Khi nhà báo làm giám khảo...

Thời gian gần đây, các nhà báo (NB) xuất hiện ở vị trí giám khảo các cuộc thi văn hóa - nghệ thuật ngày càng nhiều. Có thể dẫn chứng hàng loạt các cuộc thi như: HTV Awards, Album vàng, Tìm kiếm người dẫn chương trình, Cống hiến, Nghệ sĩ phản cảm, Ca sĩ triển vọng (Làn sóng xanh)... đều có sự xuất hiện của các NB ở vị trí giám khảo. Đáng nói là, có giám khảo "cầm cân nảy mực" thật sự qua những lá phiếu bầu chọn, nhưng cũng có vị chỉ "ngồi cho đủ tụ”.

Chọn ai, chấm ai?

Thường thì Ban tổ chức (BTC) sẽ lập sẵn danh sách để "trân trọng kính mời" các NB bình chọn. Nói như vậy để thấy rằng, ngay cả khi được "giao" quyền chấm ai, chọn ai cho một giải thưởng truyền hình thì các NB cũng không có quyền quyết định.

Nhìn vấn đề ở phía ngược lại, nếu giả định cho các NB toàn quyền chọn ứng viên thì liệu có chính xác không? Bao nhiêu NB được mời có thời gian dán mắt vào màn ảnh nhỏ để dõi theo tần suất xuất hiện của các diễn viên, ca sĩ mà bình với chọn?

Ngoại trừ giải Cống hiến gần như "giao quyền" bình chọn hoàn toàn cho báo giới (các phóng viên phụ trách mảng) và công khai danh sách bầu chọn, thì hầu hết các chương trình đều "xếp" NB làm giám khảo cho các phần thi phụ, chẳng ảnh hưởng gì đến kết quả thi chính thức.

Tại cuộc thi tìm kiếm Người dẫn chương trình (cũng của HTV), cánh NB cũng xuất hiện nhưng là ở vị trí "giám khảo báo chí”. Nhiệm vụ của họ là "hiện hình" và sau đó, bầu chọn một giải thưởng "phụ”: giải cho Hội đồng giám khảo báo chí bình chọn. Kết quả này không ảnh hưởng gì đến kết quả chung cuộc - âu cũng là một kiểu làm kiểng!

Tương tự, các giám khảo NB trong chương trình Album vàng cũng thường nhận xét theo kiểu động viên là chính, hoặc chung chung, hơn là những phân tích chuyên môn thực sự. Chính vì thế, một số giám khảo báo chí trở thành... khó coi trong mắt những người làm nghề chuyên môn.

Lợi anh, lợi ả, bất lợi khán giả

Chọn NB làm giám khảo, theo tiết lộ không chính thức của một nhà tổ chức: "Là cách để hai bên hiểu nhau hơn, NB hiểu sự vất vả của người làm chương trình". Dĩ nhiên, đằng sau cái sự "hiểu" đó cũng còn nhiều điều bị... bỏ lửng.

Thử điểm lại trên mặt báo thời gian qua, hiếm khi các NB làm giám khảo "dám" viết phê bình nặng tay các chương trình/giải thưởng/cuộc thi mà họ được mời làm giám khảo. Thường, khi mời làm giám khảo, BTC sẽ gửi thư mời những trưởng ban, nếu không đi, trưởng ban sẽ cử phóng viên đi thay. Đã đi rồi, đã xuất hiện trên truyền hình, đã làm ban giám khảo báo chí của người ta, không lý viết chê thì cũng kỳ...

Còn nhớ, cách đây hai năm, một phóng viên phụ trách mảng truyền hình của một tờ báo lớn, được mời làm giám khảo, khi về, đã viết một sổ tay, đại ý nói về những nhược điểm của chương trình trong cách tổ chức. Kết quả: mùa giải năm sau phóng viên đó "dĩ nhiên" đã không được mời.

Ngồi làm giám khảo, NB và BTC đều có lợi. Người thiệt cuối cùng là khán giả. Thà là những chương trình game show, tính thắng thua bằng những thiết bị điện tử, hoặc những cuộc thi dành cho các NB tương lai, hoặc thi kỹ năng làm báo thì còn có thể chấp nhận... Với những chương trình thi thố đòi hỏi kỹ năng chuyên môn cao, những vị giám khảo, thậm chí, không biết đến những kiến thức cơ bản về chuyên môn thì làm sao có thể lên tiếng cho thí sinh tâm phục khẩu phục?

Chính thế mà không ít khán giả có chuyên môn âm nhạc sẽ không thể nào chịu đựng những nhận xét chung chung kiểu: em ăn mặc đẹp quá, em hát nghe rất xúc động, em mặc trang phục này rất phù hợp, giọng hát của em trong trẻo, mộc mạc mà lại chân tình... trong những giải thưởng về âm nhạc trên sóng truyền hình thời gian qua.

Sòng phẳng mà nói, ngoại trừ những nhà chuyên môn (nhạc sĩ, biên kịch, đạo diễn...) hiện làm NB có thể được mời vào ghế giám khảo (dù giám khảo hờ, cho có tụ) còn lại, nếu những người không có chuyên môn được mời chấm cho những hoạt động nghề nghiệp của người làm nghề thì rõ ràng, đó là điều lạ lùng...