Suốt mấy tháng qua, khu vực Di tích lịch sử và danh thắng Yên Tử giống như một công trường xây dựng lớn. Công ty cổ phần Phát triển Tùng Lâm đã cho tiến hành xây dựng một loạt các công trình.
Từ dốc Hạ Kiệu vào suối Giải Oan, qua chùa Hoa Yên, vườn Tháp Cổ, lên An Kỳ Sinh và đỉnh chùa Đồng v.v... đâu đâu cũng bắt gặp những người thợ cặm cụi khoan cắt, chạm khắc đá, bào đục, lắp ráp các cấu kiện gỗ... Chỉ có điều trong số các công trình đang thi công này có không ít là... chưa được phép!
Cây cầu đá bắc qua suối Giải Oan sắp được hoàn thiện.
Khu Di tích - Danh thắng Yên Tử năm nay đang được đầu tư xây dựng khá nhiều công trình. Ở khu vực dốc Hạ Kiệu là công trình xây dựng 2 cột đá trụ cổng ra vào di tích; còn ở khu vực suối Giải Oan là công trình xây dựng kè đá dài 24m, chiều cao 1,2m; rồi cây cầu bằng đá xanh bắc qua suối Giải Oan, có chiều dài khoảng 20m, giữa cầu dựng lầu gỗ dạng sân khấu thực cảnh; ở phía cổng lên chùa Giải Oan (bên cạnh doanh trại Đại đội Thông tin Yên Tử) cũng đang tiến hành xây dựng 2 dãy kiốt, được chia thành 20 ô, mỗi ô rộng 9m2, bằng chất liệu bê tông cốt thép. Cả hai dãy ki ốt đều đã đổ xong cột và khung mái. Đây là khu đất từ năm 2006 đã tồn tại 2 dãy bán hàng lưu niệm của người dân Thượng Yên Công. Phía trước sân và lối lên sân Tháp tổ có các lan can bằng đá xanh, lan can lối lên sân Tháp tổ dài khoảng 50m; bên phải Tháp tổ, từ dưới nhìn lên đang tiến hành xây dựng một công trình kiến trúc bằng gạch đỏ. Được biết công trình này vốn là nhà của cụ Nhẩu, người trông coi nhang án cho Tháp tổ và vườn tháp Huệ Quang từ nhiều năm nay. Dọc tuyến đường từ chùa Giải Oan lên chùa Hoa Yên, có một số đoạn đường đang tiến hành kè và lát nền đường; phía chân dốc lên chùa có thêm một công trình kiến trúc đang thi công, kết cấu bằng bê tông; trước chùa có lan can bằng đá xanh, hai bên khắc phù điêu hình rồng; sân chùa làm mới một lò hoá sớ và làm lan can phía trước. Từ chùa Hoa Yên đến nhà ga cáp treo có hàng lan can xây dựng bằng gạch đỏ. Cũng tại tuyến đường này, phía trước chùa Một Mái đã hoàn thiện một công trình kiến trúc bằng gạch đỏ, mái lợp ngói, rộng khoảng 20m. Đây là nhà ni cô trụ trì. Tại khu vực An Kỳ Sinh đang xây dựng bệ đỡ tượng Trần Nhân Tông và một bể chứa nước có trữ lượng khoảng 100m3 và một con đường từ An Kỳ Sinh lên chùa Đồng dài 250m, rộng 2,5m, mặt đường lát đá. Các công trình từ chùa Một Mái đến chùa Đồng là do Tỉnh hội Phật giáo làm chủ đầu tư...
Và điều đáng quan tâm là trong số các công trình kể trên, không ít hiện nay đang ''vướng'' về mặt pháp lý. Theo công văn số 3103 của Sở Văn hoá - Thể thao và Du lịch gửi UBND tỉnh ngày 30-10-2009, hiện có đến 9 điểm thi công tại khu vực di tích - danh thắng Yên Tử mà chủ đầu tư tiến hành xây dựng công trình là chưa tuân thủ các quy định của Luật Di sản Văn hoá và Luật Xây dựng...
Tại cuộc họp tại ngay Khu Di tích - Danh thắng Yên Tử ngày 25-11 vừa qua để bàn về việc xây dựng các công trình thuộc khu vực bảo vệ của Di tích lịch sử và danh thắng Yên Tử do UBND thị xã Uông Bí chủ trì, đại diện các bên tham gia là Sở Văn hoá - Thể thao và Du lịch, Ban Quản lý các di tích trọng điểm tỉnh, Tỉnh hội Phật giáo đều khẳng định phần lớn các công trình đã và đang thi công là có mục đích tích cực, nhằm chỉnh trang, làm đẹp di tích, không phá vỡ cảnh quan di tích, đảm bảo an toàn, thuận tiện cho du khách tham quan. Chủ đầu tư cũng đã có ý thức cố gắng xây dựng theo lối kiến trúc gần gũi với thiên nhiên và thống nhất với cảnh quan di tích, như đá lát đường sử dụng loại đá núi tự nhiên, các hàng lan can tuy bằng chất liệu bê tông song hình dáng và màu sắc giả gỗ, khung nhà xây dựng theo kiểu đầu đao giống các di tích cổ... Tại văn bản số 284 của Ban Quản lý các di tích trọng điểm tỉnh góp ý kiến vào biên bản làm việc ngày 25-11 cũng đồng ý một số đoạn đường, lan can từ chùa Hoa Yên đến ga cáp treo 2, bể hoá sớ chùa Hoa Yên, bể nước khu vực An Kỳ Sinh hiện không làm ảnh hưởng nhiều đến cảnh quan và yếu tố gốc của di tích. Tuy nhiên, cũng có công trình không đảm bảo các tiêu chuẩn quy định; như công trình kè đá và cầu đá ở suối Giải Oan chẳng hạn. Tại văn bản 3389 về việc đóng góp ý kiến với UBND thị xã Uông Bí, Sở Văn hoá - Thể thao và Du lịch đã đề nghị cần phải tháo dỡ ngay công trình này để hoàn nguyên lại cảnh quan, môi trường di tích. Ngoài ra, các công trình còn lại phần nhiều đều chưa hoàn thiện hồ sơ và vì vậy Sở cũng đã yêu cầu chủ đầu tư cần tiến hành ngay để báo cáo và xin phép cơ quan chức năng...
