Khi sân golf lấn đồng lúa

Việc giá gạo "sốt" ở VN vừa qua là do nạn đầu cơ, đồn thổi dựa vào một vấn đề đang nóng bỏng của thế giới, đó là khủng hoảng lương thực. Nói đến khủng hoảng lương thực toàn cầu, Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) cho rằng một trong những nguyên nhân là do nạn sân gold lấn đồng lúa ở một số quốc gia châu Á...

Giá lương thực toàn thế giới tăng mạnh trong thời gian qua là hệ quả của một quá trình, trong đó các nhà hoạch định chính sách, chuyên gia... đã không có cái nhìn toàn diện và thực tế.

Hiện người ta có thể nêu hàng loạt nguyên nhân dẫn đến cuộc khủng hoảng giá vừa qua: giá nhiêu liệu và phân bón tăng vọt, nhu cầu tiêu thụ, sự phát triển của năng lượng sinh học, nạn đầu cơ, thời tiết bất lợi tại nhiều quốc gia... Tuy nhiên, các nhà kinh tế còn chỉ ra một nguyên nhân có tác động lâu dài hơn: sự thu hẹp trầm trọng diện tích đất nông nghiệp tại châu Á do tốc độ đô thị hóa và công nghiệp hóa chóng mặt.

Sân golf xé nát đồng lúa

Theo Hãng tin Reuters, từ Indonesia, Philippines, Thái Lan cho đến VN, các cánh đồng lúa bạt ngàn ngày nào giờ đang nhường chỗ cho những sân golf, khách sạn, vila... Số liệu của Bộ Nông nghiệp Indonesia cho biết riêng tại Bali, nơi các sân golf mọc lên như nấm, diện tích trồng lúa chỉ còn 145.000ha, so với mức đỉnh điểm 182.000ha vào năm 1980.

Sân golf lấn đồng lúa ở Bali, Indonesia

Reuters bình luận: "Các sân golf đang xé nát những cánh đồng lúa" tại nhiều nước châu Á. Thậm chí, năm 2006 các dự án golf bùng nổ tại Trung Quốc đến nỗi Bắc Kinh phải đưa hoạt động xây dựng sân golf vào danh sách "những hoạt động sử dụng đất bị cấm". Tuy nhiên, sân golf hay các khu nghỉ dưỡng không phải là mối đe dọa duy nhất đối với đất nông nghiệp.

Ở Philippines, 50% tổng diện tích đất ruộng đã bị đô thị hóa trong vòng hai thập kỷ qua. Diện tích đất nông nghiệp Thái Lan cũng giảm hơn 13% giữa các năm 1995-2005. Từ năm 2000, VN đã xây dựng khoảng 40 khu công nghiệp với tổng diện tích lên đến 10.500ha tại khu vực đồng bằng sông Cửu Long, và có kế hoạch sử dụng thêm 40.000ha nữa cho các dự án công nghiệp trong ba năm tới. Số liệu của tạp chí Time cho biết khoảng 40.000ha đất nông nghiệp đang mất dần mỗi năm tại VN để xây dựng các đô thị, đường cao tốc và khu công nghiệp.

Đây chỉ là con số nhỏ so với tổng diện tích 7,2 triệu ha đất trồng lúa của VN. Tuy nhiên, Reuters dẫn lời các nhà kinh tế vẫn cảnh báo VN cần cân bằng việc sử dụng đất với việc đảm bảo an ninh lương thực. Và chính quyền các nước châu Á khác cũng phải có những hành động tương tự.

Giảm đầu tư vào nông nghiệp

Ngoài việc diện tích trồng trọt bị thu hẹp, đầu tư của các nước châu Á vào nông nghiệp cũng khá hạn chế. Báo The Christian Science Monitor dẫn nguồn Viện Nghiên cứu chính sách thực phẩm quốc tế (IFPRI) cho biết năm 2002 Philippines chỉ đầu tư 0,46 USD cho mỗi 100 USD giá trị sản lượng nông nghiệp. Các nước châu Á khác cũng chỉ có mức đầu tư tương tự. Trong khi đó, các nước đang phát triển khác bỏ ra 0,53 USD, các nước phát triển đầu tư tới hơn 2 USD. Con số trung bình toàn cầu là 0,7 USD.

Lennart Bage - chủ tịch Quĩ Phát triển nông nghiệp quốc tế, cơ quan chuyên trách của Liên Hiệp Quốc trong việc đối phó với tình trạng nghèo đói ở khu vực nông thôn - nhận định: "Chúng ta thấy rằng trong 10-15 năm trở lại đây, chính phủ nhiều nước đã không còn mặn mà trong việc đầu tư cho nông nghiệp. Chúng ta cũng thấy viện trợ phát triển quốc tế cho ngành kinh tế này đã giảm từ 20% vào đầu thập niên 1980 xuống chưa tới 3%"!

