Sinh năm 1935, đến năm 1966 ông Trần Tô (hiện đang cư trú tại khu 6, phường Bãi Cháy, TP Hạ Long) nhập ngũ khi đang làm Xã đội trưởng kiêm Chủ tịch xã đảo Cái Chiên (Hải Hà). Năm 1971, ông vào miền Nam, chiến đấu ở chiến trường Quảng Trị.
(Ông Trần Tô, Uỷ viên BCH Hội nạn nhân chất độc da cam tỉnh, trao đổi với PV Báo Quảng Ninh)
ông Trần Tô
Do bị thương nên năm 1973 ông trở về Quảng Ninh mà không ngờ 2 năm ở chiến trường đã khiến ông mang trong mình chất độc da cam. Mãi gần 30 năm sau, chất độc mới tấn công cơ thể ông, khiến ông từ một người khỏe mạnh trở nên ốm yếu, đau đớn. Chất độc cũng khiến ông từ một người chủ gia đình thành người cần được chăm sóc, giúp đỡ - người mà vợ ông, bà Phạm Thị Hứa, vẫn nói: “Nuôi con thơ có lẽ còn dễ hơn là nuôi ông...”. Ông tâm sự:
- Ở chiến trường, chúng tôi sống trong những rừng cây trụi lá, uống nước trong những con suối nhiễm đầy chất độc mà có biết gì đâu. Khi máy bay địch rải chất độc da cam, chúng tôi cũng chỉ biết đấy là thuốc diệt cỏ... Thậm chí, cách đây khoảng hơn chục năm tôi vẫn không nghĩ đến việc mình bị nhiễm chất độc da cam. Chỉ đến khi chất độc phát ra, khiến người lở ngứa rồi đủ loại bệnh như: viêm dạ dày, viêm hành tá tràng, thoái hóa cột sống… tôi mới được bác sĩ thông báo là nhiễm chất độc da cam. Bệnh tật khổ lắm cô à! Nhất là cái bệnh ngứa thì chẳng có thuốc nào chữa được. Mỗi khi phát bệnh là phát điên phát dại lên. Ngứa không thể nào ngủ được. Đêm mùa đông rét mướt mà phải dậy 4- 5 lần để nấu nước sôi chườm người, lau người cho dịu đi mới ngủ yên được một chút. Khổ đến nỗi nghĩ quẩn có lẽ chết còn đỡ khổ hơn. Đau hơn nữa là tôi không thể sinh con, nguyên nhân cũng từ chất độc da cam mà ra...
Chính vì hiểu được những hậu quả do chất độc da cam mang lại, ông Tô đã hết lòng, hết dạ hỗ trợ, giúp đỡ những người cùng cảnh ngộ như mình. Thời điểm còn công tác ở Hội CCB Quảng Ninh, ông đã tổ chức các chuyến đi điều dưỡng cho CCB bị nhiễm chất độc da cam. Khi tỉnh có chủ trương thành lập Hội Nạn nhân chất độc da cam, ông cũng là người nằm trong Ban vận động thành lập Hội. Đến tháng 2-2007, Hội chính thức được thành lập, ông trở thành một trong những ủy viên BCH đầu tiên và nhiệt tình nhất. Đến bây giờ, sau 2 năm rưỡi tham gia hoạt động trong Hội Nạn nhân chất độc da cam, ông Trần Tô đã kịp nhớ mặt, thuộc từng hoàn cảnh éo le của những nạn nhân chất độc da cam từ Đông Triều cho đến Móng Cái...
- Những ngày đầu thành lập, Hội Nạn nhân chất độc da cam có gặp nhiều khó khăn không, thưa ông?
- Phải nói khó khăn nhất là những ngày chuẩn bị thành lập Hội. Là một tổ chức Hội rất mới, kinh phí chưa có, phụ cấp cho cán bộ cũng không có nốt nên chúng tôi đi vận động thành lập Hội rất khó khăn. Chúng tôi phải gặp từng người để thuyết phục, vận động họ tham gia vào Hội, nhưng hầu hết đều từ chối. Phải mất rất nhiều thời gian, công sức chúng tôi mới xây dựng được bộ khung của Hội. Cũng mừng là các đồng chí nhận trách nhiệm rất nhiệt tình, tâm huyết. Đến nay, hoạt động của Hội đã đi vào nề nếp. Hội đã thực hiện nhiều chương trình có hiệu quả, giúp cho nhiều nạn nhân chất độc da cam vượt qua khó khăn trong cuộc sống.
- Cụ thể là những chương trình gì, thưa ông?
