Như đã biết, ngày 27-4-2008, Chủ tịch UBND tỉnh và Tổng Giám đốc Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) đã ký kế hoạch triển khai các giải pháp xử lý nạn khai thác, chế biến, vận chuyển, kinh doanh than trái phép trên địa bàn Quảng Ninh.
Và trong những ngày đầu tháng 5 này, đến vùng than Đông Triều, đặc biệt là thị trấn Mạo Khê, cảm nhận ban đầu của chúng tôi là mọi chuyện có vẻ như ''yên ắng'' hơn; đêm đêm không còn nghe tiếng ầm ĩ của các xe tải vận chuyển than lậu đi ra các cảng... Nhưng, đó chỉ là sự ''yên ắng'' tạm thời, nguy cơ khai thác, kinh doanh than trái phép vẫn đang tiềm ẩn....
Quả núi trên vỉa 10 Mạo Khê bị xẻ cắt ngang và đào sâu xuống để lấy than.
Nạn khai thác than trái phép- ''mầm mống'' từ bên trong...
Chỉ riêng ở địa bàn thị trấn Mạo Khê (Đông Triều), trước đây TKV đã cho phép Công ty Cổ phần Đầu tư Thương mại và Dịch vụ, đơn vị thành viên của TKV, khai thác và tận thu than tại 7 điểm trong diện tích 2.319.700 m2. Do được phép khai thác, tận thu than ở quá nhiều điểm, Công ty này lại không đủ điều kiện khai thác lộ thiên nên ký hợp đồng với các tư nhân để họ đưa máy móc vào bốc xúc, vận chuyển đất đá, bằng mọi cách “moi than'' nhanh nhất tại các vỉa 9 và vỉa 10 cánh Bắc của Công ty Than Mạo Khê. Hoạt động này đã gây thất thoát tài nguyên và gây ra nhiều phức tạp ở địa phương, như làm ô nhiễm môi trường, gây mất trật tự an ninh trên địa bàn v.v... Bên cạnh đó, Công ty Than Mạo Khê (TKV) cũng nhanh chóng chiếm 427.130 m2 đất để khai thác lộ thiên không có giấy phép và lập bãi thải mà không có báo cáo đánh giá tác động môi trường ở các khu vực vỉa 6, 7, 9b cánh Bắc, vỉa 8, 9 cánh Nam. Thanh tra Sở Tài nguyên và Môi trường kiểm tra và ngày 9-4-2008, đã có công văn đề nghị UBND tỉnh xử phạt hành chính đối với Công ty về vi phạm này... Tất cả những hoạt động ấy, có thể nói, là “mầm mống” gây nên tình trạng khai thác, kinh doanh than trái phép ở vùng than Đông Triều...
Còn nhớ, vào thời điểm đầu tháng 12-2007, thực hiện chỉ đạo của UBND huyện Đông Triều, UBND thị trấn Mạo Khê đã lập đoàn kiểm tra xử lý các điểm khai thác than trái phép trên địa bàn. Có mặt trong đoàn kiểm tra tối 6-12, tại các khu vực đồi Sắn thuộc khu phố Vĩnh Phú và khu phố Vĩnh Tân (đều nằm trên vỉa 9 cánh Nam), chúng tôi thấy hoạt động khai thác than ở đây diễn ra rất ồ ạt. Thế nhưng, khi Chủ tịch UBND thị trấn Mạo Khê (Trưởng đoàn kiểm tra) gọi điện thoại di động tới Giám đốc Công ty Than Mạo Khê đề nghị tăng cường lực lượng bảo vệ mỏ cùng phối hợp để bắt giữ người và phương tiện đang vi phạm thì thật lạ là ông Giám đốc Công ty lại tỏ ra... dửng dưng! Thậm chí, khi xe của đoàn kiểm tra vào tận văn phòng Công ty, cũng chỉ gặp được ông Long, cán bộ Phòng chỉ đạo sản xuất. Ông Long miễn cưỡng tiếp và nói:
“- Lực lượng bảo vệ mỏ đã được điều động tăng cường cho huyện đi xử lý khai thác than trái phép tại khu vực xã Yên Thọ nên không còn người. Trách nhiệm của tôi trực chỉ đạo sản xuất, không điều động được bảo vệ...''. Chỉ đến khi Chủ tịch UBND huyện Đông Triều có ý kiến chỉ đạo thì lực lượng bảo vệ của Công ty Than Mạo Khê mới có mặt để cùng phối hợp bắt giữ được 3 máy xúc cỡ lớn đang đào xúc than trái phép. Nhưng cũng vì lực lượng mỏng, cho nên 2 chiếc máy xúc khác đang khai thác than trái phép tại khu vực đồi Sắn đã chạy ra khỏi khai trường, coi như “vô can”?... Không những thế, việc xử lý 3 chiếc máy xúc bị tạm giữ cũng gặp những sự bất cập do thiếu thống nhất giữa chính quyền địa phương và các cơ quan chức năng, doanh nghiệp. Kết quả là theo chỉ đạo của Chủ tịch UBND huyện, Công an huyện ra Quyết định tạm giữ, giao cho UBND và Công an thị trấn trông giữ tại chỗ suốt gần 1 tháng mà không xử lý. Chỉ khổ UBND thị trấn lại phải chi ngân sách để trả công trông giữ mà hiệu quả... chẳng để làm gì!
