Hầu như mới chỉ dừng ở tuyên truyền

Khi dịch cúm A/H1N1 bùng phát và lây lan với tốc độ nhanh trong các trường học trên địa bàn tỉnh, những người trong cuộc mới vỡ lẽ ra một điều: Công tác y tế học đường ở hầu hết các trường học, các cơ sở giáo dục chưa được quan tâm đúng mức. Những nơi này còn thiếu những điều kiện thiết yếu và khá chủ quan, lơ là trong việc giữ gìn vệ sinh cá nhân cho mỗi học sinh… Bởi vậy, dù có tuyên truyền tốt đến mấy thì công tác phòng, chống dịch bệnh trong nhà trường hiện nay vẫn kém hiệu quả.

Theo thống kê của Ban chỉ đạo phòng, chống dịch cúm A/H1N1 tỉnh, đến ngày 4-10-2009, toàn tỉnh đã có 97 chùm ca bệnh nghi nhiễm cúm A/H1N1, trong đó có tới 95 chùm ca rơi vào các trường học ở 8 địa phương: Hạ Long, Cẩm Phả, Uông Bí, Hải Hà, Hoành Bồ, Đông Triều, Móng Cái, Tiên Yên. Số học sinh, giáo viên có biểu hiện ốm, sốt, mệt mỏi lên tới trên 3.000 người, trong đó 31 người có mẫu bệnh phẩm  dương tính với cúm A/H1N1. Những con số này cho thấy cúm A/H1N1 đã “tấn công” rất mạnh vào khối trường học. Nguyên nhân được xác định: Trường học là nơi tập trung đông người, hơn nữa, công tác vệ sinh chung và vệ sinh cá nhân của học sinh chưa được các trường quan tâm đúng mức. Hiện toàn tỉnh có 579 trường (549 trường công lập, 30 trường ngoài công lập). Theo nhu cầu của xã hội cũng như để đáp ứng việc nâng cao chất lượng giáo dục, ngày càng có nhiều trường tổ chức bán trú và nội trú (đông nhất là cấp tiểu học với 75% số trường tổ chức dạy học 2 buổi/ngày). Hiện nay do điều kiện cơ sở vật chất chật hẹp, thiếu thốn, không ít trường đã lấy phòng học làm luôn phòng ngủ trưa cho học sinh.

Khảo sát tại một số trường, phần lớn các trường đều sử dụng bàn đa năng (giờ học làm bàn học, giờ ngủ làm giường ngủ) kê sát với nhau, diện tích trung bình của mỗi học sinh chỉ khoảng 1,1m2. Do vậy, nếu có 1 học sinh mắc bệnh thì rất dễ lây cho cả phòng. Nhưng đáng lo ngại hơn là số lượng và chất lượng của đội ngũ cán bộ y tế học đường còn nhiều bất cập. Sở GD-ĐT hiện chưa có thống kê số cán bộ y tế học đường còn thiếu, nhưng theo ý kiến của một cán bộ Sở GD-ĐT: “Công tác y tế học đường ở các trường chưa được quan tâm đầu tư đúng mức. Hiện nay, nhân viên y tế ở các trường còn rất thiếu, nhưng việc bổ sung và tuyển biên chế cho nhân viên y tế ở các trường lại gặp vướng mắc. Nơi thì không có nguồn tuyển, nơi có nguồn tuyển thì không còn biên chế. Thành ra, có nơi công tác y tế học đường do cấp dưỡng, nhân viên tạp vụ, thậm chí là hiệu phó đảm nhiệm. Những nơi chưa có nhân viên biên chế, thì nhà trường phải trả lương hợp đồng. Kiêm nhiệm, lương thấp thì lấy đâu ra chất lượng chứ!”. Điều này đã lý giải vì sao vấn đề vệ sinh môi trường, vệ sinh chung ở các trường thường bị sao lãng.

