"Việc kê khai tài sản hầu như tin vào sự trung thực của cán bộ công chức là chính, còn công cụ kiểm tra giám sát thì lại rất yếu. Chủ yếu phải là các biện pháp kiểm soát nguồn thu nhập thì lại chưa làm được...".
Phó Chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật của QH, ông Phan Trung Lý nhận xét như vậy khi trao đổi với chúng tôi về tính trung thực và mức độ khả thi của quy định kê khai tài sản, thu nhập của cán bộ công chức (CBCC) hiện nay.
- Ông đánh giá như thế nào việc thực hiện kê khai tài sản thời gian qua?
- Đánh giá chung thì việc kê khai tài sản có tác dụng, phục vụ tích cực cho một số các hoạt động của các cơ quan Nhà nước và trong một số sự kiện, ví như bầu cử ĐBQH, bầu cử HĐND và công việc hành chính Nhà nước hàng ngày như việc bổ nhiệm CBCC hay những việc liên quan khác.
Tất nhiên là quá trình kê khai sẽ xảy ra những vi phạm, sai sót nhưng cụ thể sai phạm thế nào, gian dối ra sao thì hiện vẫn chưa có tổng kết.
- Thưa ông, dư luận băn khoăn về tính trung thực của việc kê khai tài sản, nhất là khi mọi nguồn thu nhập của CBCC ở ta chưa kiểm soát được từ đầu nguồn? Làm sao để thực hiện việc kê khai tài sản đúng thực chất?
- Tôi nghĩ phải nắm cho được nguồn thu nhập của cán bộ công chức thì mới nói đến chuyện bảo đảm kê khai cho thực sự đúng, để giám sát được việc kê khai trung thực.
Bây giờ chúng ta hầu như tin vào sự trung thực của cán bộ công chức là chính, còn công cụ kiểm tra giám sát thì lại rất yếu. Chủ yếu phải là các biện pháp nắm nguồn thu nhập thì lại chưa làm được cho tích cực. Một số cơ quan, một số nơi, một số địa phương còn chưa áp dụng trả lương qua thẻ. Đây cũng là một trong những khó khăn của việc kê khai tài sản.
| - Trong thông tư hướng dẫn việc kê khai tài sản có quy định: người dân muốn tố cáo một ai đó có gian lận trong kê khai tài sản thì phải có bằng chứng thì cơ quan điều tra mới vào cuộc xác minh. Có ý kiến cho rằng, yêu cầu này chính là sự "đánh đố" người dân. Ông nghĩ sao? - Theo tôi người dân có quyền thông tin cho cơ quan chính quyền, hoặc cơ quan chức năng nào đấy khi nghi ngờ..., nhưng khi muốn tố cáo thì đúng là phải có thông tin chính xác, bằng chứng cụ thể, bởi khi đã tố cáo một người nào đấy là liên quan đến danh dự nhân phẩm của người đó, rồi liên quan đến việc các cơ quan chức năng là phải tổ chức nghiên cứu, xem xét và phải dùng các biện pháp nghiệp vụ để xem xét cái tố cáo đó, thì cần phải có cơ sở. Nhưng mà nói chung các thông tin mà nhân dân cung cấp cho cơ quan Nhà nước đều phải được xử lý. |
Tuy nhiên, lương chỉ là một, thu nhập còn nhiều nguồn khác nhau, có khi nhiều khoản thu nhập của CBCC lại khác với lương, và có khi nhiều hơn lương. Nếu như không nắm được các khoản thu nhập từ nguồn đó thì việc kê khai đảm bảo trung thực và giám sát được việc kê khai đó đúng hay sai rất khó.
- Có ý kiến cho rằng cần công khai bản kê khai tài sản để người dân tham gia giám sát, phát hiện, tố cáo tham nhũng. Nhưng thông tư hướng dẫn Nghị định minh bạch tài sản, thu nhập lại "cho phép" bản kê khai được ... bí mật. Ông nghĩ sao về quy định này?
- Bản kê khai tài sản công khai và công khai đến mức nào cũng phải xem xét, cân nhắc. Có một số trường hợp nào đó có thể công khai nhưng cũng có một số trường hợp cụ thể cũng không cần công khai, vì mục đích kê khai không phải để biết ai giàu ai nghèo, mà cái chính để cơ quan, tổ chức nắm được tài sản cán bộ, công chức để theo dõi, cảnh báo kịp thời khi có dấu hiệu sai lệch giữa thực tế và kê khai.
