Theo nhận định của Bộ Y tế, nguyên nhân làm bùng phát dịch tiêu chảy cấp năm nay không chỉ có mắm tôm, hải sản, rau sống... mà còn một nguyên nhân quan trọng không kém nữa là nước đá bẩn.
Thế nhưng công tác chỉ đạo phòng chống dịch mới chỉ tập trung vào các vấn đề thực phẩm mà chưa quan tâm đến việc quản lý khâu sản xuất, chế biến và sử dụng nguồn đá cây bẩn.
Đá bẩn - nguy cơ gây dịch bệnh
Trên địa bàn Hà Nội hiện nay có hàng vạn hàng quán bán các mặt hàng giải khát có sử dụng đá như trà đá, cà phê đá, nước hoa quả, sinh tố và hàng trăm cơ sở sản xuất đá ăn... nhưng theo thông tin từ Sở Y tế Hà Nội thì hiện mới chỉ có hơn chục cơ sở thực hiện công bố chất lượng. Các chuyên gia y tế thừa nhận, chất lượng và vệ sinh an toàn các loại đá cây, nước đá đang lưu hành trên thị trường là rất khó kiểm soát. Phóng viên tìm đến một cơ sở sản xuất đá cây trong ngõ 59 đường Khương Đình, phường Hạ Đình, quận Thanh Xuân. Căn nhà cấp 4 lụp xụp giữa ngõ này chính là một trong những xưởng sản xuất đá cây lớn nhất quận Thanh Xuân, nơi cung cấp đá cây cho phần lớn các nhà hàng, cửa hàng cũng như các quán nhỏ lẻ có nhu cầu sử dụng đá trên địa bàn. Trên nền gạch ẩm ướt, những cây đá vừa “ra lò” trắng đục, lạnh toát được xếp ngay ngắn sát ngay phía tường vôi loang lổ, chờ xuất cho khách hàng. Dù trời đã chớm đông nhưng mỗi ngày cơ sở sản xuất này vẫn tiêu thụ được khoảng 50 cây đá. Công nghệ sản xuất đá cây ở xưởng này có vẻ khá hiện đại, sử dụng 4 lốc lớn (máy mô tơ điện) để làm lạnh bể nước muối, các khay đá cây được làm đông lạnh trên bể nước muối này. Tuy nhiên về vấn đề vệ sinh thì thoạt nhìn qua đã thấy... rùng mình. Nhiều khuôn sản xuất đá đã hoen gỉ, ố vàng. Nắp đậy khuôn đá trong lúc làm lạnh là những ván gỗ đen kịt, ẩm ướt và bị muối ăn mòn nên qua thời gian đã đầy gỉ mục, những lớp mùn gỗ chỉ cần chạm nhẹ vào là bung ra. Trên mặt lớp ván gỗ ấy, người công nhân sản xuất đá mặc quần soóc, đi dép tổ ong, không găng tay, đi lại để kiểm tra tình trạng đá hoặc ra đá.
Còn khoảng trống nhỏ phía đầu bể muối sản xuất đá là giường ngủ, nơi sinh hoạt của nhân viên và cũng là nơi diễn ra các cuộc “giao dịch” đá... Bụi bẩn, virus, vi khuẩn có thể xâm nhập vào nguồn đá bất cứ lúc nào.
Giữa đường Ông ích Khiêm cũng có một cơ sở chuyên bán buôn, bán lẻ đá cây. Mỗi ngày cơ sở này tiêu thụ đến 4, 5 tạ đá cây cho các cửa hàng xung quanh. Ngồi quán trà đá cạnh đó theo dõi, những dãy đá cây được xếp chồng lên nhau rồi bó nilon xung quanh, nhưng phía mặt trên thì để “hớ hênh” cho bụi mặc sức bay vào.
Mỗi khi có khách mua đá, chị chủ hàng với đôi tay trần nhặt một cái dùi sắt và một con dao sắt có răng cưa từ dưới nền đất (vứt dưới chân chồng đá) lên rồi không cần lau chùi gì, cứ thế chặt đá bán cho khách.
Công tác kiểm tra còn bị buông lỏng
Về cơ sở sản xuất đá cây ở Khương Đình, bà Nguyễn Thu Trang – Phó Chủ tịch UBND phường Hạ Đình cho biết, “cơ sở sản xuất này đã được quận cấp giấy phép kinh doanh còn giấy chứng nhận đủ điều kiện VSATTP thì quận đang tiến hành thủ tục để cấp cho họ”. Không biết việc cấp giấy chứng nhận này có được dựa trên 10 tiêu chí về VSATTP đã quy định? Bà Trang giải thích: Y tế phường thường xuyên đi kiểm tra cơ sở sản xuất này, chuyện họ kinh doanh không đảm bảo như PV phản ánh không phải... là không có thật nhưng đấy là cơ sở sản xuất đá công nghiệp để ướp thực phẩm chứ không phải đá ăn, uống ngay...”. Thế nhưng ghi nhận của phóng viên thì có rất nhiều hộ bán giải khát, trà đá quanh đó hàng ngày vẫn vào lấy đá ở cơ sở này, phải chăng họ lấy để ướp thực phẩm? Không chỉ có đá cây, Sở Y tế Hà Nội vẫn đều đặn đi kiểm tra an toàn thực phẩm hàng tuần, nhưng theo ghi nhận của PV chiều 21-11 tại phố Hạ Đình, đoạn vỉa hè kéo từ Công ty Giày Thượng Đình đến hết Công ty Bóng đèn phích nước Rạng Đông là nơi kinh doanh hàng thực phẩm chín của vài chục hộ nhưng đáng nói là hầu như chẳng có hộ nào sử dụng tủ kính để che đậy thức ăn. Người bán hàng bún phở vẫn dùng tay trần để bốc bánh, bún phở làm cho khách... Bụi bẩn, ruồi muỗi mặc sức tung hoành. Một chị bán hàng bún trong dãy hàng này cho biết: “Y tế của phường, quận vẫn thường xuyên yêu cầu các hộ bán bún, phở ở đây phải sử dụng tủ kính để che đậy thức ăn nhưng chẳng có mấy người chịu đóng tủ kính mà vẫn cứ bán đều thôi...”. Một số hộ kinh doanh ở đây còn cho biết, để có một ô nhỏ trên vỉa hè này để bán hàng, mỗi hộ kinh doanh phải nộp phí 200.000 đồng/tháng. Cũng nói thêm rằng, Thanh Xuân vẫn là một trong 4 quận của thành phố có diễn biến dịch tiêu chảy cấp “nóng” và phức tạp nhất hiện nay. Dịch tiêu chảy cấp trên cả nước đang có xu hướng giảm xuống, một số tỉnh như Phú Thọ, Vĩnh Phúc, Hưng Yên đã trải qua nhiều ngày không có ca bệnh mới. Còn Hà Nội, hầu như ngày nào cũng có ca bệnh tiêu chảy mới nhập viện, trong đó vẫn có những ca dương tính với tả. Đến bao giờ Hà Nội hết dịch tiêu chảy cấp, Bộ Y tế cũng nhận định, ngày đó vẫn còn xa.
