Dự án “Bảo tồn, phục dựng một số sinh hoạt văn hoá dân gian làng chài Cửa Vạn trên Vịnh Hạ Long” do Sở Văn hoá - Thể thao và Du lịch làm chủ đầu tư, đã được triển khai bắt đầu từ giữa năm 2007.
Đến nay, các hạng mục của dự án đã hoàn thành, góp phần bảo tồn thêm những giá trị văn hoá phi vật thể truyền thống độc đáo của Quảng Ninh, đồng thời mở ra hướng mới phát triển kinh tế bền vững cho ngư dân Vịnh Hạ Long.
Phục dựng sinh hoạt hát giao duyên của ngư dân làng chài Cửa Vạn trên Vịnh Hạ Long.
Cuộc sống của ngư dân trên Vịnh Hạ Long hôm nay đã thay đổi nhiều so với trước đây. Họ không còn lênh đênh trên những con thuyền sống đời vạn chài nữa, mà đã tụ cư trên các nhà bè với nghề nuôi cá lồng bè. Cùng với đó, nhiều sinh hoạt văn hoá dân gian của họ cũng không còn tồn tại trong đời sống người dân nơi đây như là các hình thức hát giao duyên, hát đám cưới, phong tục tập quán, lễ hội và một số nghề truyền thống... Xuất phát từ yếu tố này, Sở Văn hoá - Thể thao và Du lịch đã xây dựng dự án bảo tồn, phục dựng một số sinh hoạt văn hoá dân gian làng chài Cửa Vạn trên Vịnh Hạ Long.
Một thuận lợi cho những người làm dự án là thời gian chưa quá xa, nhiều người già vẫn ghi nhớ khá đậm nét trong ký ức các lối hát, các phong tục, tập quán, lễ hội cũng như nghề truyền thống của cha ông bao đời. Ngư dân trên Vịnh Hạ Long có nguồn gốc chủ yếu từ hai làng chài cổ là Giang Võng, Trúc Võng (Hạ Long ngày nay), Vạn Yên Trì, Lố Ô (Yên Hưng ngày nay) nhưng quá trình lịch sử, họ cũng di dân đi một số nơi khác. Bởi vậy, việc sưu tầm không chỉ lấy từ nghệ nhân ở các làng chài trên Vịnh Hạ Long như Cửa Vạn, Vung Viêng, Ba Hang, Cống Đầm rồi các nghệ nhân sống ven bờ vịnh mà còn ở cả các địa phương lân cận nữa.
Nói riêng về hát giao duyên, Thạc sỹ văn hoá Cao Đức Bình, một trong những người trực tiếp làm dự án cho hay: “Ngay từ năm 2001, chúng tôi đã sưu tầm một số điệu hát giao duyên vùng biển Quảng Ninh ở Yên Hưng, TP Hạ Long, Vân Đồn. Đây cũng là một nguồn tư liệu để phục vụ cho dự án này”. “Hồi trẻ, các cụ vẫn đi hát, nghĩa là sinh hoạt này mới biến mất khoảng 30 đến 40 năm. Lý do thì có thể do chiến tranh liên miên, do bài trừ văn hoá cũ... Đây cũng là nguyên do vì sao ban đầu sưu tầm rất khó khăn, các nghệ nhân khá e ngại, lớp trẻ cũng vậy nhưng khi được giải thích về giá trị, ý nghĩa của việc sưu tầm, phục dựng thì lại vui vẻ hợp tác” - Ông Bình nói thêm. Từ đây, 20 thanh niên của làng chài, trong đó một số là nhân viên ở Trung tâm Văn hoá nổi Cửa Vạn đã tham gia học hát. Nay, nhiều trong số họ đã trở thành những nghệ nhân trẻ của làng chài, từng tham gia hát ở một số lễ hội truyền thống, hát phục vụ du lịch v.v..
Lễ hội đình Giang Võng (Hà Khánh, TP Hạ Long) đã được phục dựng năm 2009 trong khuôn khổ dự án.
Bên cạnh việc sưu tầm, phục dựng các hình thức hát giao duyên, hát đám cưới, lễ hội đình Giang Võng, dự án cũng điều tra, sưu tầm các phong tục tập quán đời sống sinh hoạt gia đình, cộng đồng; cách thức, kinh nghiệm lao động sản xuất v.v.. Những tư liệu về giá trị văn hoá phi vật thể độc đáo của ngư dân làng chài trên Vịnh Hạ Long này đã được chọn lọc đưa vào cuốn sách ảnh và sách chuyên khảo “Di sản văn hoá làng chài Vịnh Hạ Long” như một nguồn thông tin quý cho các nhà nghiên cứu cũng như những người yêu mến muốn tìm hiểu về Hạ Long.
Xác định ngư dân làng chài Cửa Vạn là đối tượng quan trọng, góp phần lưu giữ, bảo tồn và phát huy giá trị các di sản văn hoá này, dự án đã mở nhiều lớp bồi dưỡng kiến thức về di sản, đồng thời về phát triển kinh tế du lịch cho bà con làng chài. Những sinh hoạt văn hoá, văn nghệ dân gian đã được phục dựng cũng như không gian văn hoá của làng chài Cửa Vạn trong dự án cũng được đưa vào một bộ phim góp phần tuyên truyền, giới thiệu tới đông đảo công chúng về giá trị văn hoá độc đáo của Vịnh Hạ Long. Bên cạnh đó, dự án đã tổ chức được một hội thảo khoa học, khẳng định giá trị cũng đưa ra nhiều hướng gợi mở hay, đặc biệt nhấn mạnh việc gắn bảo tồn với phát triển du lịch trong việc phát huy các giá trị văn hoá dân gian truyền thống trong đời sống hôm nay.