- Được sự ủng hộ của các cấp ủy, chính quyền và nhân dân trong tỉnh, Hội Nạn nhân chất độc da cam Quảng Ninh đã thực hiện được nhiều hoạt động có ý nghĩa như: khám chữa bệnh, phát thuốc miễn phí; xây dựng nhà; đỡ đầu... để giúp đỡ nạn nhân chất độc da cam. Tính đến nay, Hội đã tỏ chức khám chữa bệnh, hướng dẫn phương pháp chăm sóc sức khỏe cho hàng trăm lượt hội viên. Đồng thời, vận động các doanh nghiệp đỡ đầu cho 60 gia đình nạn nhân chất độc da cam có hoàn cảnh khó khăn. Đặc biệt, trên địa bàn tỉnh đã có hơn 30 gia đình nạn nhân chất độc da cam được hỗ trợ sửa chữa và xây mới nhà với mức hỗ trợ cho mỗi nhà xây mới từ 25-40 triệu đồng/nhà; hỗ trợ sửa chữa từ 10-15 triệu đồng/nhà. Nhân các ngày lễ, tết Hội cũng phối hợp với các ban, ngành, đoàn thể tổ chức thăm, tặng quà và động viên những nạn nhân chất độc da cam. Bằng những hoạt động đó, Hội Nạn nhân chất độc da cam đã góp phần làm vơi bớt đi những khó khăn, bất hạnh của những người đang “sống chung” với chất độc...
- Là một người đang mang trong mình chất độc da cam và là ủy viên BCH Hội Nạn nhân chất độc da cam, ông có thể nói gì về cuộc sống của những nạn nhân da cam hiện nay?
- Họ rất khổ. Khổ lắm cô à! Bản thân tôi là một người cùng cảnh ngộ, tôi hiểu lắm! Vật mà so với nhiều nạn nhân chất độc da cam khác thì nỗi đau của tôi còn chưa thấm vào đâu. Tôi xin đưa ra vài con số như thế này: cả tỉnh có hơn 5.000 người đã khám và phát hiện chất độc da cam, trong đó có khoảng 3.700 người được hưởng trợ cấp. Trong số này có 90 gia đình có 2 con nhiễm chất độc; 11 gia đình có 3 con bị nhiễm; 2 gia đình có 5 con bị nhiễm và 1 gia đình có đến 5 con bị nhiễm. Một mình tôi bị ảnh hưởng chất độc da cam mà hoàn cảnh đã rất khó khăn, kinh tế suy sụp. Thế nên những gia đình có đến 2 nạn nhân da cam trở lên phải nói là hết sức khó khăn. Nhìn vào những hoàn cảnh đó xót xa, thương tâm lắm. Có lần, chúng tôi đi đến xã Tiên Lãng (Tiên Yên) để thăm một gia đình nạn nhân chất độc da cam. Vào đến nhà thấy 3 đứa trẻ như 3 cục thịt, đứa thì nằm trong góc bếp, đứa nằm cạnh cối xay ngô, đứa thì nằm ở xó nhà. Việc duy nhất mà chúng biết khi có khách là cười hăng hắc một cách vô thức, điên dại. Rồi đi Nam Khê (Uông Bí) chúng tôi gặp một trường hợp cũng đáng thương là một cậu bé 22 tuổi. Mặc dù đã lớn tuổi như thế nhưng cậu ta chỉ cao có 3 gang tay, bụng tròn như cái phích, suốt ngày chỉ nằm và di chuyển bằng cách lăn qua lăn lại. Hỏi cháu biết làm gì thì trả lời “cháu biết xem ti vi”… Những hoàn cảnh như thế nhiều lắm, kể không thể hết được. Gặp họ tôi mới thấy rằng nỗi bất hạnh của mình còn chưa thấm vào đâu...
Nói rồi, ông ngừng lời, lục tìm cho tôi xem hơn 40 bức ảnh mà ông đã chụp về nạn nhân chất độc da cam ở Quảng Ninh để cung cấp cho Viện Quân y. Mỗi bức ảnh là một gia đình nạn nhân chất độc da cam đầy khổ đau, bất hạnh. Kể cho tôi nghe về từng người, từng số phận trong ảnh rồi ông thở dài, nói:
- Tôi năm nay đã 74 tuổi đời, đã từng đi qua 2 cuộc chiến tranh và từng trực tiếp cầm súng chiến đấu trong kháng chiến chống Mỹ. Cuộc đời tôi đã từng đối diện với bom đạn của kẻ thù, đối diện cái chết nhưng tôi không thấy sợ hãi, đau đớn bằng khi chứng kiến những con người tồn tại cùng chất độc da cam. Không thể diễn tả được hết những nỗi đau mà họ đang gánh chịu. Mấy năm gần đây, nạn nhân của chất độc da cam đã được Nhà nước và cộng đồng quan tâm rất nhiều nhưng sự trợ cấp của Nhà nước, sự hỗ trợ của các cơ quan, đơn vị cũng chỉ giúp họ vơi đi nỗi đau chứ không thể bù đắp được những bất hạnh của họ. Nỗi đau da cam là nỗi đau không gì có thể bù đắp được...
- Vậy chúng ta có thể làm gì để chia sẻ với họ?
Hãy giúp đỡ họ bằng cả tình thương và trách nhiệm! Giúp đỡ cả về tinh thần cũng như vật chất. Gia đình nạn nhân da cam là những gia đình đã kiệt quệ cả về tinh thần, thể xác lẫn kinh tế. Không thể giúp con họ hết điên dại, hết tật nguyền, không thể giúp họ hết đau đớn, khổ sở thì hãy giúp họ có một cuộc sống vật chất đầy đủ hơn. Điều đó chúng ta có thể làm được!
- Xin cảm ơn ông!
