Toạ lạc tại khu vực trung tâm, giao thông thuận tiện, cơ sở vật chất được xếp vào loại khá với phòng đọc có máy lạnh, dàn máy tính hiện đại phục vụ đọc báo điện tử, tra cứu tìm tin và người phục vụ ân cần, nhiệt tình nhưng số lượng người đến Thư viện tỉnh ngày một giảm.
Nơi cần không có, nơi có không cần
Ngày đầu tuần vừa qua, chúng tôi đến Thư viện tỉnh thấy hầu hết các phòng phục vụ đều vắng vẻ, chỉ có phòng phục vụ thiếu nhi và phòng mượn tự chọn còn có một số bạn đọc; phòng đọc báo, tạp chí duy nhất có một độc giả. Phòng đọc tổng hợp cũng không hơn gì, cả một dàn máy tính phục vụ bạn đọc tra cứu chỉ duy nhất 1 em học sinh đang dowloat bài hát của ca sĩ Đan Trường. Với những gì chúng tôi chứng kiến ở Thư viện tỉnh cho thấy ở đây đang tồn tại một nghịch lý: Cung đang chờ cầu. Vốn sách báo phong phú, điều kiện phục vụ tốt, nhưng thiếu bạn đọc.
Phòng đọc Thư viện tỉnh mặc dù có máy điều hoà nhiệt độ nhưng người đến đọc chỉ lác đác.
Chị Nguyễn Thị Tuyết Lan, Trưởng Phòng Công tác bạn đọc (Thư viện tỉnh) cho biết: Hiện nay Thư viện tỉnh có hệ thống phòng mượn; phòng đọc sách báo cho thiếu nhi, người lớn; phòng tra cứu thông tin trên máy tính với gần 200.000 bản sách; 6.000 bản báo, tạp chí đóng bìa, chưa kể hàng năm số lượng sách báo mới được bổ sung thêm 7.000 bản sách, gần 200 loại báo, tạp chí. Với vốn tài liệu phong phú, trang thiết bị khá hiện đại, thư viện đủ khả năng đáp ứng nhu cầu nghiên cứu, học tập, giải trí của các đối tượng bạn đọc. Tuy nhiên, số lượng bạn đọc đến thư viện ngày một giảm, đối tượng là CBCC thiếu vắng, chủ yếu là người về hưu và các em học sinh, ngày đông nhất cũng chỉ có khoảng 30 đến 40 người mượn sách.
Hầu hết ở các huyện, thị xã, thành phố đều có thư viện công cộng và đều được Nhà nước tài trợ miễn phí cho hoạt động thư viện. Tuy nhiên, hiện nay hệ thống thư viện công cộng chủ yếu tập trung tại các khu đô thị, khu vực trung tâm, thiếu các thư viện, tủ sách vệ tinh nên dẫn đến nghịch lý càng ở nơi trung tâm, điều kiện hưởng thụ thông tin phong phú, đầy đủ thì “cung đang chờ cầu”, trong khi ở vùng xa trung tâm, đặc biệt là vùng sâu, vùng xa người dân vẫn vô cùng “đói sách”.
Tìm hiểu nguyên nhân vì sao lại có nghịch lý như vậy? Chúng tôi đã nhận được nhiều ý kiến, tựu trung lại là: Ở khu vực trung tâm điều kiện để hưởng thụ văn hoá thuận lợi, nhiều kênh thông tin giải trí hấp dẫn đã chiếm hết thời gian của độc giả, trong khi thư viện với những quy định về quản lý sách báo, với lịch mở cửa gò bó đã khiến bạn đọc không còn hứng thú với thư viện. Anh Nguyễn Thành Nam, kỹ sư tại một công ty cơ khí cho biết, có rất nhiều tài liệu kỹ thuật, sách tra cứu quý hiếm chỉ có ở thư viện, nhưng vì lịch mở cửa ở đây theo giờ hành chính do vậy rất khó cho CBCC đến tham khảo, mượn đọc. Em Nguyễn Bảo Anh, học sinh Trường PTCS Lý Tự Trọng (phường Hà Khẩu, TP Hạ Long) tâm sự: Bọn em rất muốn đến Thư viện tỉnh để mượn sách, nhất là vào dịp hè nhưng thư viện ở xa quá còn thư viện thành phố không hoạt động, xung quanh khu vực em sinh sống không có thư viện, tủ sách công cộng nào. Vì vậy muốn đọc sánh, báo chúng em phải đến hiệu sách mua hoặc thuê về đọc nhưng rất đắt, lại không có nhiều loại sách như ở thư viện. Bác Nguyễn Cường ở phường Hà Phong than thở: Tôi rất thích đọc sách, báo nhưng vì già rồi không đi được xe máy, hàng tuần đạp xe đạp ra tận phường Bạch Đằng để mượn sách cũng ngại nên mặc dù có thẻ thư viện nhưng từ khi làm đến nay mới đi mượn được đúng một lần.