Trường THPT Chuyên Hạ Long (TP Hạ Long) được đánh giá là đơn vị có nhiều chủ động trong công tác phòng, chống cúm A/H1N1 cho học sinh, giáo viên khi dịch bùng phát tại trường. Nhà trường đã tiến hành vệ sinh môi trường xung quanh, lau chùi bàn, ghế bằng nước sát khuẩn. 2 ngày/lần nhà trường phát khẩu trang cho học sinh, giáo viên toàn trường. Tuy vậy, giáo viên và học sinh nhà trường vẫn bị động trong công tác phòng dịch (giữ gìn vệ sinh chung trong khu vệ sinh, vệ sinh cá nhân cho học sinh qua việc tổ chức cho học sinh rửa tay bằng xà phòng dưới vòi nước chảy sau mỗi giờ học).  Trường được xây dựng từ những năm 1990. Hệ thống cơ sở vật chất hiện có chỉ đáp ứng đủ cho việc dạy và học 2 ca/ngày. Do vậy, Trường không có được hệ thống nước rửa tay cho học sinh, ngay cả khu vệ sinh và bồn rửa tay của giáo viên nhiều khi cũng phải ngưng hoạt động vì thiếu nước. Trường THCS Trần Quốc Toản (TP Hạ Long), thời điểm chúng tôi đến chưa nằm trong danh sách các chùm ca nghi nhiễm cúm A/H1N1, nên không khí khá bình lặng. Đây là 1 trong 6 trường THCS của TP Hạ Long được công nhận đạt chuẩn quốc gia dịp giữa năm 2009. Là trường mới hoàn thiện và đưa vào sử dụng, nên cơ sở vật chất của nhà trường khá khang trang và đồng bộ. Nhà trường được đầu tư hệ thống 3 vòi nước chảy, có xà phòng thơm để học sinh rửa tay sau các hoạt động ngoại khoá. Công trình vệ sinh của học sinh được xây dựng tách biệt hẳn với khu lớp học, nhưng thời điểm chúng tôi đến rất mất vệ sinh, do không được quét dọn, dội nước thường xuyên. Cả khu vệ sinh nữ chỉ có duy nhất chiếc bể nhỏ chứa nước, nhưng tìm mãi cũng chẳng thấy vật dụng nào có thể múc được nước để dội. Tìm hiểu thêm ở một số trường điểm khác, như Tiểu học Trần Hưng Đạo, THCS Trọng Điểm, THCS Nguyễn Văn Thuộc (TP Hạ Long), THCS Suối Khoáng (TX Cẩm Phả) tình trạng cũng không khá hơn. Các trường này không có hoặc có quá ít khu vực rửa tay để học sinh có thể rửa tay.

Ở vùng đô thị đã vậy, các trường vùng nông thôn, miền núi còn khó khăn, thiếu thốn hơn rất nhiều, nhất là với cấp tiểu học. Để tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh dân tộc ở các xã miền núi, mỗi trường tiểu học thường có 5-7 điểm trường lẻ cắm ở các thôn, bản. Tuy nằm ở trung tâm xã nhưng trên thực tế, số điểm trường chính có nhà vệ sinh có thể đếm trên đầu ngón tay. Hầu hết các điểm trường lẻ đều không có nước sạch, không có nhà vệ sinh. Mỗi lần có “nhu cầu”, giáo viên, học sinh đành phải tìm bụi cây, bờ suối để “giải quyết”. Bởi vậy, việc đảm bảo vệ sinh môi trường ở trường học rất khó thực hiện. Chuyện học sinh rửa tay bằng xà phòng dưới vòi nước sạch như khuyến cáo của Bộ Y tế để phòng, chống dịch cúm A/H1N1 và các dịch bệnh khác ở những nơi này là điều không thể thực hiện được. Nhiều trường đã khắc phục bằng cách trang bị cho các lớp chậu nước, xà phòng để học sinh rửa tay. Nhưng đây cũng chỉ là giải pháp tình thế, vì rửa chung chậu không thể hạn chế được nguy cơ lây lan dịch bệnh.

Theo thống kê của Sở GD-ĐT, hiện còn rất nhiều trường học trên địa bàn tỉnh chưa có nguồn nước hợp vệ sinh. Cụ thể: Nhà trẻ 2 trường; mẫu giáo 3 trường; mầm non 13 trường; tiểu học (chỉ tính điểm trường chính) 13 trường; THCS 17 trường; PTCS 5 trường; THPT 8 trường; PTTH 1 trường; liên cấp 1, 2, 3: 7 trường. Về cơ bản 100% các trường THCS, THPT, Trung tâm HN&GDTX; 90% các trường mầm non, tiểu học có công trình vệ sinh cho giáo viên và học sinh. Tuy nhiên, việc giữ gìn bảo đảm vệ sinh môi trường ở những nơi này mới chỉ được các trường chú trọng ở khu vệ sinh của giáo viên, còn khu vệ sinh của học sinh rất ít được quan tâm. Đây chính là nguy cơ bùng phát, lây lan dịch bệnh rất lớn trong các nhà trường...

