Thực hiện dự án nâng cấp, mở rộng QL18A giai đoạn 3 (từ TP Hạ Long đến TX Cẩm Phả), sau khi có sự chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, UBND tỉnh ra Quyết định số 823/QĐ-UB ngày 27-3-2000 “V/v tạm thu hồi và giao đất cho Ban Quản lý các dự án 18 để xây dựng, cải tạo, nâng cấp QL18A khu vực TP Hạ Long”. Trong diện tích bị thu hồi có đất của 10 hộ dân phường Hồng Hải đang quản lý.
Sau khi Hội đồng đền bù lập phương án, UBND tỉnh ra quyết định phê duyệt phương án đền bù GPMB đối với 10 hộ dân phường Hồng Hải. Theo đó, tỉnh không đền bù thiệt hại về đất, chỉ đền bù chi phí đầu tư vào đất với giá 75.000 đồng/m2; vật kiến trúc, cây hoa màu bồi thường 100%; chỉ áp dụng chính sách hỗ trợ cho các hộ chính chủ. Sau đó, các hộ có đơn khiếu nại yêu cầu được đền bù đất ở. Tháng 4-2002, UBND TP Hạ Long đã giao cho mỗi hộ chính chủ một ô tái định cư có thu tiền sử dụng đất tại khu tái định cư đường sông 3 (mỗi ô đất rộng 63m2 x 650.000đồng/m2 = 40.950.000 đồng). Các hộ không nhất trí và tiếp tục khiếu nại. Ngày 31-12-2002, UBND tỉnh ra quyết định giải quyết khiếu nại trên với nội dung: Giữ nguyên phương án đền bù đã duyệt... chỉ được đền bù thiệt hại về đất, được đền bù chi phí đầu tư vào đất theo giá 75.000đồng/m2; hỗ trợ 30% tiền sử dụng đất theo giá đất khu dân cư liền kề với hạn mức đất ở không quá 80m2 (diện tích đất ở không được hỗ trợ và đền bù chi phí đầu tư vào đất ).
Tháng 5-2003, UBND TP Hạ Long đã giải quyết cho những hộ có các con đã lập gia đình riêng, cùng chung sống tại khu vực GPMB, không có chỗ ở nào khác, mỗi hộ được mua một ô đất tại khu vực cầu 1, cầu 3 phường Cao Xanh với diện tích, đơn giá mỗi ô là: 63m2 x 1.080.000đồng = 68.040.000 đồng. Riêng những hộ có mặt bằng sản xuất lớn bị thu hồi hết đất, UBND tỉnh sẽ cho thuê đất ở chỗ khác. Không đồng ý với cách giải quyết đó, các hộ dân tiếp tục khiếu nại lên Thủ tướng Chính phủ với yêu cầu được đền bù thiệt hại về đất đối với toàn bộ diện tích bị thu hồi; được hưởng chính sách hỗ trợ, tái định cư cho những hộ có con đã lập gia đình riêng, cùng chung sống tại khu vực GPMB; có 3 hộ có mặt bằng sản xuất lớn bị giải toả đề nghị được giao đất để tiếp tục sản xuất, kinh doanh.
Sau khi có ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Thanh tra Chính phủ đã thành lập Đoàn Thanh tra xác minh và có báo cáo kết luận sau thanh tra.
Đất của các hộ khiếu nại có nguồn gốc khác nhau, trong đó 4 hộ có quyết định giao đất để sản xuất, có giấy phép cấp đất của cơ quan có thẩm quyền; 4 hộ khác nhận chuyển nhượng hợp pháp từ những hộ được cấp đất có giấy phép; 1 hộ đến ở theo chương trình tái định cư và 1 hộ khai phá đất bãi biển để ở từ năm 1965.
Các hộ đều có hộ khẩu thường trú trước 15-10-1993, quá trình sử dụng đất không có tranh chấp. Năm 1997, đất của các hộ đã được chính quyền đo vẽ, thể hiện trên bản đồ địa chính, quản lý theo sổ mục kê; các hộ thực hiện nghĩa vụ thuế sử dụng đất với Nhà nước (trừ trường hợp ông Nguyễn Ngọc Mậu). Tuy nhiên, trong sổ mục kê ghi toàn bộ đất của các hộ là đất thổ cư là không chính xác.
Công tác quản lý đất đai của địa phương trong nhiều năm bị buông lỏng, các hộ dân cũng chưa chấp hành đúng các quy định của pháp luật về đất đai. Đây là nguyên nhân dẫn đến khi giải quyết công tác đền bù, giải toả gặp không ít khó khăn. Do công tác quản lý đất đai của địa phương chưa tốt, việc xác định loại đất để quản lý không rõ ràng, thiếu thống nhất nên dẫn đến khiếu kiện. Chính quyền thì cho rằng đây là đất công, chỉ tạm giao cho dân sử dụng để sản xuất, kinh doanh (đất chuyên dùng). Các hộ lại cho rằng đây là đất thổ cư đã được đo vẽ giải thửa, đưa vào sổ quản lý của cơ quan nhà đất chuyên ngành địa phương. Song dù là đất chuyên dùng hay thổ cư thì đất của các hộ dân đã quản lý, sử dụng trước khi giải phóng mặt bằng, phần lớn là có nguồn gốc hợp lệ. Việc khiếu nại của các hộ dân là có cơ sở để xem xét, vận dụng đền bù, hỗ trợ khi bị thu hồi đất.
