Với việc cơ sở thương mại Tôgi ngừng hoạt động, có thể coi thời kỳ "ốp chợ" (thương xá) của người Việt ở Matxcơva (và cũng như trên toàn lãnh thổ LB Nga) đã khép lại.
Hơn 10 năm tồn tại, Tôgi chưa giàu nhưng cũng là nơi trú chân khá ổn định của số người Việt không có nhiều vốn liếng để ra chợ Vòm. Tôgi ra đời đúng vào thời kỳ đỉnh cao của mô hình "ốp chợ" mà thành công nhất vẫn là "ốp" Xalút 2, Xalút 3 thuộc Trung tâm thương mại Bến Thành.
Thời gian qua, nhiều hộ tiểu thương ở đây vẫn phàn nàn về chi phí cao và thu nhập thấp. Tuy vậy, khi Tôgi đóng cửa, nhiều người vẫn tỏ ý tiếc nuối. Điều này chứng tỏ hiện nay ở Matxcơva người Việt không có nhiều cơ hội để lựa chọn.
"Dân Tôgi" đi đâu? Anh Thủy (quê huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị) cho biết: "Chưa đầy 30% ra chợ Vòm vì ở đó thuế cao, khó cạnh tranh. Một số bà con ra chợ ASEAN, chợ "Ba nhà ga", tổ hợp thương mại Emeral hoặc đi thành phố xa. Số khác về nước".
10 năm sang Nga cũng chừng ấy thời gian anh Thủy gắn bó với Tôgi và anh tự đánh giá mình thuộc diện "khá”.
"Ốp chợ" - một thời vang bóng
"Ốp chợ" Việt bắt đầu hình thành vào những năm cuối của Liên Xô và bung ra từ khi nước Nga chập chững những bước đầu tiên trong nền kinh tế thị trường. Những cái tên một thời gắn với nhịp đập kinh tế của cộng đồng là "ốp" ZIL, "ốp" Giày, "đôm" 5 mới, "đôm" 5 cũ, "ốp" Vưicốp, "ốp" Xalút 2, Xalút 3, "ốp" Sông Hồng 1, Sông Hồng 2…
Để lập một "ốp chợ" không quá khó cũng không cần thật nhiều vốn. Trong thời kỳ khủng hoảng, hàng loạt nhà máy ở Nga phá sản, các ký túc xá sinh viên bỏ hoang.
Tiền thuê mặt bằng rẻ, còn kinh phí cải tạo, ngăn phòng bán hàng đổ lên vai người kinh doanh bởi các chủ "ốp" người Việt đã cho ra đời khái niệm "tiền vào". Ngoài kinh phí thuê phòng hằng tháng, người kinh doanh phải nộp khoản tiền có thể gọi là "mua quyền sử dụng" mà cho là "đóng góp xây dựng" cũng không sai.
Tùy theo quan hệ cung cầu và mức độ kinh doanh mà "tiền vào" cao hay thấp nhưng thường là một khoản tiền lớn, đủ để chủ "ốp" thu hồi vốn, thậm chí có lãi ngay khi "ốp chợ" bắt đầu hoạt động.
Vào thời kỳ vàng son của "ốp chợ", một phòng bán áo da hoặc quần bò ở Xalút 3 rộng chưa đầy 20m2, có giá chuyển nhượng nội bộ lên tới 50.000 -70.000 USD.
Sau năm 2000 "ốp chợ" bắt đầu lộ trình xuống dốc, nhường thế thượng phong cho mô hình "chợ trong chợ" - "chợ con" của người Việt nằm lọt thỏm trong lòng "chợ Tây" với đại diện của nhiều dân tộc trên thế giới.
Các "ốp chợ" của người Việt lần lượt đóng cửa. Quá trình tan rã được đẩy nhanh trong năm 2007, sau các qui định mới của Nga về người nhập cư và chợ bán lẻ.
