Lần đầu tiên, những phim dự giải Cánh diều vàng 2008: Chuyện tình xa xứ, Trăng nơi đáy giếng, Đẹp từng centimet, Giải cứu thần chết, Huyền thoại bất tử, Cú và chim se sẻ được chiếu đồng loạt miễn phí tại Trung tâm chiếu phim Quốc gia, Hội Điện ảnh và Viện Phim Việt Nam đã tạo nên luồng gió mới cho điện ảnh nước nhà.
Bà Đặng Thanh Hải, Phó Giám đốc NVH Điện ảnh Ngọc Khánh cho biết: Những buổi chiếu luôn đông khách chứng tỏ khán giả đặc biệt là các bạn sinh viên vẫn rất yêu mến phim truyện Việt Nam, cũng là cách để phim có cơ hội đến với công chúng nhiều hơn. Song như nhiều người làm nghề khác, bà Hải trăn trở, làm thế nào để những phim này “kéo dài” tuổi thọ và khán giả biết đến phim đoạt giải nhiều hơn...
Lâu nay dư luận vẫn than phiền rằng, phim đoạt giải LHP Việt Nam hay Cánh diều Vàng ít có ấn tượng ngoài rạp. Nhiều năm trước, những bộ phim nghệ thuật rất hay của điện ảnh Việt Nam: Đời cát, Mùa ổi, Thung lũng hoang vắng, Mùa len trâu... hay mới đây là Rừng đen, Sống trong sợ hãi... Đúng dân trong nghề nhận xét, đây là những bộ phim giá trị, song xét yếu tố thị trường, đó có là phim ăn khách không, chắc không ai dám khẳng định. Bởi sự tranh luận giữa yếu tố thương mại và nghệ thuật, ngay đến Hollywood cũng trở thành đề tài muôn thuở.
Đâu phải những phim đoạt giải Oscar đã đạt doanh thu hàng trăm triệu USD như những phim giải trí... Chính việc kén khán giả đã phần nào ảnh hưởng đến sự ra rạp của nhiều phim đoạt giải của Việt Nam. Hàng loạt phim dù được chào mời một cách bài bản cũng không được các rạp hào hứng vì phim nghệ thuật, hay nói đúng hơn, những phim đoạt giải theo tiêu chí cũ của BGK, hoặc có sự kiểm soát nội dung của một vài vị có trách nhiệm, đã không thể cạnh tranh nổi với phim ngoại nhan nhản chiếu ngoài rạp.
Những phim được giới truyền thông lăng xê mạnh nhất: Đời cát, Mùa len trâu, Rừng đen, Áo lụa Hà Đông cũng chỉ tồn tại được đúng 1 tuần. Hay Hãng phim Truyện I sau khi Sống trong sợ hãi, Chuyện của Pao đoạt giải cũng đầu tư lớn làm quảng cáo và tiếp thị... rất hoành tráng và chuyên nghiệp, nhưng rồi mọi nỗ lực tan thành mây khói.
Chu kỳ quá ngắn của phim nghệ thuật cũng như số lượng khán giả hiểu và thẩm được dòng phim này quá ít đã không cho phép bất cứ nhà kinh doanh nào dám dành giờ vàng cho những phim chưa chiếu đã biết lỗ. Tuy nhiên, sự phát triển mạnh mẽ của các hãng phim tư nhân, đáp ứng nhiều phim giải trí rất ấn tượng: Hồn Trương Ba da hàng thịt, Đẻ mướn, Trai nhảy, Mười... thu hút sự quan tâm của đông đảo khán giả phần nào làm dịu đi những bức xúc về sự... tồn tại của phim Việt.
Rất tiếc, do thương mại hóa, sự cạnh tranh quyết liệt nên các phim thuộc diện này thường được chiếu ồ ạt vào dịp Tết, để lại sự hụt hẫng của dòng phim nội trong cả quãng thời gian 10 tháng còn lại của năm. Bà Ngô Phương Lan, Trưởng phòng nghệ thuật Cục Điện ảnh nhìn nhận: “Số lượng phim Việt Nam sản xuất hàng năm quá ít và đó là nguyên nhân tạo một khoảng trống cho phim nước ngoài chiếm lĩnh”.
Tiêu chí phim nghệ thuật và phim thương mại cũng dần dần được xóa lấp và các hãng phim tư nhân đã mạnh dạn hơn trong việc đầu tư vào phim nghệ thuật, nhưng đâu phải phim nào cũng được khán giả đón nhận, như Đẹp từng centimet, Dương cầm trong mưa, Trái tim bé bỏng, Hà Nội-Hà Nội... cho thấy, vẫn còn quá nhiều khoảng cách để đánh giá, đâu là phim hay, đâu là phim ăn khách từ cách nhìn của nhà làm phim đến thị hiếu của khán giả.
Rất may tại Cánh diều Vàng 2008, BGK đã cởi mở hơn khi có 5/6 phim là của các hãng tư nhân, các tiêu chí bình chọn cũng không khắt khe và mở rộng sự phân tầng cho phim truyện. Theo ghi nhận của Chủ tịch Hội Điện ảnh Việt Nam Trần Luân Kim, phim truyện Việt Nam đoạt giải đã gần với cuộc sống hơn, đã được khán giả chấp nhận và đó là tín hiệu rất mừng để những phim đoạt giải sẽ không chỉ chiếu dự liên hoan, ngày kỷ niệm mà có tuổi đời dài hơn, được hệ thống rạp chấp nhận.
Tuy nhiên theo cách nhìn của tôi, trong thời buổi điện ảnh và truyền hình xã hội hóa, ai cũng dễ dàng có việc làm, biên kịch nào cũng “đắt hàng”, đạo diễn nào cũng bận rộn, máy móc hãng nào cũng “quay vòng” như chong chóng thì việc chọn ra một phim chất lượng, vẫn đếm đầu ngón tay.
Đây là bài toán khó của điện ảnh Việt Nam khi chạy theo số lượng mà quên chất lượng, trong khi những phim... “quá chất lượng” thì lại khó tồn tại ngoài rạp. Ngôi nhà điện ảnh xem ra còn tiếp tục vắng hoe tác phẩm Việt trong nhiều năm tới, bởi tiêu chuẩn phim hay thì còn nhiều định kiến, mà thị hiếu của đa số khán giả thì vẫn là một ẩn số lớn...
