Với một thế mạnh to lớn về biển, chúng ta không thiếu tiềm năng và cơ hội để xây dựng một thương hiệu ngọc trai Việt Nam. Những người tiên phong đang bước những bước khó khăn đầu tiên trên hành trình xây dựng ngành ngọc trai và khẳng định thương hiệu ngọc trai Việt Nam. Nhưng với một nghề biển nhiều rủi ro, điều cần nhất lúc này là một sự liên kết và chính sách phát triển của Nhà nước như một chỗ dựa trước những sóng gió biển cả và thương trường.
Việt Nam ghi danh trên bản đồ ngọc trai thế giới
Phải nói rằng, ngọc trai đã được nhắc đến nhiều trong lịch sử như một biểu hiện của "biển bạc" Việt Nam. Nhưng cho đến hơn 10 năm về trước, ngọc trai Việt Nam vẫn dừng lại ở dạng tiềm năng và trong những câu chuyện kể về sự thần kỳ của biển. Người ta chỉ biết đến ngọc trai Việt Nam dưới dạng khai thác tự nhiên hay cơ sở nuôi theo kiểu gia truyền và nhỏ lẻ hiếm hoi. Thời điểm ấy nói về ngành ngọc trai hay một thương hiệu ngọc trai Việt Nam quả là một chuyện xa vời. Bởi vì, ngay vào giữa những năm 90 của thế kỷ trước, cơ quan đầu ngành về kinh tế biển - Bộ Thuỷ sản với sự hỗ trợ của các chuyên gia Nhật Bản mới bắt đầu những công việc thí điểm đầu tiên. Có những doanh nghiệp (DN) lâu năm trong nghề ngọc trai của Nhật Bản bước vào lĩnh vực này ở Việt Nam đã gặp phải thất bại... Bước khởi động cho ngành ngọc trai Việt Nam đã gặp ngay những khó khăn.
Anh Trung kể lại, cuối những năm 1990, khi anh vừa hoàn thành khoá học về nuôi trồng ngọc trai ở Nhật Bản về nước thì những DN nuôi trồng trên vùng biển Việt Nam đang đối mặt với với thất bại do gặp nhiều khó khăn trong kỹ thuật, quản lý cũng như tác động của cuộc khủng hoảng tài chính châu Á. Không lâu sau, các liên doanh quyết định kết thúc hoạt động tại Việt Nam.
Bước vào nghề, có kinh nghiệm lăn lộn trên vùng biển Việt Nam, có kiến thức đào tạo từ những quốc gia hàng đầu thế giới về ngọc trai, anh Trung biết rằng, với tiềm năng của mình, ngọc trai Việt Nam chắc chắn có tương lai, thất bại như là thử thách tất yếu ban đầu nếu muốn có những mùa thu hoạch ngọc quý. Với suy nghĩ đó, trên nền tảng của DN cũ, Trung bắt đầu tìm kiếm nhà đầu tư mới để có thể khởi động lại dự án nuôi trồng ngọc trai và cũng là khởi động cho ngành nuôi trồng và chế tác ngọc trai công nghiệp ở Việt Nam.
Năm 1999, sau khi có được nhà đầu tư mới, một liên doanh sản xuất ngọc trai, Công ty Taiheiyo Shinju Việt Nam đã ra đời với cơ sở nuôi trồng chính ở vịnh Bái Tử Long - Quảng Ninh. Vượt qua những ngày đầu khó khăn về nguồn vốn, kỹ thuật, nhân lực... Công ty đã dần đi vào ổn định, những mùa thu hoạch đều đặn hàng năm ngày càng cho khối lớn và chất lượng tốt. Điều này, cho thấy, bước đầu Việt Nam đã thành công trong việc phát triển nghề nuôi trồng ngọc trai với quy mô công nghiệp. Và điều đáng quý là số các DN tham gia nuôi trồng trên Vịnh Bái Tử Long ngày càng mở rộng quy mô và đông thêm về số lượng. Trong các DN đã có một đội ngũ nhân lực thành thạo nghề... đây chính là yếu tố quyết định sự phát triển lâu dài của nghề nuôi trồng ngọc trai ở Việt Nam.
