Tháng hành động vệ sinh an toàn thực phẩm (VSATTP) kết thúc với sự nỗ lực của các ngành trong việc phối hợp kiểm tra các điểm sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm và tuyên truyền nâng cao nhận thức cho người dân về thực phẩm an toàn. Vấn đề đặt ra là sau đó VSATTP trên địa bàn tỉnh có cải thiện, hay vẫn “giẫm chân tại chỗ”, nhất là trong tình hình đang bùng phát dịch cúm gia cầm ở thôn Tân Lập, xã Tân Việt (Đông Triều) và thôn 7, xã Hải Yên (Móng Cái).
Cũng phải khẳng định, Tháng hành động VSATTP năm 2007 đã đạt một số kết quả nhất định. BCĐ 08 của tỉnh (BCĐ công tác VSATTP) đã chia 3 đoàn đến kiểm tra hoạt động của BCĐ 08 ở tất cả các huyện, thị và một số cơ sở sản xuất kinh doanh chế biến thực phẩm. Các huyện thị, xã, phường... đồng loạt ra quân chiến dịch này. Việc đẩy mạnh tuyên truyền ở các địa phương đã góp phần nâng cao hơn nhận thức về thực phẩm an toàn cho người dân và các cơ sở sản xuất, kinh doanh, chế biến thực phẩm; kịp thời chấn chỉnh lại hoạt động của các cơ sở vi phạm. Qua kiểm tra cho thấy, lỗi vi phạm của các cơ sở chủ yếu là không có tủ lưu mẫu thức ăn, nhân viên phục vụ không được tập huấn về VSATTP, không được khám sức khoẻ định kỳ, nơi sản xuất, chế biến thực phẩm chưa đảm bảo, một số cơ sở không có giấy tờ liên quan cho phép chế biến, kinh doanh thực phẩm... Hiện tại, nhiều loại rau, quả lưu thông trên thị trường còn tồn dư hoá chất bảo quản, thực phẩm còn sử dụng hoá chất độc hại như: Phẩm màu công nghiệp, hàn the... Song, sau một tháng ra quân rầm rộ, liệu VSATTP ở địa bàn tỉnh có chuyển biến, hay là chỉ làm theo chiến dịch, phong trào... Trên thực tế, có nhiều hộ kinh doanh, kiểm tra vài lần vẫn lặp lại lỗi vi phạm. Thậm chí nhiều hộ vui vẻ chấp nhận nộp phạt mà không sửa lỗi, bởi số tiền phạt thấy chỉ vài triệu đồng, không có tác dụng răn đe. Người dân thì chưa thực sự vào cuộc để tố giác các cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm không đảm bảo chất lượng VSATTP.
Việc phát hiện các cơ sở sản xuất, kinh doanh, chế biến thực phẩm vi phạm hiện nay thông qua các đợt kiểm tra cũng chỉ cho thấy “phần nổi của tảng băng chìm”. Những lỗi vi phạm mà các đoàn kiểm tra phát hiện có thể gây ngộ độc tại chỗ cho người tiêu dùng, sử dụng; còn những vi phạm, như sử dụng phẩm màu công nghiệp để chế biến thực phẩm, thuốc bảo quản quá quy định ở trái cây, tồn dư nhiều thuốc trừ sâu ở rau, quả, sử dụng phoóc môn để ướp cá, làm bánh phở, bánh đa... ảnh hưởng đến sức khoẻ lâu dài của con người, lại chưa ngăn chặn được triệt để. Đây là những chất có thể gây các bệnh tim, mạch, ung thư... cho con người. Chị Nguyễn Thị Hường, phố Hoàng Hoa Thám, thị trấn Quảng Hà (Hải Hà), nói: “Bây giờ mua thứ gì cũng phải đắn đo, lo sợ, nào là thịt lợn có chất tăng trưởng, tôm dư chất kháng sinh, rau có thuốc trừ sâu, hoa quả chứa chất bảo quản... Chẳng biết mua gì để đảm bảo sức khoẻ cho cả gia đình”.
Hiện nay, Quảng Ninh mới chỉ tự cung tự cấp đáp ứng được 25% lượng lương thực tiêu thụ trên địa bàn, còn lại đều vận chuyển từ nơi khác đến. Đây chính là nguyên nhân khiến việc kiểm tra nguồn gốc thực phẩm, quá trình vận chuyển, bảo quản thực phẩm... luôn ở thế bị động. Các loại gia cầm khi vào địa bàn tỉnh thường phân tán đến các chợ theo rất nhiều đường, trong khi đó, cán bộ thú y không có quyền bắtxe chở gà dừng để phun tẩy trùng. ở các chợ có bố trí cán bộ kiểm tra hàng bán gia cầm, nhưng mới chỉ có thể kiểm tra lâm sàng, còn với gia cầm đã giết mổ, bày bán sẵn rất khó kiểm tra dịch bệnh. Từ năm 2005, UBND tỉnh đã có văn bản và tổ chức nhiều hội nghị để triển khai, quán triệt việc quy hoạch, xây dựng các lò mổ gia súc, gia cầm tập trung, tạo thuận tiện cho việc kiểm soát dịch bệnh ở gia súc, gia cầm trước khi trở thành thực phẩm bày bán trên thị trường. Nhưng đến nay chưa thấy huyện, thị nào thực hiện được, ngoài một số lòtập trung tồn tại từ trước ở Hạ Long và Cẩm Phả. Còn rau, quả từ các tỉnh, thành khác và từ Trung Quốc nhập về vẫn còn ở tình trạng thả trôi... Trên địa bàn tỉnh, số diện tích rau an toàn còn hạn chế, rau sạch lại càng hiếm. Những người bán hàng mặc dù cũng muốn có thực phẩm an toàn cho khách, nhưng bản thân họ lại “lực bất tòng tâm”. Chị Đỗ thị Liên, chế biến và bán cá khô Cột 5 cũ (Hồng Hải, Hạ Long) bức xúc: Nghề chế biến cá khô đã là truyền thống của gia đình tôi, chúng tôi luôn làm một cách đảm bảo, chỉ sử dụng muối ướp, sấy. Tôi mong rằng, những ngành có tránh nhiệm làm mạnh tay phát hiện, xử lý các trường vi phạm, tránh để tình trạng “con sâu bỏ rầu nồi canh” khiến việc kinh doanh chính đáng như chúng tôi cũng vì thế gặp khó khăn”.
Để đảm bảo công tác VSATTP trên địa bàn tỉnh thì việc kiểm soát thực phẩm từ gốc là rất quan trọng. Việc kiểm soát đó phải thực hiện ngay ởkhâu hướng dẫn bà con nông dân phun thuốc trừ sâu đúng loại, đúng liều lượng và thời gian thu hoạch sau phun để đảm bảo sức khoẻ cho người tiêu dùng; mở rộng các vùng rau an toàn, kiểm soát chất lượng và độ an toàn của thức ăn chăn nuôi gia súc nhập vào địa bàn. Đồng thời kiểm soát chặt chẽ nguồn gốc của gia súc, gia cầm, thịt gia súc, gia cầm, các rau, quả nhập vào địa bàn, kiểm soát ngay từ khâu giết mổ thông qua các lò mổ tập trung... Nhưng để làm được điều này không riêng chỉ ngành y tế mà phải có sự phối hợp chặt chẽ của các ban, ngành, chính quyền các địa phương và người dân.
