Khẩu trang, ngoài tác dụng bảo hộ lao động cho công nhân trong quá trình lao động, còn được coi như một phương tiện giúp tránh nắng và bảo vệ sức khỏe trước tình trạng ô nhiễm không khí ngày một tăng.
Tuy nhiên, ít người chú ý: Nếu sử dụng khẩu trang không đảm bảo chất lượng và đúng cách, rất có thể khẩu trang sẽ trở thành “ổ” chứa bụi và các vi sinh vật gây bệnh.
“Yên tâm, chị thích loại (khẩu trang) nào, có loại đó…”, cô bé bán hàng tại một cửa hàng lớn trên “phố thiết bị bảo hộ lao động” Yết Kiêu, Hà Nội, đon đả, khi thấy có “thượng đế” tỏ ý muốn tìm mối lấy khẩu trang lâu dài. Vừa mời khách ngồi, cô nhân viên vừa nhanh tay lôi một bao tải to khẩu trang các loại và nhanh nhẹn tư vấn:
“Hút khách” nhất hiện nay là khẩu trang KT5, giá 1.500đ/c. Loại này thường được sử dụng trong các nhà máy, xí nghiệp và khu công nghiệp… Khẩu trang KT4 cũng có chất lượng tương đương, nhưng giá “mềm” hơn, 1.200đ/c. Bán cho người tiêu dùng, nên lấy loại khẩu trang thông dụng, 2 lớp có nhiều màu bắt mắt, giá 1.200 – 2.000đ/c. Còn đắt nhất là khẩu trang y tế N95, có tác dụng lọc vi khuẩn rất cao, giá 19.000đ…”.
Thử đeo chiếc khẩu trang KT5 trông có vẻ ổn nhất, được giới thiệu có nhiều công năng: “Hiệu suất lọc cao, kín khít…” nhưng vừa ướm lên miệng đã có cảm giác cực kỳ khó chịu vì hít phải bụi bông từ chính đường may không vắt sổ giữa 3 lớp bông, vải, nằm ngay sát giữa miệng. Đặc biệt cả "thượng đế", lẫn nhân viên bán hàng lần tìm mỏi mắt cũng chẳng thấy miếng nhôm như chỉ dẫn trên bao bì: “Chú ý, bóp miếng nhôm ôm sát sống mũi”. Cô bé bán hàng ấp úng: “Hàng nhập về, vẫn thế mà…”. Mang chiếc khẩu trang mang danh “KT5” này tới Viện nghiên cứu khoa học kỹ thuật bảo hộ lao động (Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam), câu trả lời là: chỉ có khả năng lọc 2- 3% bụi, trong khi yêu cầu tối thiểu của khẩu trang chống bụi phải là 70%.
Bỏ công tìm mua khẩu trang do Viện BHLĐ nghiên cứu, sản xuất, đảm bảo khả năng chống bụi, nhất là ở môi trường dễ mắc bệnh bụi phổi silic giá chỉ 4.500đ/cái, nhưng chủ hàng ở cả 5 công ty, cửa hàng kinh doanh trang thiết bị bảo hộ lao động bề thế đều lắc đầu: “Khách không hỏi, không nhập hàng”. Một “thượng đế”, là chủ xưởng cơ khí tỏ vẻ thông thạo khuyên nhủ: “Lấy loại thông dụng thôi. Nhà tôi cũng toàn mua loại đó cho thợ. Bao giờ đen, bẩn thì bỏ, chứ mua loại đắt cũng chẳng biết chất lượng thế nào”.
Để chứng minh, anh ta lôi ra trong túi 1 chiếc khẩu trang màu xanh có thương hiệu đàng hoàng, trông khá “hầm hố” nhưng dây chun và vải đã rão và ẩm ướt do mồ hôi lâu ngày đọng lại: “Giá 80.000đ, quảng cáo là dùng được 1 năm nhưng mới 4 tháng mà đã thế này đấy…”.
