Hành trình của dầu ăn

Qua hàng chục lần tái sử dụng, dầu ăn được dùng để chiên nhiều đến mức từ vàng sang đen, rồi vón cục. Lúc này, chu kỳ “tận dụng” của dầu ăn mới chấm dứt, thông thường bây giờ là lúc các “cục dầu ăn” này được đổ thẳng xuống cống rãnh, làm thành những mảng bám ở đây.

Một nhà hàng tại TP HCM thải ra 20-30 kg dầu ăn/ngày, sau đó đem bán lại cho tiểu thương chiên xào tiếp. Những người bán hàng rong mua lại dầu đã tái sử dụng nhiều lần để chế biến các món như cút chiên bơ, đậu phụ chiên, chả cá chiên, khoai tây chiên…

Dù xử lý thế nào, con đường cuối cùng của dầu ăn trước đây thường là… đổ thẳng xuống kênh. Một tính toán sơ bộ cho thấy toàn TP, lượng dầu ăn thải ra lên tới 4-5 tấn/ngày, cả dạng lỏng và dạng đã được chiên xài đến… vón cục. Bằng những nghiên cứu, công đoạn xử lý của các chuyên gia, lượng dầu khổng lồ này đã được tái sinh, tạo ra nhiên liệu mới, vừa mang lại hiệu quả kinh tế và giảm thiểu ô nhiễm môi trường.

 

Một điều nguy hại đối với dầu ăn là nếu tái sử dụng trên một lần để chế biến thực phẩm thì dầu ăn sẽ trở thành chất độc hại. Dầu ăn khi đun ở nhiệt độ cao sẽ bị ôxy hóa và polymer hóa nên mất dinh dưỡng, đặc biệt khi thức ăn bị cháy đen trong môi trường dầu sẽ trở thành chất cacbon - đây là nguyên nhân gây ung thư.

 

Theo các chuyên gia, hành trình tái sử dụng của dầu ăn bắt đầu từ bếp của nhà hàng. Dầu ăn tinh chất, sau khi sử dụng 1-2 lần thì được các nhà hàng bán lại. Từ đó, những người bán hàng rong mua lại dầu đã tái sử dụng nhiều lần để chế biến các món như cút chiên bơ, đậu phụ chiên, chả cá chiên, khoai tây chiên… Dầu ăn được dùng để chiên nhiều đến mức từ vàng sang đen, rồi vón cục. Lúc này, chu kỳ “tận dụng” của dầu ăn mới chấm dứt, thông thường bây giờ là lúc các “cục dầu ăn” này được đổ thẳng xuống cống rãnh, làm thành những mảng bám ở đây.

 

Với thực tế đó, dự án “Sản xuất thử nghiệm xây dựng quy trình công nghệ, thiết kế và chế tạo hệ thống thiết bị sản xuất nhiên liệu biodiesel từ dầu ăn phế thải với công suất 2 tấn/ngày” của các kỹ sư hóa thuộc Trung tâm Công nghệ lọc hóa dầu, Đại học Bách khoa TP HCM (TTLHD) đã được Sở KHCN TP HCM cấp kinh phí nghiên cứu. Biodiesel thay thế diesel truyền thống làm nhiên liệu để chạy xe bus, xe tải trọng nặng, tàu thủy… Đề tài nghiên cứu này sẽ giải được bài toán môi trường, giải bài toán kinh tế, đồng thời giải bài toán khó về việc xử lý các loại dầu ăn sau khi sử dụng sao cho hiệu quả.

