“5 không, 3 sạch” là mô hình đang được Hội PN tỉnh triển khai làm điểm ở 2 bản Phai Nà Tứ của đồng bào Dao, xã Hà Lâu (Tiên Yên) và bản Nà Phạ 2 của đồng bào Tày, xã Tình Húc (Bình Liêu).
Theo đó, “5 không” gồm: không có người thân trong gia đình vi phạm pháp luật và mắc TNXH, không có bạo lực gia đình, không có trẻ em suy dinh dưỡng, bỏ học; 3 sạch gồm: sạch nhà, sạch bếp, sạch ngõ.
Mô hình ở bản Phai Nà Tứ xã Hà Lâu (Tiên Yên) có 33 hội viên tham gia. Mô hình ở bản Nà Phạ 2, xã Tình Húc (Bình Liêu) có 46 hội viên tham gia.
Để tổ chức được các mô hình này, Hội PN tỉnh đã phối hợp với Hội PN 2 huyện Tiên Yên, Bình Liêu tiến hành điều tra, khảo sát toàn diện về đời sống kinh tế văn hóa, trình độ dân trí, công tác DS-KHHGĐ, phong tục, tập quán... của đồng bào tại 2 bản. Nhìn chung, số hộ gia đình hội viên ở 2 bản đều đáp ứng được những tiêu chí cơ bản của mô hình đề ra. Thuận lợi ban đầu của mô hình là 100% số gia đình hội viên tham gia ở 2 bản không có người thân mắc TNXH và vi phạm pháp luật; không có học sinh bỏ học. Bản Nà Phạ 2 không có trẻ em suy dinh dưỡng; bản Phai Nà Tứ chỉ có 4 hộ thành viên có trẻ em suy dinh dưỡng. Phần đông số hộ ở Phai Nà Tứ làm chuồng trại nhốt gia súc, gia cầm ở xa nơi ở; 84% số hộ ở đây có nhà vệ sinh, nhà tắm. 100% số hộ ở 2 bản tự túc được rau ăn; ốm đau, sinh nở đều tới trạm y tế xã. Các hộ ở cả 2 bản đều ngủ mắc màn, phòng bệnh sốt rét. Bản Nà Phạ 2 có 15/46 hội viên có trình độ văn hóa cấp 3; 12 hội viên trình độ văn hóa cấp 2; còn lại cấp 1, không có ai mù chữ.
Bên cạnh đó cũng có những khó khăn, hạn chế trong thực hiện mô hình. ở thôn Phai Nà Tứ còn 13 hộ thành viên nghèo; ở Nà Phạ 2 là 7 hộ. Bản Phai Nà Tứ có 12 phụ nữ sinh con thứ 3 trở lên; 15 phụ nữ mù chữ. Bản Nà Phạ 2 còn nhiều hộ làm chuồng trại nhốt gia súc gần nhà ở; có 4 hộ còn nuôi lợn thả rông. Đồng bào ở đây vẫn còn dùng hố phân sầu làm nhà vệ sinh, chưa có nhà tắm riêng biệt; đường làng, ngõ xóm còn vương vãi phân gia súc, chưa được dọn sạch...
Từ thực tế khảo sát đặt ra yêu cầu phải có nỗ lực lớn khi triển khai mô hình nhằm tạo sự chuyển biến tích cực từ nhận thức đến thực hiện của các gia đình. Ngay sau khi ra mắt 2 mô hình, Hội PN tỉnh đã tổ chức tập huấn kiến thức cho các thành viên về công tác khuyến nông, khuyến lâm, phòng chống TNXH; vệ sinh môi trường, vệ sinh, an toàn thực phẩm; phòng chống suy dinh dưỡng trẻ em; phòng, chống bạo lực gia đình... Để các mô hình phát huy tốt tác dụng, có vai trò hỗ trợ đắc lực phụ nữ vùng cao, dân tộc trong việc xây dựng gia đình “no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc”, Hội PN tỉnh tăng cường chỉ đạo, đôn đốc. Các cấp hội cơ sở cần phân công cán bộ bám địa bàn, giúp mô hình tổ chức các hoạt động hỗ trợ phụ nữ phát triển KTGĐ, giảm tỷ lệ hộ nghèo, tiến tới xóa hộ nghèo, mở các lớp xóa mù chữ cho phụ nữ, từng bước giảm và xóa số hộ nuôi thả gia súc. Tích cực vận động các hộ làm nhà vệ sinh, làm chuồng nhốt gia súc xa nơi ở. Đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục, kết hợp tập huấn kiến thức với việc nhân điển hình. Đặc biệt lấy những gia đình thành viên gương mẫu thực hiện nếp sống mới, ăn ở vệ sinh, có ít con, làm kinh tế giỏi, làm hạt nhân, đầu tầu vận động, lôi cuốn những hộ khác làm theo.
