Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran - Mohammed Ali Husseini - xác nhận tin Iran đang giữ “một phụ nữ là một nhà nghiên cứu nổi danh”. Ông này nói bà Haleh bị bắt giữ “đúng pháp luật” và sẽ bị xử lý như đối với một công dân Iran.
Theo BBC tiếng Ả Rập ngày 23-5, Bộ Tình báo Iran đã cáo buộc nhà nghiên cứu đại học người Mỹ gốc Iran - bà Haleh Esfandiari (ảnh) - tội “âm mưu lật đổ chính quyền cách mạng Hồi giáo ở Iran”. Bà Haleh Esfandiari - chủ tịch Chương trình Trung Đông của Trung tâm Quốc tế Woodrow Wilson (Mỹ) - bị bắt giữ khi đang về nước thăm người mẹ đau ốm 93 tuổi.
Hãng tin Nga Interfax dẫn nguồn Bộ Tình báo Iran cho biết thêm bà Haleh Esfandiari đã khai rằng hoạt động và các chương trình của trung tâm bà “có liên quan tới Iran, do Quĩ George Soros tài trợ”. Theo Hãng tin Interfax, Quĩ Soros từng đóng vai trò chủ chốt trong các cuộc cách mạng màu ở một số nước gần đây.
Tháng mười hai năm ngoái, khi trên đường ra sân bay Tehran để trở về Mỹ, bà Haleh Esfandiari đã bị ba người lạ mặt chặn đường và lấy hết mọi đồ đạc, hành lý của bà, trong đó có cả hai quyển hộ chiếu Mỹ và Iran. Khi bà Haleh Esfandiari đến cơ quan hữu trách của Iran để làm lại hộ chiếu thì bị đưa đến cơ quan tình báo và bị thẩm vấn về công việc đang làm tại trung tâm nghiên cứu của Mỹ về các vấn đề quốc tế. Tiếp đó, bà bị cấm xuất cảnh trong thời gian bốn tháng và bị tạm giam tại nhà tù trung tâm ở Tehran.
Nhật báo Kihan do phe bảo thủ Iran kiểm soát tố cáo bà Haleh Esfandiari là “làm gián điệp cho Mỹ và Israel chống Iran”, đồng thời “kích động chống lại chế độ đương quyền” trong nước. Hôm qua, tờ New York Times cho biết các nhà ngoại giao Thụy Sĩ cũng như các luật sư Mỹ muốn đến thăm bà Haleh, đã bị Iran từ chối.
Trong lúc người ta chưa rõ động cơ vụ bắt giữ, cùng ngày Hãng ABC trích một số nguồn tin tình báo tiết lộ rằng Cục Tình báo trung ương Mỹ (CIA) vừa được Nhà Trắng bật đèn xanh để thực hiện một “chiến dịch đen” làm mất ổn định Chính phủ Iran. Từ chối nêu tên vì bản chất vấn đề “vô cùng nhạy cảm”, các nguồn tin trên nói Tổng thống George Bush ký duyệt một kế hoạch tuyên truyền, làm sai lệch thông tin, thao túng đồng tiền và các giao dịch tài chính quốc tế của Iran. Sự phê duyệt của tổng thống Mỹ được giữ bí mật, tuy nhiên vẫn phải báo cáo lên Ủy ban Tình báo thượng viện, Ủy ban Tình báo thường trực hạ viện và một số lãnh đạo nghị viện chủ chốt khác.
Quan chức CIA cao cấp đã nghỉ hưu Bruce Riedel nói ông không thể xác nhận hoặc bác bỏ thông tin trên nhưng cho rằng điều này phù hợp với cách tiếp cận chung của Mỹ nhằm gây sức ép lên Tehran. Cũng theo các nguồn tin tình báo giấu tên, CIA lập ra kế hoạch mật trên trong một năm qua với mục tiêu buộc Iran ngưng chương trình làm giàu hạt nhân và chấm dứt trợ giúp các cuộc nổi dậy ở nước láng giềng Iraq. Giới chuyên gia nhận định rằng nếu quả thật Mỹ có kế hoạch “đen” này, tạm thời chính quyền Bush quyết định chưa theo đuổi một chiến dịch quân sự nhằm vào Iran.
Động thái mới nhất của Nhà Trắng diễn ra trong lúc có thông tin cho thấy Iran gia tăng đáng kể khả năng sản xuất vật liệu vũ khí hạt nhân của mình, với nhịp độ đủ nhanh để cho ra đời một quả bom trong hai năm nữa. Theo ông Riedel, sức ép kinh tế có lẽ là công cụ hiệu quả nhất đối với CIA, đặc biệt là truy tìm các tài khoản mật được Iran sử dụng để tài trợ chương trình hạt nhân.
Tuy nhiên nhà nghiên cứu Trung Đông Vali Nasr cho rằng chiến dịch của CIA mang nhiều yếu tố rủi ro vì có thể dẫn đến sự trả đũa của Iran và làm gia tăng căng thẳng. Trước khi có “chiến dịch đen” của CIA, Mỹ cũng bắt đầu trợ giúp và khuyến khích một nhóm vũ trang Iran mang tên Jundullah thực hiện những cuộc đột kích vào lãnh thổ Iran từ các căn cứ đóng rải rác trong vùng biên giới hiểm trở giữa ba nước Iran, Pakistan và Afghanistan.