Thấy “thượng đế” vẫn tỏ vẻ muốn mua loại đắt tiền, chất lượng cao, nhân viên bán hàng ngần ngừ: “Chị lấy N95, loại dùng trong y tế vậy, nhưng giá cao, 40.000đ/chiếc”. Thắc mắc vì cũng là N95 cửa hàng khác chỉ bán 19.000đ, người bán hàng liếc ngang: “Tiền nào của nấy. Hàng này của Malaysia nên không so sánh được”.
Trên thực tế, khẩu trang N95 có giá từ 50.000 - 70.000 đồng tùy loại, được thiết kế đặc biệt với màng lọc có khả năng lọc được 95% các phần tử có kích thước từ 0,3 micromet, ngăn ngừa khá tốt sự phóng thích vi trùng còn hoạt tính lây lan. Còn chất lượng của những chiếc N95 với lớp vải ép ngà ngà, trong bao bì cũng ngà ngà, nhàu nát, không có nguồn gốc xuất xứ tại một số cửa hàng phố Yết Kiêu, có lẽ chỉ có người bán và cơ quan chức năng mới có thể biết được.
Bên cạnh các loại khẩu trang “2 trong 1” vừa tránh ô nhiễm, vừa che nắng hiện chị em cũng chạy theo “mốt 3 trong 1" là loại áo vừa che nắng, vừa làm găng tay (với quai xỏ ngón phủ kín mu bàn tay), làm cả khẩu trang che mặt.
Theo quy định, khẩu trang được chia làm 3 loại: Loại lọc trên 70% bụi, trên 90% bụi và trên 99% bụi. Tuy nhiên, loại khẩu trang KT5 được gọi là “chuẩn” bán chạy nhất trên thị trường hiện nay cũng chỉ lọc gần 20% bụi; và có rất nhiều khẩu trang thông thường trên thị trường chỉ lọc từ 1% - 10% bụi.
Những loại khẩu trang mà các bà các chị vẫn hay dùng, giá từ 1.500đ – 3.000đ/c, có khả năng chỉ có thể “che” một cách hình thức mà thôi. Một số loại khẩu trang của Viện Nghiên cứu khoa học kỹ thuật bảo hộ lao động xuất hiện trên thị trường, được coi là sản phẩm có chất lượng, song khá “mờ nhạt” và khó lòng phân biệt trong cả “rừng” khẩu trang thật giả, tốt, xấu...
Khẩu trang, nếu không sử dụng đúng cách còn có nguy cơ thành ổ vi trùng. Nhiều “thượng đế” không biết hết tác dụng ngược của thói quen khi lạm dụng khẩu trang, khăn che mặt với thời gian dài trong ngày. Rất nhiều người không chú ý đến việc giặt giũ, phơi nắng thường xuyên khẩu trang, khăn che mặt hay áo chống nắng “3 trong 1”. Một số các bà, các cô sử dụng son phấn để dây lên khẩu trang, lâu ngày là nơi cho bụi bẩn bám két lại, và là chốn sinh sôi của vi trùng. Ngoài ra, việc sử dụng khẩu trang không đảm bảo chất lượng, sẽ tạo cơ hội cho virút bay ra bay vào tự do; đó là chưa nói đến khoảng hở giữa khuôn mặt và khẩu trang, vô tình lại biến khẩu trang thành cái phễu, hứng tất cả bụi đường đưa vào mũi…
Theo lời khuyên của một chuyên gia chống nhiễm khuẩn, Vụ điều trị, Bộ Y tế, khi cần ngăn chặn vi khuẩn gây bệnh, nên tìm mua những loại khẩu trang đã được kiểm định. Nếu chỉ dùng khẩu trang với mục đích chống nắng thì phải chú ý giặt khẩu trang thường xuyên. Không nên sử dụng khẩu trang quá lâu, nếu không hơi thở sẽ làm ẩm khẩu trang, dễ bám khói bụi và mồ hôi, khiến người sử dụng có nguy cơ mắc phải các bệnh nhiễm khuẩn đường hô hấp và bệnh ngoài da.