Chỉ trong tám tháng, các "ốp chợ" và "ốp ở" còn lại của người Việt nối đuôi nhau giải tán, mở đầu là khu thương mại ở Xalút 3 (từ ngày 1/4), các "ốp" Sông Hồng 1, Sông Hồng 2, Sông Hồng 3, "ốp" Phương Đông… và cuối cùng là Tôgi. "Ốp" Lêôn vẫn tồn tại nhưng đóng cửa khu thương mại để cải tạo.
Nguyên nhân chính là do các "ốp" của người Việt không đáp ứng được các điều kiện kinh doanh và sinh hoạt văn minh hiện đại. Một nguyên nhân quan trọng nữa là giá thuê mặt bằng ở Matxcơva trong hai năm gần đây tăng gấp rưỡi, chủ "ốp" Việt không cáng đáng được, còn chủ mặt bằng người Nga thì muốn đầu tư theo hướng mới có lợi hơn.
Làm ăn bài bản có tương lai
Hiện tại chợ bán lẻ đang là nơi kinh doanh chủ yếu của người Việt tại Nga. Tuy gặp nhiều khó khăn hơn trước nhưng bà con buôn bán ở chợ Vòm - "trái tim thương mại" của cộng đồng, sau mấy tháng sóng gió đã lấy được thăng bằng.
Qui định người nước ngoài không được trực tiếp bán lẻ không áp dụng ở riêng Matxcơva, song nguy cơ giải tỏa vẫn treo lơ lửng.
Về chuyện hàng hóa ở chợ Vòm bán chậm hơn mọi năm, anh Văn Bé, quê Nghệ An, giải thích: "Tôi bán ở khu AST, năm nay không "tít" lắm. Thời tiết không thuận, mặt hàng không phong phú chỉ là một phần, cái chính là do chợ bị siêu thị cạnh tranh. Bây giờ không riêng Matxcơva mà nhiều thành phố ở Nga cũng mọc lên Metro, Asan, Ramstor… Giá cả không cao hơn ở chợ mấy".
Ngoài ra, thu nhập bình quân của người dân Nga ngày càng nâng cao, kéo theo yêu cầu càng cao về mẫu mã và chất lượng hàng hóa mà các khu chợ bán lẻ khó lòng đáp ứng. Thị phần của người kinh doanh Việt Nam vì thế càng thu hẹp, tập trung vào đối tượng nghèo ở vùng xa.
Người Việt chuẩn bị bước sang năm 2008 với xu thế mới của thị trường tiêu dùng Nga như thế nào? Anh Nguyễn Khánh (quê Hà Tây) đang kinh doanh tại chợ Vòm, nói chắc nịch: "Đến đâu hay đấy. Tôi xem "làng nước" thế nào thì làm theo".
Đây cũng là tâm trạng của số đông. Anh Lê Thành Độ, Tổng giám đốc Công ty Pacific ở thành phố Ekaterinburg, cho biết: "Bên cạnh việc duy trì các khu chợ bán lẻ, tôi đang huy động vốn để thuê mặt bằng có diện tích rất lớn ở Trung tâm thương mại Tagan. Kinh doanh theo phong cách hiện đại, văn minh, theo tôi, mới đúng trào lưu ở nước sở tại".
Lợi thế của "ốp chợ" là người Việt tập hợp lại với nhau, nương tựa vào nhau, nơi ở gần nơi kinh doanh, thậm chí trong cùng một tòa nhà, không phải chịu cái lạnh của sáu tháng mùa đông, tránh được những rủi ro trong khi di chuyển.
Nhưng vị thế ốc đảo cũng thu hút sự chú ý của các cơ quan bảo vệ pháp luật cũng như các tổ chức tội phạm. Mặt bằng không đủ chỗ để các xe tải vào ăn hàng phục vụ bán buôn. Đó là hai nhược điểm lớn của mô hình "ốp chợ".