Những mùa thu hoạch vui đã đến, năm 2004, sản lượng ngọc trai nuôi của Taiheiyo Shinju thực hiện xuất khẩu đạt 171 kg, doanh thu đạt trên 3 tỷ đồng. Năm 2005, Công ty thực hiện xuất khẩu 300kg, doanh thu đạt trên 5 tỷ đồng và đến năm 2006 này khả năng thực xuất của công ty là 400 kg ngọc chất lượng cao tại thị trường Nhật Bản, doanh thu đạt trên 10 tỷ đồng. Hiện nay, công ty đang triển khai xây dựng dự án khu chế tác và trung tâm giới thiệu, bán sản phẩm ngọc trai trên tổng diện tích 6.500m2 tại huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh. Đồng thời, Công ty thực hiện đầu tư mở rộng dự án nuôi trồng. Mới đây, UBND tỉnh Quảng Ninh đã phê duyệt và giao đất cho Công ty thực hiện dự án nuôi trai cấy ngọc tại huyện Cô Tô với tổng số vốn đầu tư giai đoạn đầu là 1 triệu USD.
Kinh nghiệm hơn 10 năm lăn lộn trên biển đảo Quảng Ninh, với nghề ngọc trai, anh Trung cho biết, ngọc trai biển được con người nuôi cấy là kết quả kỳ diệu của sự hợp tác giữa thiên nhiên và con người. Tuy nhiên, để có thể nuôi ngọc trai đòi hỏi những vùng biển sạch, lặng gió, ít ô nhiềm... Vân Đồn, Vịnh Bái Tử Long là một địa điểm lý tưởng để phát triển nghề nuôi trai ngọc, với một tiềm năng biển của đất nước ta có rất nhiều vùng có thể phát triển nghề nuôi ngọc trai, phát triển nghề thành một nghề biển thịnh vượng làm giàu cho ngư dân và đất nước. 10 năm trước, Taiheiyo Shinju đến Việt Nam dưới một sự thăm dò và bỏ những đồng vốn mạo hiểm đầu tiên. 10 năm sau, Việt Nam đã trở thành một trong những điểm sản xuất lớn của Công ty trong hệ thống nuôi trồng có mặt trên khắp thế giới. Đây chính là yếu tố quyết định khiến chủ đầu tư tăng vốn đầu tư lên gấp đôi đối với cơ sở sản xuất ở Việt Nam. Với điều này, Việt Nam thực sự đã ghi danh trên bản đồ của ngành sản xuất ngọc trai thế giới.
Ước mơ về một thương hiệu ngọc trai Việt Nam
Theo anh Trung, hiện nay, một quy trình nuôi trai cấy ngọc khép kín từ công đoạn đầu là sinh sản trai nguyên liệu cho đến chế tác sản phẩm đã được thiết lập tại Việt Nam. Đây là thành công lớn mà không phải doanh nghiệp nào trong ngành cũng có thể thực hiện được, kể cả những doanh nghiệp nuôi cấy ngọc trai hàng đầu tại Nhật Bản, Ấn Độ, Trung Quốc… Bên cạnh đó, Việt Nam là một trong số ít những cơ sở sản xuất của Taiheiyo Shinju mà người bản địa có thể đảm nhận hầu hết các khâu trong sản xuất và quản lý của ngành nuôi trồng ngọc trai. Với điều kiện tự nhiên thuận lợi, làm chủ kỹ thuật “từ A đến Z” và nhất là đội ngũ nhân lực ngày càng phát triển, Việt Nam hoàn toàn có thể tính đến việc phát triển ngành ngọc trai lớn mạnh và cùng nhau xây dựng thương hiệu ngọc trai Việt Nam.