 

Theo tiến sĩ Nguyễn Hữu Lương, Phó Giám đốc TTLHD, sử dụng dầu ăn phế thải để sản xuất biodiesel là bài toán hữu hiệu trong điều kiện hiện nay, nhóm nghiên cứu TTLHD đã tính đến hiệu quả mà nguyên liệu đem lại. Trước đây, tại các địa phương thuộc miền Tây Nam bộ, người ta đã sản xuất biodiesel từ mỡ cá basa để làm nhiên liệu thay thế diesel, ở các nước phương Tây, biodiesel được sản xuất từ dầu cọ, hoa hướng dương, dầu dừa... nhưng TP HCM thì không có những điều kiện trên, nếu nhập nguyên liệu thì không đủ sức vì chi phí sản xuất ảnh hưởng giá thành… Do vậy, giải pháp trước mắt là tận dụng nguồn nguyên liệu sẵn có là dầu ăn phế thải. Chỉ cần dầu ăn phế thải và methanol là có thể sản xuất biodiesel, vài chục ngàn tấn dầu ăn/năm sẽ là nguồn nguyên liệu rẻ tiền, dồi dào, giảm ô nhiễm môi trường và mang lại hiệu quả kinh tế.

 

Từ những tính toán này, một hệ thống thu gom dầu đã được thực hiện tại các nhà máy tinh luyện dầu ăn (Nhà Bè: 50 tấn/tháng, Tân Bình: 50 tấn/tháng), các nhà máy chế biến thực phẩm có sử dụng dầu ăn (Masan - mì ăn liền Chinsu: 8-10 tấn/tháng, Việt Nam Northern Viking Technologies NVT: 1,2 tấn/tháng…) và một số nhà hàng, quán ăn, cơ sở chế biến thực phẩm nhỏ (Saigon New World, KFC…) với khối lượng 4-5 tấn/ngày. Số dầu này sau khi thu mua được tập trung về xưởng sản xuất tại phường Linh Trung (Thủ Đức). Hiện TTLHD đã sản xuất thử nghiệm với năng suất 1,8 tấn biodiesel/mẻ/ngày (từ 2 tấn nguyên liệu dầu ăn phế thải).

 

Khệ nệ xách thùng biodiesel thành phẩm có màu vàng tươi, trong suốt, hơi sánh, anh Trọng (thành viên nhóm nghiên cứu) hồ hởi: sau các công đoạn phản ứng – tách, rửa glyceryn – sấy – ra biodiesel thành phẩm. Từ lượng dầu đen phế thải đậm đặc, nặng mùi chua giờ đã trở thành dầu vàng như màu nguyên thủy, thoang thoảng mùi cồn nhẹ, mùi chua đã biến mất. Cụ thể là, chúng tôi đã tập trung vào phản ứng ester hóa dầu ăn phế thải bằng phương pháp hóa học với sử dụng xúc tác kiềm.

 

Tham quan các thiết bị tại xưởng sản xuất rộng khoảng vài trăm mét vuông, anh Trọng tiết lộ, đây là hệ thống bán tự động do nhóm nghiên cứu tự thiết kế và xây dựng, tuy không thẫm mỹ lắm nhưng công suất rất ổn định. Hiện mỗi ngày, xưởng bán biodiesel cho các xe bồn đến mua, cung cấp cho các cơ sở làm khí đốt, giúp tiết kiệm dầu công nghiệp và điện năng. Giá thành rẻ hơn diesel truyền thống 1.000 đồng/lít.

 

Theo ông Lương, trở ngại chính đối với việc ứng dụng rộng rãi biodiesel ở nước ta là giá thành. Giá sản xuất biodiesel vẫn còn cao gấp 2 lần giá nhiên liệu diesel chủ yếu nhập khẩu từ nước ngoài. Do đó, việc thay thế dần nhiên liệu diesel từ biodiesel sẽ giúp chúng ta giảm bớt chi phí nhập khẩu và có thể chủ động trong việc sản xuất biodiesel. Tuy nhiên, sử dụng dầu ăn phế thải chỉ là một bước đi tạm thời, một phần nhỏ trong chương trình đó. Về lâu dài, nhiên liệu biodiesel được sản xuất từ nguồn dầu thực vật (dầu hướng dương, đậu phộng…) mới có thể đáp ứng nhu cầu to lớn của thị trường năng lượng.