Vận động hành lang hay còn gọi là Lobby là một khái niệm khá phổ biến ở nhiều nước trên thế giới, nhưng vẫn còn mới mẻ đối với Việt Nam. Hiện cũng chưa có một văn bản pháp lý nào của Việt Nam thừa nhận hay quy định cụ thể về hoạt động này, nhưng điều đó không có nghĩa vận động hành lang không tồn tại ở nước ta trong thời gian qua.
Phát triển nền kinh tế thị trường theo định hướng của Nhà nước và việc Việt Nam đã hội nhập sâu rộng với khu vực và thế giới đòi hỏi chúng ta đã đến lúc cần có cách nhìn nhận khách quan về xu hướng phát triển hoạt động vận động hành lang ở Việt Nam, cũng như việc nhà nước cần có sự can thiệp và quản lý bằng pháp luật đối với hoạt động này đến đâu. Cuối tuần qua, một cuộc hội thảo với chủ đề, “Vận động chính sách - Thực tiễn và pháp luật” đã được Phòng Thương mại và công nghiệp Việt Nam và Viện Tư vấn phát triển tổ chức tại Quảng Ninh trong bối cảnh, hoạt động vận động hành lang đã và đang diễn ra tại Việt Nam, nhưng chưa thấy pháp luật đề cập hay hướng dẫn.
Những chiếc container HC hay còn gọi là công cao khi muốn vận chuyển bằng ô tô phải xin giấy phép lưu hành đặc biệt hàng siêu trường theo một quy định của Bộ Giao thông vận tải. Đây là loại container phổ biến trong vận tải hàng hải quốc tế nên các doanh nghiệp vận tải đường bộ đứng trước nguy cơ bị đóng cửa vì không dễ xin giấy phép. Hiệp hội vận tải đường bộ Hải Phòng khi đó đã thay mặt các doanh nghiệp đứng ra mở một cuộc vận động trước khi tổ chức một cuộc đối thoại đề nghị bãi bỏ loại giấy phép đặc biệt này. Kết quả là lại container này sau đó đã được phép vận chuyển bình thường. Đây được coi là hiệu quả đặc biệt từ vận động hành lang.
Ông Phạm Trọng Thịnh, Tổng Thư ký Hiệp hội Vận tải hàng hoá đường bộ Hải Phòng, nói: “Vận động hành lang là biện pháp tốt nhất để các doanh nghiệp bày tỏ ý kiến của mình với các cơ quan làm luật pháp của Nhà nước. Nếu không tiến hành vận động hành lang, thời gian sẽ trôi đi và những nội dung doanh nghiệp cần tháo gỡ khó thể đến được tai những người làm luật”.
Cuộc hội thảo về chủ đề này diễn ra tại thành phố Hạ Long đã liệt kê ra khá nhiều các hoạt động vận động hành lang hay còn gọi là vận động chính sách trong thời gian qua. Đó là việc làm của Hiệp hội Thép xung quanh việc ấn định giá thép, thuế nhập khẩu thép… hay các cuộc vận động đối phó với các vụ kiện bán phá giá tôm, cá tra, giầy da trên thương trường quốc tế…
Bà Phạm Chi Lan, Chuyên gia kinh tế cao cấp: “Theo tôi, rất nên có một văn bản pháp quy để quy định, hợp thức hoá hoạt động vận động chính sách. Trong đó tôn trọng quyền để cho người dân thể hiện quyền được nêu ý kiến của mình với Nhà nước về các chính sách liên quan đến lợi ích của họ”.
Ông Nguyễn Lân Dũng, Đại biểu Quốc hội, cho biết: “Tôi đã từng cùng chị Tôn Nữ Thị Ninh sang Hoa Kỳ để vận động các Nghị sỹ Mỹ. Tôi thấy việc làm này rất cần thiết, bởi có khi chỉ vì họ không hiểu Việt Nam nên họ muốn nghe mình nói và khi họ đã hiểu rồi thì vai trò của họ trong các nghị viện là rất lớn. Do vậy, vận động hành lang là rất tốt, rất cần thiết và đừng hiểu lầm ý nghĩa của vận động hành lang. Và tôi cũng rất mong sẽ thể chế hoá bằng pháp luật những hoạt động của việc trưng cầu ý kiến, kể cả pháp lệnh về trưng cầu ý dân”.
Việt Nam chưa có khung pháp lý để điều chỉnh các hoạt động vận động hàng lang. Nhưng không có nghĩa là các hoạt động này không diễn ra. Nhiều hình thức vận động không chính thức, dưới hình thức tác động chính sách vì quyền lợi của 1 nhóm lợi ích, thậm chí đi đêm, hối lộ, chạy cửa sau vì lợi ích cá nhân vẫn đang được tiến hành.
Kinh nghiệm nhiều nước cho thấy, vận động hành lang là 1 hoạt động cần thiết để hoàn thiện chính sách và phục vụ lợi ích của đa số. Vì vậy, nó cần phải được luật hóa để tạo ra tính minh bạch và hiệu quả.
