"Chúng tôi là dân lao động, đói thì vào hàng ăn, biết thế nào được hàng quán kinh doanh thức ăn nào là bẩn, thức ăn nào là sạch...", một ý kiến phản ứng trước đề xuất của Bộ Y tế phạt tiền người sử dụng thực phẩm bẩn.
"Ví dụ, con ruồi hay hạt sạn còn nhìn thấy là bẩn được, chứ thức ăn bây giờ người ta dùng hoá chất, các con vi khuẩn lây bệnh thì bằng mắt thường xác định thế nào được!"
Dự thảo Nghị định sửa đổi quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế mà Bộ Y tế đang soạn thảo đã bổ sung chế tài xử phạt những người ăn thực phẩm bẩn, làm phát tán dịch bệnh. Theo đó, ngoài việc bị phạt tiền, những người ăn thực phẩm bẩn gây hậu quả nghiêm trọng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Biết thế nào là thức ăn bẩn?
Bà Nguyễn Thị Lan (chủ cơ sở kinh doanh thức ăn đường phố, 103 Tân Mai, Hà Nội) đồng tình: "Việc có thêm những biện pháp xử lý để giảm tình hình ngộ độc thực phẩm và nâng cao ý thức chấp hành vệ sinh ATTP của người dân là rất nên".
Tuy nhiên, bà Lan thắc mắc: Người dân dùng thực phẩm bẩn lây bệnh cho bao nhiêu người thì mới áp dụng hình phạt? Làm thế nào để xác định được hành vi cố tình hay vô tình của người dùng thực phẩm bẩn để cơ quan chức năng áp dụng xử phạt? Quán ăn bán thực phẩm bẩn cho người dùng thực phẩm bẩn thì quy định phạt thế nào?
Anh Trần Văn Tài, công nhân lao động ngoại tỉnh hay ăn tại một cơ sở thức ăn đường phố cho biết, nếu áp dụng khung hình phạt là truy cứu trách nhiệm hình sự cho người dùng thức ăn bẩn thì cũng rất khó, nên xử phạt hành chính và dùng biện pháp tuyên truyền là tốt nhất.
"Chúng tôi là dân lao động, đói thì vào hàng ăn, biết thế nào được hàng quán kinh doanh thức ăn nào là bẩn, thức ăn nào là sạch. Ví dụ, con ruồi hay hạt sạn còn nhìn thấy là bẩn được, chứ thức ăn bây giờ người ta dùng hoá chất, các con vi khuẩn lây bệnh thì bằng mắt thường xác định thế nào được!" - anh Tài lý lẽ.
Bác sĩ Nguyễn Xuân Mai, Phó Viện trưởng Viện Vệ sinh y tế công cộng (Bộ Y tế) cho rằng, để giảm tình trạng ngộ độc thực phẩm và nâng cao ý thức chấp hành vệ sinh ATTP của người dân là rất nên có chế tài xử lý mạnh tay.
"Tuy nhiên, muốn xử phạt họ không phải dễ vì rất khó để xác định hành vi “xơi tái” thực phẩm bẩn nào là cố tình, hành vi nào vô tình, muốn xử lý hình sự họ về tội lây truyền dịch bệnh cũng sẽ rất khó" - bác sỹ Mai nói.
"Theo tôi, việc xử lý người tiêu dùng chỉ nên áp dụng với những bếp ăn tập thể vì chứng cứ vi phạm ở những nơi này rõ ràng, hậu quả cũng nghiêm trọng hơn những trường hợp cá nhân gây ra..." - bác sĩ Mai đề xuất.
Chỉ nên xử tù người bán thức ăn bẩn?
Với cương vị người quản lý chính quyền cơ sở, ông Nguyễn Minh Hiển, Chủ tịch UBND phường Nghĩa Tân (quận Cầu Giấy, Hà Nội) lại băn khoăn về quản lý các cơ sở kinh doanh thức ăn đường phố.
Theo đó, trên địa bàn phường Nghĩa Tân, đối với quán ăn di động thì không cho bán. Còn các cơ sở thức ăn đường phố thì quản lý thật chặt theo các tiêu chí đã ban hành. Nếu vi phạm tiêu chí vệ sinh ATTP lần đầu thì phạt hành chính ở mức độ nào đó, nếu vi phạm lần thứ hai, lần thứ ba thì tăng dần. Nếu vi phạm nhiều lần mà là thành ổ dịch bệnh phát tán ra cộng đồng thì chính quyền phường cũng nên lập hồ sơ chuyển cho cơ quan chức năng xử lý, truy cứu trách nhiệm hình sự...
Tuy nhiên, ông Hiển cũng nhìn nhận, bản thân cơ sở kinh doanh thức ăn đường phố rất tạm bợ, thực hiện được các tiêu chí vệ sinh cũng rất khó. Vì thực tế, bản thân xã hội tầng lớp giàu nghèo khác nhau, người lao động thu nhập thấp, người có hoàn cảnh khó khăn… ít có điều kiện vào nhà hàng, khách sạn hay siêu thị. Những đối tượng này không còn cách nào khác, họ phải vào ăn quán tạm bợ, chợ cóc..., họ chấp nhận ăn chưa sạch để phù hợp với túi tiền dù biết chưa được sạch, có thể phát sinh dịch bệnh (như vậy có thể coi là cố tình - NV). Vì vậy, nếu có phát sinh dịch bệnh lây lan sang cộng đồng thì quy định xử lý hình sự đối tượng này thế nào?
Ông Hiển cũng đưa ra giải pháp, đối với người dân vô tình ăn thức ăn bẩn thì nên căn cứ vào từng trường hợp và phân biệt đối tượng rõ ràng. "Theo tôi, đối với người tiêu dùng nên dùng biện pháp giáo dục, tuyên truyền, công khai đích danh chủ cơ sở, địa chỉ kinh doanh thức ăn bẩn để người tiêu dùng biết và tránh…"
Luật sư Chu Thị Vân, Văn phòng Luật sư Chu Vân cho rằng, nếu muốn xử lý hình sự người tiêu dùng về tội lây truyền dịch bệnh cũng sẽ rất khó vì tội này luật hiện hành chỉ đề cập đến đối tượng lây truyền dịch bệnh nguy hiểm cho người là thực vật, động vật, sản phẩm động vật chứ không nói đến con người làm lây truyền dịch bệnh…
Trên thực tế, nếu áp dụng quy định này sẽ khó thuyết phục vì người tiêu dùng không ai dại gì mà đem mình ra làm công cụ lây truyền dịch bệnh…
Theo luật sư Vân, đối với cơ sở kinh doanh thức ăn bẩn để dịch bênh lây lan thì nên áp dụng truy cứu trách nhiệm hình sự.
Còn đối với người tiêu dùng cố tình dùng thực phẩm bẩn, thì chịu trách nhiệm một phần. Trường hợp người tiêu dùng biết thực phẩm đó bẩn mà còn xúi giục người khác dùng thì phải chịu trách nhiệm mức độ nặng hơn.
Còn đối với người vô tình dùng thực phẩm bẩn gây lây lan dịch bệnh ra cộng đồng có thể cũng chịu trách nhiệm, nhưng ở mức độ nào đó…
Tuy nhiên, theo luật sư Vân, những trường hợp trên, cơ quan chức năng phải xác định được chứng cứ, cơ sở… để làm căn cứ có thể linh động áp dụng vào các điều khoản đã quy định về hành vi làm lây lan dịch bệnh nguy hiểm cho cộng đồng.
