởi đất thì nhiều mà lao động lại không có".
Ông Nguyễn Phòng, nguyên Trưởng công an thôn, là thành phần trong Ban vận động vào HTX thời đó cũng cho biết: "Đất của ông Nguyễn Thông hồi đó HTX không thu bởi vì đất xấu quá không dùng được. Bất cứ người nào, hộ nào cũng vậy, khi xem xét tờ đăng ký vào HTX, đất nào có hiệu quả kinh tế thì lấy". Những ý kiến này dường như vẫn chưa được chính quyền địa phương xem xét đến...
Sự lúng túng của những người có thẩm quyền
Căn cứ vào báo cáo của xã, trong quyết định của huyện cũng như công văn của Sở Tài nguyên môi trường, ông Thông là xã viên nên toàn bộ đất đai của ông do HTX quản lý. Tuy nhiên, khi phóng viên hỏi về vấn đề này, ông Trần Đình Bá, Chủ tịch UBND xã Canh Hiển tỏ ra lúng túng. Ông Bá không thừa nhận đã làm báo cáo gửi cấp trên về trường hợp sử dụng đất đai của ông Nguyễn Thông.
Thế nhưng, tại văn bản số 179 gày 8/10/2003, Sở Tài nguyên môi trường lại công nhận ông Thông có sử dụng 4.127 m2 đất trồng cây lâu năm liên tục từ năm 1975 đến nay. Trong báo cáo số 03 do chính ông Trần Đình Bá ký ngày 12/02/2003 cũng khẳng định điều đó.
Tại sao lại có sự mâu thuẫn này? Khi được hỏi, ông Chủ tịch xã chỉ lắc đầu: "Tôi biết là ông Nguyễn Thông có vào HTX. Nhưng chuyện đất hồi đó thì tôi không nắm chắc".
Một chi tiết nữa tiếp tục chỉ ra sự lỏng lẻo trong quản lý đất đai tại địa phương này đối với trường hợp của ông Thông, đó là việc xác định phần hưởng thêm sản phẩm trên bình quân. Theo qui định, hộ gia đình nào đưa nhiều đất vào HTX sẽ được hưởng thêm phần sản phẩm gọi là sản phẩm trên bình quân. Điều này được ông Tô Văn Cán, kế toán HTX kể từ ngày bắt đầu thành lập năm 1979-1981, sau đó làm Phó Chủ nhiệm HTX đến năm 1993 giải thích: "Tính trên bình quân có nghĩa là cộng toàn bộ số đất của người dân đưa vào HTX rồi tính ra bình quân. Hộ nào đưa vào hơn số bình quân ấy thì khi HTX trả thóc sẽ được hưởng thêm phần trên bình quân đó".
Trao đổi về vấn đề này, ông Đặng Trung Thành, Phó Giám đốc Sở Tài nguyên môi trường Bình Định cũng cho biết: "Thực tế tại thời điểm đấy, HTX không nhận đất đai cằn cỗi. Khi xã viên đưa ruộng đất vào HTX thì việc ăn chia cho xã viên chủ yếu được tính theo công điểm. Còn chuyện tính theo bình quân thì tôi không nắm kỹ". Oái oăm là ông PGĐ Sở không nắm được, nhưng những tài liệu mà Sở Tài nguyên môi trường cung cấp cho chúng tôi lại có nhắc rõ việc này. Xin đơn cử: Ngày 2/6/1982 HTX duyệt trả trên bình quân cho ông Nguyễn Xuân Ngọc 24kg thóc; ngày 15/4/1982 HTX duyệt trả trên bình quân cho bà Lê Thị Mỹ 52kg thóc...
Vậy nếu ông Nguyễn Thông đưa số ruộng đất là 7,8ha vào HTX như khẳng định của các cấp chính quyền địa phương thì gia đình ông cũng phải được hưởng sản phẩm trên bình quân. Nhưng, trong số hồ sơ các hộ được duyệt nhận thóc trên bình quân lại không có trường hợp của ông Thông.
Theo lập luận của chính quyền địa phương, đã là xã viên thì đương nhiên toàn bộ ruộng đất thuộc về HTX mà không cần xác định diện tích. Lập luận này phải chăng đang mâu thuẫn với các qui định cụ thể ngày ấy?
Bao giờ được giải quyết?
Trên mặt con đường quốc lộ 638, rất nhiều vạch sơn đã được kẻ. Nhưng, chúng không nhằm phục vụ cho công tác an toàn giao thông mà chỉ thể hiện sự phân chia của những lô đất mặt đường. Được biết, đất đã được bán hết. Còn ông Nguyễn Thông, người bỏ bao công sức khai phá, cải tạo và sử dụng bấy lâu thì vẫn đang tiếp tục con đường khiếu kiện.
Ông Thông bức xúc: "Chính quyền lấy đất của tôi để làm trường thì phải bồi thường cho tôi bởi diện tích đất này có giấy tờ đầy đủ. Diện tích đất bị ông Tùng, ông Dũng chiếm đoạt thì phải trả lại. Còn trên diện tích đất gia đình tôi đang sử dụng, nếu Nhà nước cần qui hoạch khu dân cư thì phải bồi thường cho tôi, nếu không thì phải cấp quyền sử dụng cho tôi. Tuy chưa có giấy tờ nhưng đất đó là do công tôi khai phá và liên tục canh tác, không ai tranh chấp cho nên theo luật đất đai tôi đủ điều kiện để sở hữu".
Những vấn đề nêu trên cho thấy, vấn đề mấu chốt là do diện tích đất ông Nguyễn Thông đưa vào HTX là bao nhiêu vẫn chưa khẳng định được do không tìm thấy hồ sơ lưu. Tuy nhiên, việc ông Thông khai hoang và sử dụng đất như trên được chính quyền địa phương thừa nhận. Việc chỉ căn cứ vào văn bản qui định chung về phương thức vào HTX, bỏ qua thực tế diễn biến ở cơ sở thì liệu việc ban hành hành những quyết định giải quyết liệu có đi sát với sát thực tế? Và câu hỏi, đến bao giờ những quyết định của chính quyền địa phương có thể làm yên lòng người dân vẫn là một câu hỏi khó...
