Ngày 17/12, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã công bố báo cáo “Coal 2025” ( Than đá 2025), trong đó dự báo nhu cầu than toàn cầu có thể đạt mức kỷ lục 8,85 tỷ tấn trong năm 2025. So với năm 2024, con số này tăng thêm khoảng 40 triệu tấn, tương đương mức tăng 0,5%. Diễn biến này cho thấy than đá vẫn chưa rời khỏi vị trí trung tâm của hệ thống năng lượng thế giới, bất chấp sự phát triển mạnh mẽ của năng lượng tái tạo trên toàn cầu.
Theo phóng viên TTXVN tại Pháp, song hành với sự gia tăng tiêu thụ than là mức phát thải khí nhà kính ngày càng đáng lo ngại. Dữ liệu của Global Carbon Project công bố tại Hội nghị lần thứ 30 các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP30) chỉ ra trong năm 2025, lượng phát thải CO₂ từ việc đốt than trên toàn cầu đã tăng 0,8%, tiếp tục phá vỡ các kỷ lục trước đó. Điều này cho thấy nỗ lực cắt giảm khí thải đang gặp nhiều rào cản, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu năng lượng và điện năng toàn cầu tăng mạnh.
Một trong những nguyên nhân chính thúc đẩy mức tiêu thụ than gia tăng trong năm nay đến từ Mỹ. IEA dự báo nhu cầu than tại Mỹ sẽ tăng khoảng 8% trong năm 2025, đảo ngược xu hướng suy giảm trung bình 6% mỗi năm trong suốt 15 năm qua. Đáng chú ý, riêng Mỹ đã đóng góp tới 37 trong tổng số 40 triệu tấn than tăng thêm trên toàn cầu.
Diễn biến này gắn liền với sự trở lại của ồn Donald Trump trong vai trò Tổng thống Mỹ. Chính quyền mới đã theo đuổi các chính sách ưu tiên nhiên liệu hóa thạch, tạo điều kiện cho các nhà máy nhiệt điện than tiếp tục hoạt động và làm chậm tiến trình đóng cửa theo kế hoạch trước đó. Bên cạnh đó, giá khí đốt tự nhiên tăng cao cũng khiến than trở nên cạnh tranh hơn về mặt chi phí, qua đó thúc đẩy các nhà sản xuất điện quay lại với loại nhiên liệu truyền thống này.
Tại Liên minh châu Âu, nhu cầu than tiếp tục giảm nhưng với tốc độ chậm hơn đáng kể. Mức giảm đạt khoảng 3% trong năm 2025, so với mức trung bình 18% trong hai năm 2023 và 2024. IEA cho rằng nguyên nhân chủ yếu là do sản lượng thủy điện và điện gió thấp trong nửa đầu năm, buộc nhiều quốc gia phải duy trì các nguồn điện truyền thống để đảm bảo an ninh năng lượng. Trong khi đó, tại Trung Quốc - quốc gia tiêu thụ than lớn nhất thế giới, mức sử dụng vẫn duy trì ổn định so với năm 2024.
Ở chiều ngược lại, Ấn Độ – quốc gia từng là động lực chính của tăng trưởng nhu cầu than trong những năm gần đây – lại chứng kiến mức tiêu thụ suy giảm, một hiện tượng hiếm gặp chỉ xảy ra 3 lần trong vòng nửa thế kỷ. Mùa gió mùa đến sớm và kéo dài đã làm giảm nhu cầu điện, đồng thời thúc đẩy sản lượng thủy điện.
Những xu hướng trái chiều này phản ánh vị thế phức tạp của than trong bức tranh năng lượng toàn cầu. Một mặt, than vẫn đóng vai trò quan trọng đối với an ninh năng lượng và các ngành công nghiệp nặng tại nhiều quốc gia, đặc biệt là ở châu Á. Mặt khác, các nền kinh tế phát triển đang đẩy mạnh quá trình chuyển dịch sang các nguồn năng lượng sạch hơn. Theo IEA, điều này đang làm gia tăng sự “dịch chuyển mang tính cấu trúc của nhu cầu than toàn cầu về phía Đông”.
Dù tổng lượng tiêu thụ đạt mức cao kỷ lục, tỷ trọng của than trong sản xuất điện toàn cầu tiếp tục suy giảm. Dự kiến trong năm 2025, than chỉ chiếm khoảng 34% tổng sản lượng điện, giảm mạnh so với mức 41% vào năm 2013. Theo ông Keisuke Sadamori, Giám đốc Thị trường năng lượng của IEA, đây là mức thấp nhất từng được ghi nhận trong lịch sử thống kê của cơ quan này. Nguyên nhân chính là sự mở rộng nhanh chóng của năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện Mặt Trời và điện gió, vốn liên tục gia tăng công suất lắp đặt.
Về trung và dài hạn, IEA dự báo nhu cầu than toàn cầu sẽ dần ổn định và bắt đầu giảm nhẹ vào cuối thập niên này. Đến năm 2030, mức tiêu thụ có thể giảm khoảng 3% so với năm 2025, chỉ vừa thấp hơn mức của năm 2023. Tuy nhiên, cơ quan này cũng cảnh báo rằng triển vọng vẫn chứa đựng nhiều bất định. Nếu nhu cầu điện toàn cầu tiếp tục tăng mạnh và việc tích hợp các nguồn năng lượng tái tạo mới vào lưới điện diễn ra chậm hơn dự kiến, than đá vẫn có thể duy trì vai trò quan trọng trong hệ thống năng lượng thế giới. Do đó, viễn cảnh chấm dứt kỷ nguyên than vẫn còn ở khá xa./.