Ở thành phố, việc tiếp cận với thư viện nhiều khi còn khó khăn huống hồ những vùng sâu, vùng xa việc tiếp cận được với thư viện của người dân cũng rất xa vời. Vẫn chỉ có những người dân, những cơ quan đơn vị ở gần thư viện mới đến thư viện. Nhiều lần tôi đã chứng kiến các em học sinh, thầy cô giáo ở các xã Kỳ Thượng (Hoành Bồ), xã đảo Quan Lạn (Vân Đồn) khát khao có sách báo để đọc như thế nào. Có những tờ báo, những quyển truyện được chuyền tay nhau đọc đến rách nát.
Đâu là giải pháp?
Có những dân tộc coi sách, báo là món ăn tinh thần không thể thiếu, và mặc dù là thời đại bùng nổ của truyền thông, của các phương tiện kỹ thuật số, nhưng một người bạn tôi cho biết, khi anh có dịp sang các nước châu Âu vẫn thường gặp cảnh người Nga, Pháp tranh thủ đọc sách, báo trên tàu điện ngầm, tại các điểm chờ ô tô buýt và hệ thống thư viện của họ vô cùng thuận lợi, phong phú. Đảng và Nhà nước ta cũng rất coi trọng việc học và đọc. Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX đã đề ra chủ trương: “Đẩy mạnh phong trào học tập trong nhân dân, thực hiện giáo dục cho mọi người, cả nước trở thành một xã hội học tập”, tạo điều kiện cho người dân được học tập suốt đời. Để chủ trương của Đảng đi vào cuộc sống, ngoài việc giáo dục học tập trong hệ thống nhà trường thì việc tự học, tự đọc, nâng cao kiến thức cũng là yếu tố quan trọng và các thư viện công cộng là một trong những nơi cung cấp thông tin, tri thức hữu hiệu cho việc tự học.
Để phát huy tốt vai trò của mình, các thư viện cần phải đổi mới phương thức phục vụ. Nên xây dựng mô hình Thư viện tỉnh làm thư viện đầu não, có những phòng đọc, mượn chuyên sâu, phục vụ bạn đọc có chọn lọc. Bạn đọc có thể đăng ký mượn, đọc qua mạng và hẹn lịch trả với thư viện, còn các thư viện, tủ sách làm nhiệm vụ phục vụ nhu cầu phổ thông. Thư viện tỉnh phải xây dựng được kho sách, báo đặc biệt, mà ngoài thư viện khó có nơi nào đáp ứng được, có như thế thư viện mới cạnh tranh được với các phương tiện truyền thông khác. Ngoài thư viện chính, thư viện trung tâm, các thư viện, tủ sách vệ tinh phải được bố trí ở những khu vực gần dân cư, thuận tiện cho nhiều người đọc, tránh tình trạng người đọc phải đi vài km chỉ để đến thư viện mượn một vài cuốn truyện tranh... Hiện nay hầu hết các xã, phường, khu phố đều có nhà văn hoá, các thư viện có thể cùng phối hợp đầu tư tại đó những điểm đọc sách, báo phục vụ nhu cầu giải trí của người dân.
Bên cạnh đó, thư viện nên có những hoạt động theo xu hướng mở để mọi người dân đều có thể tiếp cận được với sách báo và có hứng thú với việc đọc. Hàng năm Thư viện tỉnh nên chủ động phối hợp với Hội VHNT tổ chức các buổi toạ đàm, giới thiệu sách, giới thiệu tác giả tác phẩm, mời các nhà văn, nhà thơ giao lưu với bạn đọc, có như vậy thư viện mới thu hút được người đọc và làm tốt được chức năng của mình.
