Hồ Yên Lập là hồ lớn nhất ở tỉnh Quảng Ninh với diện tích 120 ha, dung tích 125 triệu m3 nước, nằm ở địa bàn 7 xã thuộc TP Hạ Long, huyện Yên Hưng và huyện Hoành Bồ. Hồ có chức năng cấp nước sản xuất và nước sinh hoạt cho người dân huyện Yên Hưng, Hoành Bồ, Uông Bí... Giữ nước cho hồ là một khu rừng phòng hộ lớn, diện tích khoảng 18.502 ha.
Dấu tích còn lại sau những trận lâm tặc chặt phá rừng.
5 năm chờ đợi một chính sách
Nhiều năm trước, Ban Quản lý rừng phòng hộ hồ Yên Lập hoạt động kém hiệu quả, chính quyền các địa phương lơ là, nên cây rừng bị chặt, đất rừng bị đào bới để khai thác than. Trước nguy cơ đó, ngày 6-8-2003, UBND tỉnh đã có Quyết định số 2558/QĐ-UB về việc nghiêm cấm các hộ dân sinh sống và hoạt động trong lòng hồ Yên Lập. Chủ trương của UBND tỉnh là đúng với các quy định về bảo vệ và phát triển rừng của Chính phủ và được người dân quanh vùng hồ tự giác chấp hành nên mặc dù chưa được bồi thường, người dân vẫn tự nguyện ra đi. Những hộ dân rời rừng đều nhận được lời hứa của các cơ quan chức năng là sẽ bảo vệ rừng và có phương án hỗ trợ, bồi thường, nhưng đã gần 5 năm nay, họ chờ mãi chính sách đền bù, hỗ trợ và càng chờ càng phải đợi. Ông Vũ Văn Hiển, một trong những hộ dân sớm thực hiện chủ trương chính sách di dời của tỉnh tâm sự: “Ngày 8-3-1999 tôi được Ban Quản lý rừng phòng hộ hồ Yên Lập cho nhận khoán đất làm giàu rừng với diện tích 17,6 ha trong thời hạn 50 năm. Để thực hiện chủ trương chính sách của UBND tỉnh, gia đình tôi đã chấp hành nghiêm chỉnh yêu cầu di chuyển của ban giải phóng mặt bằng. Tuy nhiên đến nay gia đình vẫn chưa nhận được bất kỳ sự đền bù cũng như hỗ trợ di dời nào từ phía cơ quan chức năng, kể cả phần diện tích rừng 17,6 ha trong hợp đồng làm giàu rừng với Ban Quản lý rừng phòng hộ hồ Yên Lập. Có dịp quay trở lại thăm rừng thật đau xót khi hầu hết diện tích rừng của tôi bì tàn phá, nhiều chỗ chỉ còn là đất trống”. Ngoài hộ ông Vũ Văn Hiển, còn có nhiều hộ khác như: Hộ ông Nguyễn Văn Ngạch, được UBND huyện Hoành Bồ cấp sổ giao đất, giao rừng ngày 20-12-1995 với diện tích 3,2 ha; ông Vũ Văn Thường được Ban quản lý rừng phòng hộ cho mượn 2 ha trồng cây ăn quả; ông Lương Văn Lân được Ban Quản lý rừng phòng hộ cho mượn 1ha trồng cây ăn quả với thời gian 1 chu kỳ và nhiều hộ khác cũng chưa được bồi thường. Các hộ dân này đã nhiều lần gửi đơn kiến nghị lên các cấp, ngành của huyện Yên Hưng, huyện Hoành Bồ và các ngành chức năng của tỉnh. Lá đơn gần đây nhất vào ngày 15-4-2008 trong đó có nội dung đề cập: Thực hiện quyết định của UBND tỉnh, lực lượng Kiểm Lâm, Công an, Viện Kiểm sát huyện Hoành Bồ đã tiến hành kiểm đếm sơ bộ tài sản nhà tạm và cây cối hoa màu của chúng tôi... chúng tôi chờ đợi chính sách đã 5 năm nay và trong thời gian đó, hầu hết diện tích cây cối hoa màu trồng trên diện tích rừng của chúng tôi không được bảo vệ, gỗ trồng liên tục bị kẻ xấu chặt trộm. 5 năm chúng tôi chờ chưa đủ hay sao và liệu chúng tôi phải chờ thêm bao lâu nữa? Trong cuộc trao đổi với chúng tôi một cán bộ Kiểm lâm (xin được dấu tên) cho hay: “Chúng tôi đã có phương án đề xuất với UBND tỉnh xem xét trường hợp các hộ dân có thủ tục giấy tờ liên quan hợp pháp hoặc hợp lý hoá. Trên cơ sở đó xây dựng phương án bồi thường đối với hộ có thủ tục giấy tờ hợp pháp được đền bù 100% diện tích đất lâm nghiệp, cây cối hoa màu và vật kiến trúc. Đối với hộ thủ tục giấy tờ có tính hợp lý và hợp lệ sẽ đền bù 100% cây ăn quả lâu năm và cây lâm nghiệp. Hiện, UBND tỉnh đã giao cho Sở Tài chính và các ngành liên quan xây dựng phương án đền bù. Sau khi phương án điền bù được duyệt mới có thể áp cho từng đối tượng trường hợp cụ thể”. Như vậy, cánh cửa bồi thường cho những hộ dân di dời trong lòng hồ Yên lập đã được hé mở.
