Trong chiến lược gìn giữ và phát huy bản sắc văn hoá Việt Nam đậm tính dân tộc của Đảng, có việc khôi phục lại các làng nghề, ngành nghề truyền thống. Tuy nhiên trong bối cảnh hiện nay, việc khôi phục, bảo tồn và phát huy các sản phẩm của làng nghề và ngành nghề truyền thống còn nhiều vấn đề đang được đặt ra và cần có một giải pháp hiệu quả.
Hàng trăm công nhân lành nghề của Công ty TNHH Thành Đồng đang thực hiện chế tác các sản phẩm gốm sứ Đông Triều truyền thống.
Hiện nay trên địa bàn toàn tỉnh có gần 20 làng nghề lớn nhỏ, trong đó có 4 làng nghề truyền thống là: Gốm sứ Vĩnh Hồng; gốm sứ Đức Chính (Đông Triều); đóng, sửa chữa tàu thuyền Hà An; đan thuyền, ngư cụ thôn Hưng Học, xã nam Hoà (Yên Hưng). Các làng nghề này đã thu hút khoảng 14.900 lao động, chiếm 4,93% tổng số lao động nông thôn và chiếm 63,9% so với lao động công nghiệp ngoài quốc doanh của tỉnh. Giá trị sản xuất công nghiệp của những ngành nghề truyền thống đạt 270 tỷ đồng/năm, chiếm tỷ trọng 29,37% giá trị sản xuất công nghiệp bình quân 1 năm của các huyện, thị xã, thành phố.
Có thể khẳng định, trong quá trình khôi phục, đầu tư, thúc đẩy theo cơ chế, chính sách của Trung ương, của tỉnh, các làng nghề, ngành nghề thủ công trên địa bàn tỉnh đã từng bước khôi phục và phát triển. Đi kèm theo các cơ chế, chính sách hỗ trợ, tỉnh còn có nhiều các giải pháp thúc đẩy, quảng bá thông qua tổ chức hội chợ thương mại, du lịch. Do vậy có nhiều làng nghề đã khởi sắc, vừa mang lại hiệu quả kinh tế cao vừa mang tính xã hội và nhân văn sâu sắc. Trước hết phải kể đến làng nghề gốm sứ. Từ xuất phát điểm ban đầu là 2 HTX sứ là: Đông Thành và ánh Hồng với doanh số sản phẩm hàng năm đạt 12 đến 15 triệu sản phẩm và chủ yếu phục vụ cho tiêu dùng trong nước và xuất khẩu sang Liên Xô, Cu Ba. Đến nay, sản phẩm gốm sứ truyền thống của tỉnh đã có 10 doanh nghiệp và gần 60 cơ sở tham gia hoạt động sản xuất, tập trung chủ yếu ở các xã Vĩnh Hồng, Đức Chính, Xuân Sơn, Bình Dương, Yên Thọ của huyện Đông Triều. Trung bình hàng năm các doanh nghiệp, cơ sở đã sản xuất ra 5 triệu sản phẩm với doanh thu 40 tỷ đồng và kim ngạch xuất khẩu là 4,5-4,7 triệu USD. Các sản phẩm gốm sứ của các làng nghề trên địa bàn tỉnh đã dần tạo niềm tin và chiếm lĩnh trên thị trường các nước Tây Âu, Đông Âu và nhiều nước khác. Hay làng nghề truyền thống đóng tàu ở Yên Hưng. Với 24 cơ sở sản xuất và 11 doanh nghiệp tham gia, hiện tại ngành nghề này cũng đã đạt tốc độ tăng trưởng bình quân 60%/năm; giá trị sản xuất đạt khoảng 10 nghìn tấn phương tiện cho doanh thu hàng chục tỷ đồng, giải quyết việc làm cho gần 1 nghìn lao động.