Mặc dù vậy, theo văn bản số 1321 của UBND thị xã Uông Bí gửi UBND tỉnh vào cuối tháng 11 vừa qua, đây đều là những công trình có ý nghĩa thiết thực, cần tiến hành. Như đoạn đường dọc tuyến từ chùa Giải Oan lên Hoa Yên, tuyến đường từ An Kỳ Sinh lên chùa Đồng, tuyến lan can từ chùa Hoa Yên đến nhà ga cáp treo 2 v.v... là nhằm sửa chữa nâng cấp, mở rộng, phân luồng, tránh ách tắc và đảm bảo an toàn cho khách đi hội. Bởi thực tế những con đường này khá hẹp, mỗi mùa hội đều bị quá tải; hơn nữa hiện chúng đã bị xuống cấp nghiêm trọng, thậm chí từng có một số trường hợp khách bị trượt ngã, gây thương tích, nhất là tuyến lan can từ chùa Hoa Yên lên nhà ga cáp treo 2 rất nguy hiểm bởi một bên là vực sâu, địa hình dốc đứng... Công trình kiến trúc phía dưới chân dốc đường lên Tháp tổ nguyên trạng là 2 lều bạt bán hàng lưu niệm tạm bợ, làm mất cảnh quan di tích, dễ gây cháy nổ vào mỗi dịp lễ hội, hay như nhà cụ Nhẩu ở bên tay phải Tháp tổ trước kia cũng chỉ được dựng tạm bằng tre nứa, đã dột nát, có thể đổ sập bất cứ lúc nào; còn ngôi nhà sư trụ trì chùa Một Mái thì từ năm 2007 đã xuống cấp, rạn nứt, sụt mái...
Thị xã Uông Bí cũng chỉ rõ một số công trình không phù hợp cảnh quan, làm mất vẻ nguyên sơ của lòng suối, yêu cầu doanh nghiệp phải tháo dỡ. Rõ nhất là công trình kè đá suối Giải Oan, dài 24m, đã thi công hoàn thiện...
Thế nhưng, sai phạm mà các cơ quan chức năng nhấn mạnh là các chủ đầu tư xây dựng những công trình này đã không tuân thủ các trình tự thủ tục cấp phép của các cơ quan chức năng. Tháng 6-2009, Ban Quản lý các di tích trọng điểm tỉnh đã có công văn số 140 trả lời về việc Công ty cổ phần Phát triển Tùng Lâm xin phép xây dựng chỉnh trang hệ thống giao thông nội bộ và hệ thống dịch vụ, đã yêu cầu Công ty cần đảm bảo trình tự, thủ tục theo quy định về đầu tư xây dựng, bảo vệ di tích lịch sử văn hoá, bảo vệ tài nguyên môi trường v.v... Thế nhưng sau văn bản này, Công ty Tùng Lâm đã không thực hiện thêm bất cứ thủ tục cũng như không xin phép cơ quan chức năng nào nữa. Bởi vậy mặc dù doanh nghiệp đã đổ vào các công trình này hàng "tỷ đồng, với mục đích làm đẹp cho di tích song vẫn là sai nguyên tắc. Thậm chí có thể khẳng định doanh nghiệp đã không chủ động phối hợp với các cơ quan chức năng, kể cả khi sự việc đã xảy ra. Tuy nhiên, để dẫn đến tình trạng này không thể không nói đến phần lỗi của các cơ quan quản lý đã lơ là, thiếu sự giám sát, tư vấn chặt chẽ. Điều này thể hiện trong những công trình không phép đã được Công ty cổ phần Phát triển Tùng Lâm hoàn thành trước năm 2009, thậm chí đã đưa vào sử dụng vài mùa hội gần đây. Đây là tiền lệ xấu cho doanh nghiệp. Thực tế nếu ngay từ đầu Công ty cổ phần Phát triển Tùng Lâm hoàn tất các thủ tục cần thiết và có sự tư vấn giám sát của cơ quan chuyên môn thì môi trường, cảnh quan Di tích lịch sử và danh thắng Yên Tử đã được chỉnh trang một cách hợp lý, không dẫn đến tình trạng đáng tiếc như hiện nay.
Được biết, thực hiện chỉ đạo của Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đỗ Thông trong công văn số 4264, các cơ quan chức năng đang sàng lọc đối với những công trình xây dựng không phá vỡ cảnh quan, đảm bảo an toàn, thuận tiện cho du khách, làm khang trang sạch đẹp Khu di tích thì hướng dẫn chủ đầu tư thực hiện các thủ tục theo quy định hiện hành; còn đối với những công trình không phù hợp với Luật Di sản văn hoá thì tham mưu UBND tỉnh ra quyết định đình chỉ thi công ngay và yêu cầu khôi phục lại nguyên trạng...
>> Khai thác than trái phép gần chùa Lôi Âm (TP Hạ Long)
>> Điểm mặt 2 vụ xâm phạm di tích
>> Đình chỉ thi công công trình Khu vui chơi giải trí tổng hợp
