Đến hết quý II-2008, trên địa bàn TP Hạ Long có 69 dự án triển khai thực hiện công tác giải phóng mặt bằng (GPMB). Trong đó, thành phố đã thực hiện chi trả tiền bồi thường theo phương án được phê duyệt cho 3.364 hộ với tổng số tiền 39 tỷ đồng, bố trí tái định cư cho hơn 100 hộ dân. Đây là kết quả rất khiêm tốn so với yêu cầu của công tác GPMB hiện nay. Chậm trễ trong GPMB đã khiến người dân bức xúc, dẫn đến khiếu kiện tăng. GPMB chậm kéo theo việc chậm bàn giao mặt bằng cho các chủ dự án, chậm triển khai thi công dự án. Đặc biệt, nhiều công trình, dự án trọng điểm có tác động đến sự phát triển của địa phương như dự án nâng cấp đường 337, 336, dự án đường sắt Hạ Long - Cái Lân… cũng không thể thực hiện do vướng mắc trong GPMB.
Nhìn lại công tác GPMB trên địa bàn TP Hạ Long thời gian qua có thể thấy những vướng mắc đến từ rất nhiều phía. Trước hết là do một số cán bộ phụ trách công tác GPMB còn hạn chế trong cả chuyên môn, nghiệp vụ và cách giao tiếp với người dân. Nhiều chủ dự án thiếu năng lực tài chính đã cố tình dây dưa việc GPMB. Công tác quản lý đất đai của địa phương còn nhiều hạn chế, nguồn gốc đất không được xác định rõ ràng nên khâu đo đạc, xác định tính pháp lý của đất để áp giá đền bù hoặc hỗ trợ di chuyển tái định cư gặp nhiều khó khăn...
Mặc dù đã xuống cấp nghiêm trọng nhưng đường 337 vẫn chưa thể tiến hành nâng cấp do vướng mắc về GPMB
Những điều đó dẫn đến việc bồi thường kéo dài, trong thời gian này Nhà nước có nhiều thay đổi về chính sách, đơn giá đền bù, khiến nhiều hộ trong cùng diện nhưng lại được đền bù khác nhau, dẫn đến nhiều người dân đã không đồng ý phương án GPMB, không giao đất cho dự án. Như thời điểm đầu năm 2008 có sự thay đổi về chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư theo quy định của Trung ương, của tỉnh, đã khiến các ngành chức năng lúng túng, chưa tìm được giải pháp hữu hiệu.
Công tác GPMB của các dự án gặp nhiều vướng mắc còn do người dân thiếu hiểu biết về pháp luật, về các cơ chế, chính sách. Như dự án nâng cấp quốc lộ 279, mặc dù phần đông các hộ dân đã đồng ý phương án đền bù nhưng vẫn còn 31 hộ có các kiến nghị ngoài chính sách bồi thường, như: Đòi bồi thường đất ngoài bản đồ địa chính, ngoài hàng rào xây theo đơn giá đất ở; công tôn tạo, san gạt, hạ tầng dân tự xây dựng trong phạm vi Nhà nước đã làm hoàn trả bằng vỉa hè mới... Để giải quyết những kiến nghị này, các cấp, ngành liên quan đã tổ chức nhiều cuộc đối thoại với dân nhưng một số hộ dân vẫn không đồng ý. Cuối cùng, UBND TP Hạ Long phải đề xuất phương án thi công tránh vào những hộ này. Trong một số dự án, mặc dù Nhà nước đã công bố quy hoạch, nhưng một số hộ dân vẫn cố tình xây dựng, cơi nới nhà cửa, trồng cây, hoa màu… để “đòi” Nhà nước bồi thường, rất khó xác định tính hợp pháp của quyền sử dụng đất và tài sản của chủ hộ để bồi thường cho đúng. Để đẩy mạnh công tác GPMB, thành phố một mặt nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ GPMB, cán bộ địa chính của các địa phương, lựa chọn những người có trình độ chuyên môn, nghiệp vụ và thực sự công tâm để thực hiện công tác GPMB. Mặt khác, chính quyền các cấp đẩy mạnh công tác tuyên truyền cho nhân dân về chính sách pháp luật, xử lý nghiêm các trường hợp cố tình chây ì, coi thường pháp luật.