Theo quan điểm của tôi, không phải kê khai là cứ dán hàng loạt để người dân cùng biết. Mà việc kê khai để ngăn chặn nguồn thu nhập bất minh, để tự răn đe cán bộ công chức là chính.
Trong pháp luật cũng quy định rõ: không phải kê khai là niêm phong lại. Kê khai xong rồi, các cơ quan chức năng giữ lại và khi cần, như bầu cử ĐBQH, HĐND... những người nào nghi ngờ ông A, ông B có tài sản bất minh thì cũng có thể đến để hỏi cơ quan chức năng. Cơ quan chức năng có trách nhiệm cung cấp thông tin khi có yêu cầu chính đáng.
- Nhưng trên thực tế thì người dân khi nghi ngờ một CBCC nào đó tham nhũng, muốn "xác minh" cũng không dễ tiếp cận được bản kê khai tài sản, mà nếu có tiếp cận được thì cũng là hành động "rút dây động rừng"?
- Tôi nghĩ nếu tài sản của một công dân nào đấy mà hợp pháp thì cũng không có lý do gì để sợ lộ hay không lộ. Cái chính ở đây là làm sao để cán bộ kê khai trung thực và đảm bảo quyền được tiếp cận thông tin của công chúng.
Làm sao để tạo điều kiện cho người dân tiếp cận được thông tin đó. Và nếu trong trường hợp cần thiết, cần đối chiếu, xem xét... thì họ được tiếp cận với thông tin kê khai tài sản của cán bộ, công chức. Và hiện trong quy định của pháp luật cũng nêu rõ phải tạo điều kiện cho dân tiếp cận thông tin đó và có trách nhiệm giải trình những vấn đề người dân quan tâm.
- Ông vừa nói vai trò giám sát trong kê khai tài sản nói riêng, chống tham nhũng nói chung của ta còn yếu. Vậy tới đây, nên khắc phục tình trạng này bằng cách nào?
- Về phía QH cũng như các cơ quan nói chung còn nhiều việc phải làm để cho việc kê khai tài sản nó đi vào nền nếp là một, thứ hai là đúng pháp luật, thứ ba là bảo đảm tính chính xác và thứ tư, tạo điều kiện cho các cơ quan chức năng, MTTQ, đoàn thể cũng như nhân dân nói chung giám sát được việc kê khai tài sản, giám sát được hoạt động của CBCC.
Để đảm bảo kê khai tài sản trung thực, có rất nhiều vấn đề cần giải quyết, trong đó có vấn đề liên quan đến hoạt động lập pháp. Việc kê khai tài sản cần phải có quy định pháp luật chặt chẽ hơn nữa.
| Vậy để việc kê khai tài sản trở thành một trong những biện pháp hữu hiệu chống tham nhũng, theo ông, cái gốc của vấn đề này là gì? - Đó là phải công khai, minh bạch thông tin. Thực tế thì việc tham nhũng của một bộ phận cán bộ, công chức do nảy sinh từ cơ chế xin - cho, không công khai thông tin cho dân biết. Vì vậy, cách tốt nhất để ngăn chặn tham nhũng là phải khắc phục cho được vấn đề này. Đó mới là cái gốc của vấn đề. |
Đặc biệt ở đây có những quy định không mang tính trực tiếp mà liên quan, ví dụ như việc kiểm soát thu nhập, cách trả lương, cách kiểm soát thu - chi, để làm sao việc kê khai tài sản trở thành trách nhiệm, nghĩa vụ của công chức nhưng đồng thời cũng là cơ sở bảo đảm cho họ thực hiện quyền và nghĩa vụ công dân. Có như vậy thì người ta mới tự giác việc kê khai.
Tôi lấy ví dụ một số nước bây giờ, người ta yêu cầu anh có thu nhập là anh phải khai báo để nộp thuế. Đây cũng là cơ sở để cho phép anh chi một khoản tiền nào đấy để mua được tài sản trị giá bao nhiêu tương ứng. Nghĩa là trách nhiệm và quyền lợi trong việc khai báo đi đôi với nhau thì nó mới trở thành việc làm tự nguyện, là động lực cho cán bộ công chức tự nguyện kê khai, kê khai trung thực, đúng, đủ.
Biện pháp nữa là công khai minh bạch các khoản thu, chi, rồi phản hồi, xử lý thông tin, tạo điều kiện cho công dân tiếp cận thông tin. Đấy là về pháp luật.
