Bên lề Hội nghị CLB Du lịch cộng đồng tỉnh đầu tháng 10/2025, nơi hội tụ nhiều doanh nghiệp sản xuất sản phẩm và quà lưu niệm cho du khách, ông Lê Minh Thứ, Chủ tịch CLB, nhận định: Nhiều hộ gia đình, cơ sở nhỏ ở Quảng Ninh đã và đang tạo ra những sản phẩm lưu niệm mang đậm bản sắc vùng Mỏ. Tuy nhiên, để phát huy hiệu quả cao hơn, họ vẫn cần được hỗ trợ mạnh mẽ hơn.
Chỉ cần dạo một vòng quanh khu du lịch Bãi Cháy, điểm tham quan trên vịnh hay các khu chợ phục vụ khách du lịch, không dễ tìm được những món đồ mỹ nghệ thực sự mang bản sắc địa phương. Vì thế, lĩnh vực này từng bị coi là “thiếu bản sắc Quảng Ninh”. Song hiện nay, thị trường quà tặng cho du khách ở Quảng Ninh đã trở nên đa dạng hơn, với nhiều sản phẩm mang đậm dấu ấn vùng Mỏ. Có thể kể đến một số dòng sản phẩm nổi bật như: tranh đá, tranh Vịnh Hạ Long, ngọc trai, gốm mỏng… Đây là những sản phẩm đã định vị được thương hiệu riêng ở phân khúc trung và cao cấp.
Cùng với đó, nhiều sản phẩm khác cũng được đánh giá là đặc sắc, phổ biến và có sức hút lớn với du khách. Từ bàn tay khéo léo và óc sáng tạo của người dân Quảng Ninh, nhiều sản phẩm thủ công mỹ nghệ độc đáo ra đời, kết tinh tinh hoa văn hóa vùng miền. Tiêu biểu là thổ cẩm của người Dao ở phường Yên Tử, Quảng La, gốm mỏng Quang Vinh, len đan và búp bê của chị Đỗ Thùy Linh từ nghệ thuật thêu của bà con Thượng Yên Công, tượng và linh vật than đá của nghệ nhân Nguyễn Tiến Quyết (phường Hạ Long), mây tre đan Hưng Học cùng nhiều sản phẩm OCOP đặc thù khác... Tất cả đều mang vẻ mộc mạc mà tinh tế, thể hiện tâm hồn và bàn tay tài hoa của người Quảng Ninh, phù hợp với thị hiếu du khách hiện đại.
Dù khác nhau về chất liệu, các sản phẩm thủ công mỹ nghệ của Quảng Ninh vẫn gặp nhau ở điểm chung: được làm hoàn toàn bằng tay, tỉ mỉ và tinh xảo đến từng chi tiết; mang đậm dấu ấn văn hóa bản địa của vùng miền, vùng mỏ hay làng nghề ven sông. Sản phẩm đa dạng về kiểu dáng, phong phú về công năng. Đặc biệt, các sản phẩm đẹp, tinh xảo này có nhiều mẫu mã, giá cả phù hợp với nhiều đối tượng khách hàng, từ những món quà nhỏ xinh chỉ vài chục nghìn, vài trăm nghìn đồng đến các sản phẩm cao cấp trị giá hàng triệu đồng.
Tuy vậy, các nghề thủ công tinh xảo này đang đối mặt với nhiều nỗi lo: Thiếu người kế nghiệp, hạn chế trong đào tạo nghề, áp lực về nguyên liệu… Thực tế, nhiều nghệ nhân cao tuổi vẫn miệt mài giữ nghề, trong khi lớp trẻ ít mặn mà vì công việc vất vả, thu nhập bấp bênh, đầu ra chưa ổn định. Nghệ nhân điêu khắc than đá Nguyễn Tiến Quyết cho biết: Dù hỗ trợ lao động học nghề 3 triệu đồng mỗi tháng, tôi vẫn khó giữ chân người theo học. Còn chị Đỗ Mỹ Linh, chủ cơ sở đan len Thượng Yên Công, chia sẻ: Tôi từng đặt hàng sinh viên làm lâu dài, lương khá, nhưng khó nhất là ý thức và kỷ luật công việc, nhiều đơn hàng giao trễ hạn.
Các cơ sở sản xuất cũng gặp không ít khó khăn về nguyên vật liệu. Với cơ sở đan len, họ chịu áp lực từ giá sợi len chất lượng cao, đạt tiêu chuẩn xuất khẩu châu Âu, có những biến động. Với điêu khắc than đá, khó khăn còn gấp bội: “Để đảm bảo nguồn gốc sản phẩm, chúng tôi không thể mua than đá, vốn có rất nhiều ở quê mình, ở tận Hà Nội, nhập từ đơn vị kinh doanh than hợp pháp. Mà nguồn hàng ngày càng khó" - nghệ nhân Nguyễn Tiến Quyết chia sẻ.
Vì thế, nhiều sản phẩm dù đã có nhiều điều kiện thuận lợi, "phẩm chất" cần thiết của sản phẩm cho du khách mà tới nay vẫn dậm chân hoặc tiến rất chậm. Việc sản xuất vẫn ở quy mô nhỏ, chủ yếu mang tính hộ gia đình hoặc tổ hợp nhỏ lẻ, thiếu hệ thống, thương hiệu và chiến lược phát triển bền vững. Việc thiết kế, mẫu mã và câu chuyện sản phẩm vì thế, cũng chưa được chú trọng đúng mức.
Nếu được quan tâm, hỗ trợ nguồn lực, kết nối với doanh nghiệp du lịch, trung tâm OCOP hay các điểm bán tại di tích, bến tàu, sân bay..., các sản phẩm này sẽ có cơ hội đến gần hơn với du khách. Muốn vậy, cần có chiến lược rõ ràng từ hỗ trợ đào tạo nghề; thiết kế, bao bì, thương hiệu; tạo môi trường sáng tạo cho nghệ nhân và người trẻ, cho đến việc xây dựng chuỗi cung ứng... Khi đó, món quà nhỏ sẽ trở thành "sứ giả văn hóa", góp phần quảng bá vùng du lịch Quảng Ninh.