Hiện các trường không chỉ đối mặt với dịch bệnh cúm A/H1N1, mà cả các dịch bệnh khác như: Tay, chân, miệng, sốt xuất huyết, rubella, sởi… Vì vậy các trường cần thay đổi cách phòng bệnh, đừng để “mất bò mới lo làm chuồng” như hiện nay. Việc phòng, chống dịch bệnh không chỉ dừng ở việc tuyên truyền, phát tờ rơi, mà cần phải bắt tay ngay vào việc tổ chức cho học sinh thói quen giữ gìn vệ sinh cá nhân, vệ sinh chung. Nhiều trường cho rằng, việc đầu tư để xây dựng các công trình nước sạch, công trình vệ sinh cho trường học và các điểm trường lẻ là rất cần thiết. Bởi từ việc giữ vệ sinh môi trường ở trường học sẽ là bài học để giáo dục làm thay đổi nhận thức của học sinh, phụ huynh. Từ đó, mỗi học sinh sẽ là những tuyên truyền viên tích cực vận động gia đình ăn, ở hợp vệ sinh… Có như vậy việc phòng, chống dịch bệnh trong nhà trường và cộng đồng mới hiệu quả và có tác dụng lâu dài. Để làm được điều này, các trường cần được quan tâm đầu tư mạnh công tác y tế học đường, nhất là các công trình nước sạch, khu vệ sinh đảm bảo đúng quy chuẩn. Nhưng xem ra, đây cũng còn là vấn đề khá nan giải, khi các trường đều nói không có vốn, không thể huy động xã hội hoá khi tỉnh đã có quy định bãi bỏ một số khoản thu trong nhà trường.