Thực tế, hầu hết sản phẩm làm ra hiện nay đều xuất khẩu thô sang Nhật Bản, một thị trường ngọc trai lớn của thế giới. Tuy nhiên qua khảo sát cho thấy, nhu cầu trang sức ngọc trai trên thị trường Việt Nam ngày càng lớn. Những phương án kinh doanh thử nghiệm đầu tiên đã bán được những sản phẩn đắt tiền từ vài trăm đến hàng ngàn USD cho khách hàng trong nước và khách du lịch quốc tế. Một thị trường đã bắt đầu mở và bên cạnh việc nuôi trồng phục vụ xuất khẩu, chúng đã phải tính đến việc phát triển ngành chế tác và buôn bán trang sức ngọc trai ở thị trường trong nước.
Cuối năm 2006, những sản phẩm ngọc trai được nuôi trồng và chế tác từ Việt Nam đã được giới thiệu tại một một cơ sở đầu tiên ở Hà Nội với thương hiệu Spica. Đây có thể là lần đầu tiên, người tiêu dùng được chứng kiến những trang sức phong phú như nhẫn, vòng, trâm cài... từ con trai nuôi trên vùng biển Việt Nam và do chính người Việt Nam chế tác. Vẻ đẹp của ngọc trai Việt Nam lưu giữ trong từng lời kể và sách vở đã bừng sáng trên thực tế. Ngọc trai Việt Nam với quy trình nuôi trồng khoa học, độ chế tác tinh xảo đã thể hiện một đẳng cấp về sự sang trọng, lộng lẫy không hề thua kém so với bất cứ loài ngọc trai nào nổi tiếng trên thế giới. Thị trường Việt Nam từ trước đến nay chủ yếu sử dụng ngọc trai ngoại nhập với đa số không rõ nguồn gốc và sự đảm bảo về chất lượng thì nay đã có thể đặt niềm tin và chính những trang sức cao cấp, được sản xuất ngay trên vùng biển nước mình. Sau chặng đường dài phát triển để khẳng định khả năng nuôi trồng và phát triển của nghề nuôi trai lấy ngọc ở Việt Nam, đã đến lúc ngọc trai Việt Nam bước vào hành trình mới, khẳng định chính mình trên thị trường với thương hiệu Việt Nam.
Với kinh nghiệm của mình, Anh Trung khẳng định, Việt Nam không thiếu cơ hội và điều kiện để phát triển một ngành nuôi trai lấy ngọc và xây dựng một thương hiệu ngọc trai Việt Nam. Tuy nhiên, cái khó hiện nay là hầu hết các cơ sở sản xuất còn manh mún, không có sự hợp tác, nuôi trồng ngọc trai chưa có được sự khảo sát, kế hoạch hỗ trợ phát triển từ Nhà nước để đưa nó lên thành một mũi nhọn kinh tế biển xứng với tiềm năng của nó.
Lịch sử Việt Nam đã ghi lại, hàng trăm năm trước, ngọc trai Việt Nam đã rất nổi tiếng, ngay trên vùng biển đảo Bái Tử Long đã những huyền thoại về ngọc trai mà niềm tự hào còn lưu giữ đến bây giờ với rất nhiều hòn đảo mang tên ngọc như Minh Châu (ngọc sáng), Ngọc Vừng (ngọc phát sáng)... Đây thực sự là niềm kiêu hãnh của người dân nơi đây. Hiện nay, chúng ta đang có những bước thành công đầu tiên để nối lại và nâng cao thêm niềm tự hào về một báu vật quý hiếm của biển quê hương. Hành trình của ngành nuôi trồng và chế tác ngọc trai Việt Nam đang bắt đầu. Những người trong cuộc như Trung đang nuôi một niềm tin lớn về sự phát triển thịnh vượng của những vùng nuôi trồng ngọc trai rộng lớn, những thương hiệu ngọc trai Việt Nam nổi tiếng thế giới và biết đâu từ đây, Việt Nam sẽ trở thành một trung tâm ngọc trai thế giới, một sàn giao dịch ngọc trai quốc tế tại Việt Nam cho mọi khách hàng tìm đến.