Vẫn còn tiềm ẩn nguy cơ tái diễn...
Ngày 29-4, Tổng Giám đốc TKV Trần Xuân Hoà đã ký Quyết định đình chỉ hoạt động khai thác, tận thu than của Công ty Cổ phần Đầu tư Thương mại và Dịch vụ đã nói ở trên kể từ ngày 1-5. Song theo một số người dân ở khu phố giáp khai trường mỏ Mạo Khê thì hiện tại ở đây vẫn đang diễn ra tình trạng lén lút thoả thuận mua bán nhà, đất ở và cả đất vườn của các hộ dân nằm trên các vỉa than thuộc các khu phố Vĩnh Lâm, Đoàn Kết, Vĩnh Lập... Việc mua bán này núp dưới danh nghĩa mua bán nhà, đất nhưng thực sự đó chính là sự chuẩn bị để khai thác than trái phép. Đặc biệt, theo quan sát của chúng tôi, tại khu vực vỉa 10 (thuộc địa bàn khu phố Vĩnh Tân), ngày ngày vẫn diễn ra tình trạng nhiều người dân vẫn “mót than”; ở vỉa 9b (cũng thuộc khu phố Vĩnh Tân), số máy xúc khai thác than trái phép bị đình chỉ hoạt động vẫn nằm chềnh ềnh tại đó. UBND thị trấn Mạo Khê đã có công văn yêu cầu chủ phương tiện đưa máy xúc rời khỏi địa phương; song khi lực lượng bảo vệ dân phố thị trấn vào đôn đốc thì các chủ phương tiện vẫn không chấp hành. Họ đưa ra lý do: ''- Chúng tôi chưa có ý kiến của cấp trên (tức của TKV) nên chưa thể rút quân" (?)... Tất cả có vẻ như chưa kết thúc! Những đối tượng khai thác, kinh doanh than trái phép trên địa bàn hình như chỉ tạm ngừng hoạt động để “tránh bão”, khi nào mọi chuyện lắng xuống lại tiếp tục mà thôi?
Một điều nữa cũng rất đáng nói là theo các hộ dân ở khu phố Vĩnh Phú và Vĩnh Tân, nhiều khai trường khai thác than trái phép xuống sâu hàng chục mét trước đây rất có thể sẽ gây hậu quả khó lường vào mùa mưa bão tới. Được biết, tại điểm vỉa 9 cánh Nam, UBND huyện Đông Triều đã xử lý người vi phạm và buộc phải san lấp mặt bằng, khôi phục lại hiện trạng ban đầu của đất, song đến nay vẫn chưa có 1 động thái nào cả. Ông Nguyễn Xuân Nhật, trưởng khu phố Vĩnh Tân, lo lắng: ''- Khu vực khai thác than trái phép ở vỉa 9 cánh Nam bây giờ là 1 hồ nước sâu, điều đó đang là nguy cơ cho 12 hộ dân ở xung quanh. Hiện tại có đã có 6 hộ bán nhà để tránh tai hoạ, nhưng vẫn còn 6 hộ nữa ở, không biết đi đâu “lánh nạn” trong mùa mưa tới. Đó là chưa kể trên sườn núi, việc đào bới khiến cho mặt đất bị biến dạng; chắc chắn khó tránh khỏi tình trạng xói mòn, rửa trôi, phá vỡ kết cấu, gây sụt lở đất... Đó là những hậu quả “nhãn tiền” của tình trạng khai thác than trái phép ở Mạo Khê.
Trao đổi với chúng tôi, ông Vũ Mạnh Hùng, Chủ tịch UBND thị trấn Mạo Khê, nói: “- Chúng tôi vẫn chủ động nắm tình hình tại 6 khu phố giáp các vỉa than. Nếu có trường hợp vi phạm sẽ xử lý. Tuy nhiên, đề nghị các cấp các ngành cần phối hợp thường xuyên hơn để xử lý nghiêm túc thì mới ngăn chặn được triệt để..."