Hồ Yên Lập vẫn chưa thể yên bình
Sau gần 5 năm các hộ dân tự nguyện di dời khỏi lòng hồ Yên Lập nhưng vẫn chưa nhận được tiền đền bù. Cộng với nguy cơ khai thác và vận chuyển gỗ của “lâm tặc” ngày càng lớn về quy mô, do vậy để bảo vệ cây cối, hoa màu một số hộ dân rủ nhau trở lại làm vườn, cuốc đất rồi tự ý xây lán trại để trông coi bảo vệ diện tích rừng mình trồng. Khi lực lượng Kiểm lâm ra ngăn cấm, họ lý sự: Cây tôi trồng thì tôi chặt, đất đã giao cho tôi thì tôi cuốc! Như vậy là chủ trương đúng, nhưng tổ chức, thực hiện nửa vời chính là nguyên nhân đầu tiên dẫn đến rừng phòng hộ Yên Lập tiếp tục bị xâm hại.
Được biết, trong nhiều cuộc họp, hầu như các cơ quan chức năng chỉ đề cập đến việc “do công tác bồi thường” và cho đó là nguyên nhân căn bản gây bức xúc trong dân, làm phát sinh việc tái phá rừng phòng hộ. Tuy nhiên, trên thực tế cần phải xét đến trách nhiệm của Ban Quản lý rừng phòng hộ Yên Lập và Chi cục Kiểm lâm Quảng Ninh. Bởi lẽ, người dân muốn vào rừng phải khênh thuyền qua đập, trong khi đó, Trạm kiểm soát đặt ngay bên bờ đập. Và rồi, hàng trăm ha dứa trồng, chỗ sát mép nước, chỗ trên đỉnh đồi, các vườn dứa ấy không thể nào làm vụng trộm được... Như vậy xem ra trách nhiệm của các lực lượng quản lý rừng ở đây có phần thiếu trách nhiệm. Như vậy dù có làm tốt công tác bồi thường, có phương tiện tối tân phục vụ cho công tác tuần tra nhưng cán bộ vẫn tắc trách dung túng cho “lâm tặc” và các hộ dân vào phá rừng làm nương rẫy thì rừng vẫn cứ bị phá. Theo báo cáo của Ban Quản lý rừng phòng hộ Yên Lập, diện tích quanh hồ bị xâm hại để trồng dứa gần 100 ha; diện tích chặt rừng đầu nguồn để trồng keo là 136 ha. Đó là những con số phía trên của tảng băng, còn diện tích thực tế chắc chắc sẽ còn lớn hơn nhiều.
Chính sự thiếu trách nhiệm của các cơ quan chức năng; chính quyền địa phương lơ là trong công tác quản lý nên hậu quả để lại là phải mất nhiều chục tỷ đồng vào việc bồi thường di dời các hộ dân ra khỏi khu vực lòng hồ. Vì vậy, nếu không sớm lập lại trật tự trong khu vực lòng hồ và trong lòng hồ vẫn còn hộ dân sinh sống thì việc quản lý rừng phòng hộ hồ Yên Lập vẫn chưa đến hồi kết. Hồ Yên Lập vẫn sẽ nằm trong trạng thái không yên bình!