Việc Hội đồng thẩm định tỉnh Quảng Ninh xác định khu đất giao cho các hộ ở phường Hồng Hải sử dụng đã có quy hoạch từ năm 1987 là khu vực đất để sản xuất kinh doanh, chỉ tạm giao cho dân, khi giao đất tất cả các hộ không phải nộp tiền sử dụng đất nên khi thu hồi, các hộ chỉ được đền bù chi phí đầu tư vào đất, là chưa có cơ sở pháp lý. Vì vào thời điểm giao đất cho các hộ dân phường Hồng Hải năm 1987-1990, TX Hồng Gai (nay là TP Hạ Long) chưa có quy hoạch chi tiết sử dụng đất. Do đó, các hộ dân này chỉ được phép xây dựng công trình nhà tạm (nhà cấp 4). Đến năm 1999, TP Hạ Long mới có quy hoạch chi tiết sử dụng đất đai giai đoạn 1999-2010 được Chủ tịch UBND tỉnh phê duyệt ngày 27-7-2000. Mặt khác, trong các văn bản của UBND tỉnh và UBND TX Hồng Gai giao đất cho các hộ dân, không có điều khoản nào ghi là đất tạm cấp, tạm giao và chỉ được sử dụng đất cho sản xuất kinh doanh.
Khi được giao đất từ năm 1989-1991, các hộ dân có nộp một khoản tiền cho chính quyền phường (có phiếu thu tiền).
Việc thực hiện chính sách đền bù, tái định cư cho các hộ khi thu hồi đất, UBND tỉnh phê duyệt không đền bù thiệt hại về đất, chỉ đền bù chi phí đầu tư vào đất với giá 75.000 đồng/m2 là chưa vận dụng đầy đủ các điều khoản đã quy định tại Nghị định 22/1998/NĐ-CP, Quyết định 1681/QĐ-UB ngày 21-7-1999 của UBND tỉnh và thực tế sử dụng đất của các hộ; khi giải quyết chính sách đền bù chưa xem xét kỹ nguồn gốc và quá trình sử dụng đất của các hộ để có phương án đền bù phù hợp.
UBND tỉnh Quảng Ninh giải quyết khiếu nại của các hộ dân chưa đúng với quy định của Luật Khiếu nại tố cáo...
Từ những căn cứ trên, đối chiếu với các quy định thì đất đai của 10 hộ dân thuộc diện được xem xét, vận dụng đền bù thiệt hại về đất khi Nhà nước thu hồi.
Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thủ tướng Chính phủ giao Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh căn cứ kết luận của Thanh tra Chính phủ để thực hiện một số nội dung giải quyết tiếp vụ việc. Thủ tướng Chính phủ đồng ý với kết quả kiểm tra, xác minh của Thanh tra Chính phủ về vụ việc trên. Thủ tướng Chính phủ giao Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh xử lý nghiêm những tập thể, cá nhân có sai phạm; thu hồi đất giao sai đối tượng và giải quyết bồi thường thiệt hại, tái định cư cho bà Ôn Bích Loan và một số công dân theo kiến nghị của Thanh tra Chính phủ. Giao Bộ Tài chính hướng dẫn UBND tỉnh Quảng Ninh giải quyết bồi thường thiệt hại cho bà Ôn Bích Loan và các hộ dân theo đúng quy định pháp luật. Sau đó, Bộ Tài chính đã hướng dẫn tỉnh theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.
Thực hiện kiến nghị của Thanh tra Chính phủ và chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, UBND tỉnh đã xử lý việc giao đất sai đối tượng tại khu tái định cư sau Đoạn Quản lý đường sông số 3 và khu tái định cư cầu Bãi Cháy. UBND tỉnh đã chỉ đạo UBND TP Hạ Long thu hồi toàn bộ các ô đất được giao sai đối tượng ở khu tái định cư cầu Bãi Cháy. UBND TP Hạ Long cũng đã thu bổ sung tiền sử dụng đất với 5 trường hợp là cán bộ luân chuyển về tỉnh công tác, 1 cán bộ công tác lâu năm ở tỉnh và thu hồi đất của 3 trường hợp giao đất sai đối tượng ở khu tái định cư Đường sông 3.
Về việc xử lý các tập thể, cá nhân có sai phạm theo kiến nghị của Thanh tra Chính phủ, UBND TP Hạ Long đã có hình thức kỷ luật với 2 cán bộ có sai phạm; UBND tỉnh đã cách chức Giám đốc Sở Tài nguyên Môi trường đối với ông Phùng Danh Đài, cảnh cáo ông Nguyễn Mạnh Tuấn, Phó Chủ tịch UBND TP Hạ Long, khiển trách đối với UBND TP Hạ Long nhiệm kỳ 1999-2004.
Đối với việc tố cáo còn khoảng 200 ô đất tái định cư giao sai đối tượng nhưng chưa được làm rõ, trong buổi làm việc mới đây với UBND tỉnh, Thanh tra Chính phủ đã thông báo kết quả xác minh và cho rằng chưa phát hiện ra những sai phạm như các hộ đã tố cáo.
Hiện nay, UBND tỉnh đang giao các ngành chức năng lập phương án bổ sung đền bù, hỗ trợ 10 hộ dân phường Hồng Hải và ban hành quyết định giải quyết khiếu nại theo quy định của Luật Khiếu nại tố cáo.