Mặc dù có bước phát triển đáng ghi nhận, thế nhưng các làng nghề và ngành nghề truyền thống còn bộc lộ nhiều hạn chế cần được đánh giá, nhìn nhận và tháo gỡ. Nhà xưởng sản xuất tại các làng nghề trên địa bàn tỉnh còn phân tán, nhỏ lẻ, manh mún; cơ sở hạ tầng ở nhiều nơi chưa đáp ứng được so với yêu cầu của sự phát triển; tình trạng ô nhiễm môi trường còn nặng nề; mặt bằng sản xuất chật hẹp. Tốc độ chuyển ngành nghề sản xuất diễn ra chậm, chủ yếu sản xuất những sản phẩm đơn chiếc, mẫu mã đơn điệu, giá trị kim ngạch xuất khẩu chưa cao. Trong khi đó năng lực về vốn còn hạn chế, thông tin thị trường xuất khẩu vẫn còn mập mờ, phụ thuộc nhiều vào trung gian... nên khó lường được với những biến động lớn của thị trường và các diễn biến phức tạp khác. Thêm vào đó, giá nguyên nhiên liệu, vật tư liên tục tăng đã phá vỡ kế hoạch sản xuất của nhiều doanh nghiệp, nguồn điện phục vụ sản xuất lại thiếu hụt, khiến các làng nghề chống đỡ vất vả. Cũng chính vì nguyên nhân này mà có không ít các làng nghề, ngành nghề truyền thống được vực dậy theo phong trào rồi teo tóp như: nghề sản xuất chiếu cói; nghề trạm khắc than đá... Ông Trần Đăng Niên, Giám đốc Sở Công thương cho biết: “Ngoài việc thực hiện huy động mọi nguồn lực tạo nên bước đột phá mạnh trong lĩnh vực sản xuất CN-TTCN, tập trung hướng sản xuất phát triển mạnh các sản phẩm, như: Cơ khí, vật liệu xây dựng, chế biến nông sản thực phẩm, đồ uống, dệt may, ngành nghề thủ công mỹ nghệ truyền thống thì ngành công nghiệp tỉnh đã và đang tiếp tục tiến hành quy hoạch và triển khai các quy hoạch được phê duyệt liên quan đến phát triển làng nghề. Đồng thời đang từng bước cụ thể hoá các giải pháp xúc tiến hoạt động thương mại, thông tin giúp các doanh nghiệp làng nghề tiếp cận thị trường xuất khẩu”.
Như vậy, xét trên nhiều phương diện, để ổn định hoạt động sản xuất đối với các làng nghề trong giai đoạn hiện nay, trước hết phải tiếp tục triển khai các chính sách khuyến khích phát triển ngành nghề nông thôn, xúc tiến thành lập quỹ bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp, cơ sở sản xuất ở các làng nghề vay vốn theo quy định của Chính phủ. Đặc biệt sớm có đợt khảo sát nhu cầu thiếu hụt nguyên liệu ở một số làng nghề để kịp thời có biện pháp hỗ trợ tìm kiếm vùng nguyên liệu. Các làng nghề truyền thống trên địa bàn tỉnh nên lựa chọn cho mình phương thức sản xuất mới, tránh tình trạng sản xuất ồ ạt mà chú trọng lựa chọn sản xuất những sản phẩm tinh xảo, kỹ thuật cao, một phần nhằm tiết kiệm nguyên liệu đầu vào, mặt khác nâng cao được giá trị kim ngạch xuất khẩu. Bên cạnh đó, các ngành chức năng cần phối hợp tổ chức chương trình khuyến công, hỗ trợ đào tạo dạy nghề, nâng cao tay nghề cho người lao động; tiến hành liên kết với các tỉnh, thành phố giúp các doanh nghiệp tiếp cận với vùng nguyên liệu; xúc tiến và đẩy nhanh tiến độ xây dựng các điểm CN-TTCN làng nghề khắc phục tình trạng thiếu mặt bằng sản xuất và ô nhiễm môi trường.
