Với vị trí địa lý trải dài từ Bắc xuống Nam, sông suối ngắn và dốc, có bờ biển dài và địa hình phân bố nhiều vùng miền tương đối phức tạp, Quảng Ninh là một trong những địa phương thường xuyên xảy ra thiên tai.
Ví dụ điển hình nhất là trận lũ lụt lịch sử xảy ra vào hồi tháng 9 năm 2008 khiến ba huyện Tiên Yên, Bình Liêu, Ba Chẽ bị ngập chìm trong nước, gây thiệt hại và ảnh hưởng lớn đến phát triển kinh tế - xã hội và đời sống của nhân dân.
Trang Web http://www.canhbaothientai.com cho nhiều thông tin về diễn biến thời tiết trong tỉnh.
Trước tình hình diễn biến thiên tai ngày càng phức tạp, năm 2009, UBND tỉnh đã giao cho Viện Khoa học Khí tượng Thuỷ văn và Môi trường chủ trì thực hiện đề tài “Nghiên cứu xây dựng mô hình hệ thống tự động giám sát và cảnh báo thiên tai tại Quảng Ninh”. Sau hai năm thực hiện, vừa qua, đề tài đã được Hội đồng Khoa học và Công nghệ thẩm định, đánh giá, xếp loại. Đánh giá chung nhất của các thành viên trong Hội đồng đưa ra là đề tài có tính khoa học cao, có giá trị thông tin kịp thời nhằm cảnh báo sớm thiên tai có thể xảy ra. Tiến sĩ Dương Văn Khảm, Chủ nhiệm đề tài cho biết, đây là đề tài thuộc lĩnh vực khoa học công nghệ mới, lần đầu tiên được đề cập nghiên cứu và áp dụng tại tỉnh Quảng Ninh.
Hiện tại ở Quảng Ninh chỉ có duy nhất Trung tâm Dự báo Khí tượng Thuỷ văn tỉnh là đơn vị thực hiện chức năng dự báo khí tượng thuỷ văn (KTTV), giám sát và cảnh báo thiên tai, nghiên cứu khí hậu phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và an ninh quốc phòng của tỉnh. Đội ngũ cán bộ của Trung tâm tuy được đào tạo cơ bản tại các trường đại học chính quy nhưng vì là đơn vị ở địa phương nên điều kiện được tiếp xúc với các công nghệ mới còn ít, năng lực cán bộ cho công tác nghiên cứu khoa học không được nâng cao thường xuyên, do đó cũng bị hạn chế nhiều cho công tác chuyên môn. Trên địa bàn tỉnh với diện tích lãnh thổ gần 6.000 km2 nhưng mới chỉ có 7 trạm đo các yếu tố khí tượng, 3 trạm đo hải văn và 3 trạm thuỷ văn đang hoạt động. Các trạm này chủ yếu đo đạc bằng phương pháp thủ công, chưa có các thiết bị đo đạc và truyền số liệu hiện đại. Mật độ trạm quan trắc rất thưa thớt, công nghệ lạc hậu, do đó đáp ứng chưa đầy đủ cho công tác giám sát và cảnh báo thiên tai trong tình hình biến đổi khí hậu toàn cầu hiện nay.
Trên cơ sở khảo sát những khó khăn và nhu cầu thực tế, những người thực hiện đề tài đã đặt mục tiêu phải xác định được tiêu chí (ngưỡng) hình thành thiên tai để phân vùng có tiềm ẩn xảy ra thiên tai và tìm mọi giải pháp có thể trên cơ sở huy động tiềm lực của toàn thể cộng đồng nhằm giảm thiểu tối đa nguy cơ đó. Sau đó là xác định khu vực an toàn để tư vấn cho các nhà quản lý địa phương về khu vực tái định cư, di dời để tránh thiên tai. Các khu vực này phải đảm bảo điều kiện không bị đe doạ bởi thiên tai, đặc biệt là lũ lụt, lũ quét. Việc cảnh báo thiên tai, đề xuất phòng tránh lũ quét cũng là một trong những mục tiêu quan trọng mà đề tài hướng đến.
Sau hai năm làm việc khẩn trương, nghiêm túc, một trong những sản phẩm quan trọng mà đề tài mang lại là một hệ thống thiết bị đo mưa, đo gió thời gian thực (gồm 15 trạm đo gió và 3 trạm đo mưa) đặt tại các xã ở một số địa phương có nhiều nguy cơ xảy ra thiên tai như Bình Liêu, Tiên Yên, Ba Chẽ, Đầm Hà, Đông Triều. Đặc biệt, nhóm thực hiện đề tài đã xây dựng được website mang tên http://www:canhbaothientaiqn.com. Đây là trang web đầu tiên và đến thời điểm này là duy nhất ở Việt Nam có các thông tin về mưa, gió được cập nhật liên tục theo thời gian thực, phục vụ nhanh nhất số liệu cảnh báo thiên tai tại địa phương. Ngoài ra toàn bộ các thông tin khác của đề tài, như: Các bản đồ cảnh báo lũ lụt, lũ quét, bản đồ bão, các kiến thức phòng chống thiên tai, các thông tin dự báo thời tiết của Việt Nam và trên thế giới v.v.. đều được cập nhật trên trang web phục vụ đông đảo nhân dân trong tỉnh. Trung tâm thu nhận xử lý số liệu và ra quyết định đã được cài đặt tại Trung tâm Khí tượng Thuỷ văn Quảng Ninh. Cán bộ của Trung tâm điều hành lấy số liệu các đợt bão, mưa lớn có thể gây ra thiên tai trên địa bàn tỉnh, để từ đó có các biện pháp phòng tránh kịp thời. Kể từ khi thiết bị được lắp đặt và hệ thống thu nhận xử lý số liệu được kích hoạt hoạt động đến nay, về cơ bản đã đi vào ổn định, các số liệu từ các trạm lẻ đã được đưa về Trung tâm đầy đủ. Từ đây, các thông tin cảnh báo mức độ nguy hiểm của thiên tai như lũ lụt, lũ quét, bão và các dữ liệu thực về mưa và gió thu nhận từ các trạm đo mưa, đo gió tự động sẽ giúp các nhà quản lý và người dân kịp thời đưa ra những giải pháp phòng tránh nhằm giảm thiểu thiệt hại do thiên tai gây ra.
Có thể nói, đây là một đề tài rất có giá trị trong việc phòng chống, cảnh báo, giảm nhẹ thiên tai trên địa bàn tỉnh. Để đề tài thực sự đi vào cuộc sống, trở thành dự án được triển khai hoàn chỉnh, thiết nghĩ cần có sự quan tâm, đầu tư nhiều hơn nữa để duy trì hoạt động lâu dài, nhằm phục vụ tốt hơn việc giám sát, cảnh báo thiên tai trong toàn tỉnh.