*Đồng chí Đỗ Văn Thuấn, Giám đốc Sở GD-ĐT: “Các trường có thể sử dụng nguồn ngân sách hoặc huy động xã hội hoá để đầu tư thêm hệ thống nước rửa tay cho học sinh” Phải thừa nhận rằng, cơ sở vật chất của các trường học trên địa bàn tỉnh hiện nay còn thiếu đồng bộ. Ngay như ở các khu đô thị Hạ Long, Cẩm Phả, Uông Bí, Móng Cái vẫn còn nhiều trường thiếu phòng chức năng, thí nghiệm, thực hành, khu rửa tay cho học sinh sau mỗi giờ hoạt động ngoại khoá. Việc thiếu đồng bộ này là do một số ít trường được xây dựng từ nhiều năm trước, thiết kế không phù hợp. Các trường xây mới đều theo mẫu thiết kế của Viện Thiết kế trường học (Bộ GD-ĐT), nhưng do vốn đầu tư cấp chậm, ít, nên chủ yếu mới chỉ tập trung đầu tư được các hạng mục chính, còn những hạng mục phụ, nhỏ lẻ để lại đầu tư sau, nên sinh ra tình trạng chắp vá, thiếu đồng bộ. Các đơn vị đầu tư, thi công cũng chưa tính đến việc đầu tư hệ thống vòi nước rửa tay cho học sinh. Từ năm học 2008-2009, thực hiện phong trào “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”, một trong những tiêu chí bắt buộc ngành đưa ra đối với các đơn vị, cơ sở giáo dục, trường học đạt danh hiệu trường học thân thiện là phải có đầy đủ công trình vệ sinh cho giáo viên và học sinh. Các công trình này phải đảm bảo sạch sẽ. Năm học 2009-2010 công tác y tế học đường sẽ có những bước chuyển biến mới khi được sự quan tâm giải quyết của các cơ quan chức năng với những quy định, quy chế rất cụ thể. Tuy nhiên, để có được sự thay đổi toàn diện thì cần có thời gian. Tới đây ngành sẽ có văn bản hướng dẫn cụ thể các trường có thể sử dụng nguồn vốn ngân sách hoặc huy động xã hội hoá để đầu tư thêm hệ thống nước rửa tay cho học sinh. *Thạc sĩ Vũ Quyết Thắng, Phó giám đốc Trung tâm Y tế dự phòng tỉnh: “Để phòng chống dịch bệnh hiệu quả, trường học cần đảm bảo tốt công tác vệ sinh môi trường” Hiện nay chúng ta phải đối mặt với rất nhiều loại dịch bệnh dễ lây lan trong cộng đồng như: Sởi, cúm, rubenla, sốt xuất huyết v.v..trong đó trường học là nơi dễ lây lan dịch bệnh nếu không có sự chủ động phòng ngừa tốt. Bởi vậy đểđảm bảo vệ sinh môi trường, phòng chống dịch bệnh một cách hiệu quả, các trường học cần có nhữngđiều kiện:Phòng học phải thông thoáng, đảm bảo đủ ánh sáng, thường xuyên được vệ sinh quét dọn sạch sẽ và lau chùi bằng xà phòng hoặc hóa chất tẩy rửa thông thường. Khu vực vệ sinh, rửa tay của giáo viên và học sinh phải được vệ sinh sạch sẽ, có đầy đủ nước sạch, đủ số lượng vòi nước, luôn luôn có xà phòng, các chất tẩy rửa để sẵn tại đó cho các thầy cô giáo và học sinh rửa tay khi cần. Khu vực nhà ăn, ký túc xá, căng tin luôn luôn được giữ vệ sinh sạch sẽ, thông thoáng và thường xuyên được lau rửa nền nhà, tay vịn cầu thang, nắm cửa, mặt bàn... bằng xà phòng hoặc các chất tẩy rửa thông thường. Trong trường có đầy đủ các panô, áp phích, các tờ rơi, hướng dẫn cho học sinh và giáo viên cách giữ gìn vệ sinh phòng bệnh. Phòng y tế của nhà trường phải dự trữ khẩu trang, các thuốc thông thường, hóa chất tẩy rửa thông thường, dung dịch xúc mũi họng để các thầy cô giáo và học sinh dùng khi cần thiết. *Cô giáo Trịnh Thị Viên, Hiệu trưởng Trường THCS Trần Quốc Toản (TP Hạ Long): “Nếu để trường tự đầu tư chắc chắn sẽ không thể thực hiện được…” Năm học 2009-2010, trường chúng tôi có hơn 1.300 học sinh. Hiện trường có khu vệ sinh riêng cho giáo viên và học sinh. Trường còn có khu riêng với 3 vòi nước chảy làm nơi giặt giẻ lau và để học sinh rửa tay dưới vòi nước chảy; có bể nước chứa hàng chục khối nước và 2 bể inox nữa nên nước sử dụng cho học sinh luôn đảm bảo. Thực chất, số tiền % bảo hiểm thân thể của học sinh được trích lại để nhà trường mua sắm tủ thuốc phục vụ công tác sơ cấp cứu ban đầu, song trong đợt chung sức cùng thành phố phòng, chống dịch cúm A/H1N1, nhà trường đã trích lại một phần để mua xà phòng cho các em rửa tay và mua cho mỗi lớp vài chiếc khẩu trang làm mẫu. Nhà trường cũng được Trạm Y tế phường Hồng Hà cấp dung dịch CloraminhB để lau chùi bàn ghế, dụng cụ sau mỗi buổi học. May mắn so với nhiều trường khác, trường chúng tôi mới được thành phố đầu tư xây dựng lại khu nhà học 4 tầng và toàn bộ hệ thống công trình vệ sinh, nên công tác vệ sinh của trường đã đáp ứng nhu cầu của giáo viên, học sinh nơi đây, chứ nếu để trường tự đầu tư chắc chắn sẽ không thể thực hiện được. *Thầy giáo Hoàng Văn Ngọ, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Quảng Đức (Hải Hà): “Cần đầu tư công trình vệ sinh cho các điểm trường lẻ ở các thôn, bản” Là trường tiểu học miền núi, biên giới của huyện Hải Hà, trường Quảng Đức có 1 trường chính và 9 điểm trường lẻ ở các thôn, bản. Riêng trường học chính ghép với khối THCS vì chưa có trường riêng. Thực hiện sự chỉ đạo của Sở GD-ĐT và địa phương, trường đã tổ chức cho cán bộ, giáo viên học tập, tuyên truyền cách phòng, chống dịch bệnh. Mặc dù vậy, do điều kiện vệ sinh, công trình phụ khó khăn, nên ảnh hưởng nhiều đến công tác phòng, chống dịch của trường. Tại trường chính, nguồn cung cấp nước làgiếng đào duy nhất, nhưng nước ô nhiễm, rất tanh hôi, song do không có nước, giáo viên vẫn phải dùng để sinh hoạt hàng ngày. Còn khu vệ sinh cho học sinh chỉ có 2 nhà cầu tiêu nhỏ phục vụ hơn 400 học sinh (trong đó 222 em là học sinh tiểu học). Nơi đây không có nước, bồn rửa tay. Khổ nhất là các phân hiệu trường, chỉ duy nhất phân hiệu ở bản Mốc 13 có công trình vệ sinh, vì điểm trường này do dự án Quốc phòng đầu tư; còn các phân hiệu, mỗi điểm có 2-5 giáo viên cắm bản ở đó, nhưng không có công trình vệ sinh. Do số học sinh của trường mua bảo hiểm thân thể rất ít, nên số quỹ trích lại không nhiều, bởi vậy để phục vụ phòng chống dịch, trường phải bỏ kinh phí từ ngân sách phân khai phục vụ hoạt động của trường để trang bị cho mỗi lớp học 1 chậu, bánh xà phòng, khăn lau... Trường không có cán bộ y tế học đường, nên chỉ phân công người kiêm nhiệm phụ trách, song cũng yêu cầu giáo viên theo dõi báo cáo kịp thời về tình trạng sức khoẻ của học sinh. Để thực hiện tốt công tác phòng, chống dịch bệnh trong nhà trường, rất mong Bộ, địa phương quan đầu tư cho trường hệ thống cung cấp nước sinh hoạt, như đào giếng khoan chẳng hạn; đồng thời xây dựng bể nước,khu vệ sinh chophân hiệu trường ở các thôn bản, bởi việc đầu tư này vượt quá khả năng của trường.