Trong khi đó dân số châu Á ngày càng gia tăng, dẫn tới nhu cầu tiêu thụ gạo và các loại lương thực khác bùng nổ, gây áp lực lớn lên diện tích đất nông nghiệp đang bị thu hẹp. Theo Liên Hiệp Quốc, dân số châu Á sẽ tăng thêm 600 triệu, lên 4,6 tỉ người vào năm 2020.

Ngoài ra, nông nghiệp châu Á cũng đứng trước một vấn đề nghiêm trọng: nông dân muốn từ bỏ ruộng đồng. Reuters dẫn lời Wayan Sugita, một nông dân tại Bali, cho biết: "Làm nông không phải là một cuộc sống tốt đẹp gì. Chúng tôi phải làm việc cực khổ và chỉ kiếm được chút ít lợi nhuận nếu so với những ngành khác". Cho dù hiện tại giá gạo đang lên đến gần 1.000 USD/ tấn, thì theo Reuters, kiếm được nhiều nhất vẫn là giới thương nhân, chứ nông dân chẳng được lợi là bao bởi họ phải chịu gánh nặng giá phân bón, xăng dầu tăng vọt.

"Lỗ đen" năng lượng sinh học

Theo AP, các nhà kinh tế đang đề ra nhiều biện pháp ngắn hạn để giải quyết cuộc khủng hoảng lương thực, và một trong số đó là phải khẩn trương ngưng sản xuất năng lượng sinh học làm từ các loại lương thực.

Tổ chức Tư vấn nghiên cứu nông nghiệp quốc tế (CGIAR) khẳng định nếu các nước ngừng sản xuất năng lượng sinh học trong năm nay, giá bắp sẽ giảm 20%, bột mì giảm 10% từ năm 2009-2010. Báo cáo mới đây của Ngân hàng Thế giới cho biết trong các năm 2005-2007, giá bắp đã tăng tới 60% chủ yếu do chương trình sản xuất nhiên liệu ethanol làm từ bắp của Mỹ.

Trong khi đó, báo cáo của IFPRI khẳng định nhiên liệu sinh học đóng góp tới 30% lượng tăng của giá thực phẩm từ năm 2000-2007. AFP mới đây dẫn lời Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ Condoleezza Rice cũng phải thừa nhận rõ ràng nhiên liệu sinh học đã gây ra những hậu quả không lường đối với giá thực phẩm.

Nhiều quốc gia như Nam Phi đã ngưng hoặc hoãn các dự án sản xuất năng lượng sinh học từ lương thực. Tuy nhiên, ngày 29-4, Tổng thống Mỹ George Bush vẫn nhấn mạnh Mỹ cần tăng cường sản xuất ethanol để đối phó với giá xăng tăng cao và đảm bảo an ninh năng lượng. Ông Joachim Von Braun, giám đốc CGIAR, nhận định Mỹ là nhà sản xuất ethanol lớn nhất thế giới, do đó nếu Washington không thay đổi quan điểm thì nỗ lực của các nước cũng trở nên vô ích.

Nông nghiệp bị lơ là 2 thập niên Theo nhiều nhà phân tích, một trong những nguyên nhân quan trọng gây khủng hoảng lương thực là thái độ tắc trách của các định chế "cầm cân nảy mực" trên thế giới vốn lơ là nhu cầu phát triển nông nghiệp. Theo bà Shalmali Guttal - chuyên gia nghiên cứu cao cấp thuộc tổ chức "Tâm điểm Nam bán cầu" có trụ sở tại Bangkok, cuộc khủng hoảng lương thực không phải nổ ra trong một sớm một chiều. Từ nhiều năm qua, nông dân châu Á đã lên tiếng báo động về nguy cơ khủng hoảng ngày càng tăng. Thế nhưng lời báo động của họ đã bị giới hoạch định chính sách bỏ ngoài tai. Cả Ngân hàng Thế giới lẫn Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) đều không thấy được hiểm họa này. Ông Bruce Tolentino, giám đốc phụ trách phát triển và cải cách kinh tế thuộc Hiệp hội Asia Foundation, cũng chỉ trích ADB thiếu sáng suốt. Theo ông, nông nghiệp đã bị các chính quyền và các định chế quốc tế lơ là trong ít nhất 20 năm qua, và thế giới ngày nay đang phải gánh chịu hậu quả của sự thờ ơ đó. Theo các chuyên gia nông nghiệp, để thỏa mãn nhu cầu ngày càng tăng, tổng sản lượng lương thực trên thế giới từ nay đến năm 2030 phải được nhân đôi so với mức hiện nay. Thế nhưng vào lúc này, sản lượng lương thực hằng năm chỉ tăng được 1-2%, trong khi để đạt yêu cầu nói trên, mức tăng phải 3-5%.