Mấy năm trở lại đây việc khôi phục lại các làng nghề, ngành nghề truyền thống đã và đang được chú trọng, bức tranh toàn cảnh về làng nghề trên địa bàn tỉnh đã có nhiều nét chấm phá. Một số làng nghề mới được thành lập, một số làng nghề khác quy mô phát triển thành xã, cụm xã nghề hay liên kết với nhau đã tạo nên những phố nghề sầm uất. Hoạt động kinh doanh được mở rộng và phát triển trên thị trường trong nước và quốc tế. Đồng thời, các doanh nghiệp còn mạnh dạn đầu tư chiều sâu, mở rộng sản xuất, thu hút ngày càng nhiều lao động tại chỗ.
Hiện trên địa bàn toàn tỉnh có khoảng 20 làng nghề lớn nhỏ, trong số đó có 4 làng nghề truyền thống được UBND tỉnh công nhận đó là: Làng nghề gốm sứ Vĩnh Hồng; làng nghề gốm sứ Đức Chính (Đông Triều); làng nghề đóng, sửa chữa tàu thuyền Hà An; làng nghề đan thuyền, ngư cụ thôn Hưng Học, xã Nam Hoà (Yên Hưng). Các làng nghề này đã thu hút khoảng 14.900 lao động, chiếm 4,93% tổng số lao động nông thôn và chiếm 63,9% so với lao động công nghiệp ngoài quốc doanh của tỉnh. Giá trị sản xuất công nghiệp của những ngành nghề truyền thống đạt bình quân 270 tỷ đồng/năm, chiếm tỷ trọng 29,37% giá trị sản xuất công nghiệp bình quân 1 năm của các huyện, thị xã, thành phố.
Có thể khẳng định, trong quá trình khôi phục, đầu tư phát triển theo cơ chế, chính sách của Trung ương, của tỉnh, các làng nghề, ngành nghề thủ công trên địa bàn tỉnh đã từng bước sống lại trong lòng người tiêu dùng trong cả nước. Đi kèm theo các cơ chế, chính sách hỗ trợ, tỉnh còn có nhiều các giải pháp thúc đẩy, quảng bá thông qua các hình thức tổ chức hội chợ thương mại, du lịch gắn với văn hoá cộng đồng bằng sản phẩm nghề truyền thống. Do vậy đã có nhiều làng nghề khởi sắc hơn, vừa mang lại hiệu quả kinh tế cao vừa mang tính xã hội và nhân văn sâu sắc. Trước hết phải kể đến làng nghề gốm sứ. Từ xuất phát điểm ban đầu có 2 HTX sứ là: Đông Thành và ánh Hồng, hàng năm sản xuất ra 12-15 triệu sản phẩm, chủ yếu phục vụ cho tiêu dùng trong nước và xuất khẩu sang Liên Xô, Cu Ba. Khu trưng bày sản phẩm gốm sứ của Công ty TNHH gốm Quang Vinh (Đông Triều).
Đến nay, sản phẩm gốm sứ truyền thống đã có hơn 10 doanh nghiệp và gần 60 cơ sở tham gia hoạt động sản xuất, tập trung chủ yếu ở các xã Vĩnh Hồng, Đức Chính, Xuân Sơn, Bình Dương, Yên Thọ của huyện Đông Triều. Bên cạnh đó, còn có 4 điểm dừng chân khách nước ngoài, là: Sứ Thái Hồng (xã Yên Thọ); Gốm Việt (Mạo Khê); sứ Đông Triều (Kim Sơn) và sứ Thành Đồng (Bình Dương). Trung bình hàng năm các cơ sở sản xuất gốm sứ truyền thống này sản xuất 5 triệu sản phẩm với doanh thu 40 tỷ đồng và kim ngạch xuất khẩu từ 4,5-4,7 triệu USD. Các sản phẩm gốm sứ của các làng nghề trên địa bàn tỉnh đã dần tạo niềm tin và chiếm lĩnh trên thị trường các nước Tây Âu, Đông Âu và nhiều nước khác. Có mặt tại khu trưng bày và giới thiệu sản phẩm gốm sứ cao cấp và đồ mỹ nghề của Công ty TNHH Thành Đồng mới thấy hết được sức ảnh hưởng và sự thăng hoa của gốm sứ Đông Triều. Toạ lạc trên một diện tích khoảng vài ha, khu trưng bày là một không gian thu nhỏ của hoạt động sản xuất và kinh doanh các sản phẩm làng nghề truyền thống gốm sứ Đông Triều. Hàng trăm mẫu mã sản phẩm có màu sắc, kiểu dáng tinh xảo và mang đậm nét thủ công mỹ nghệ được trưng bày.
ở huyện Yên Hưng, điều đáng ghi nhận đó chính là sự tăng trưởng khá đồng đều (với khoảng 17%/năm) giá trị doanh thu từ sản phẩm của các làng nghề và tạo ra việc làm cho gần 5 nghìn lao động, chiếm khoảng 10% tổng số lao động trong toàn huyện. Bên cạnh thực hiện các chính sách nhằm khôi phục và phát triển làng nghề truyền thống như: Đan lát ngư cụ, sửa chữa đóng mới tàu thuyền, chế biến hải sản, làm bún bánh… huyện đã mở rộng giao lưu với nhiều cơ sở làng nghề trong tỉnh và tỉnh ngoài để đưa nghề mới: Mây giang xiên, móc sợi, thêu ren vào sản xuất nhằm đa dạng hoá sản phẩm thủ công. Đến nay, trên địa bàn huyện đã có nhiều làng nghề được khôi phục và phát huy mạnh mẽ; các sản phẩm phong phú, có tính cạnh tranh cao và trụ vững trên thị trường. Điển hình là làng nghề đóng mới và sửa chữa tàu thuyền với 24 cơ sở sản xuất, 11 doanh nghiệp tham gia. Tốc độ tăng trưởng bình quân 60%/năm và hàng năm giá trị sản xuất đạt khoảng 10 nghìn tấn phương tiện cho doanh thu hàng chục tỷ đồng. Một nghề thuyền thống thủ công khác cũng đang có bước phát triển mạnh trên địa bàn huyện Yên Hưng đó là nghề đan lưới và sản xuất ngư cụ phục vụ đánh bắt hải sản tại các xã Hoàng Tân, Nam Hoà. Ngành nghề này có gần 800 hộ gia đình, khoảng 3.000 lao động tham gia, cho thu nhập trung bình từ 600-700 nghìn đồng/ người/tháng. Sửa chữa tàu thuyền tại làng nghề đóng, sửa chữa tàu thuyền Hà An (Yên Hưng). Ảnh:PV
Các làng nghề, ngành nghề tiểu thủ công nghiệp trên địa bàn tỉnh hiện nay đang từng bước được khôi phục và có vị trí quan trọng trong định hướng phát triển kinh tế nông thôn. Là tiền đề tạo bước chuyển đổi cơ cấu lao động theo xu hướng công nghiệp. Tuy nhiên, trên thực tế việc phát huy vai trò của làng nghề vẫn còn nhiều vấn đề cần quan tâm như: Năng lực sản xuất của các làng nghề phân tán nhỏ lẻ, manh mún; cơ sở hạ tầng ở nhiều nơi chưa đáp ứng được so với yêu cầu của sự phát triển; tình trạng ô nhiễm môi trường còn nặng nề; mặt bằng sản xuất chật hẹp; tốc độ chuyển ngành nghề sản xuất diễn ra chậm, trong khi đó năng lực về vốn còn hạn chế, thông tin thị trường xuất khẩu còn ít, phụ thuộc nhiều vào trung gian... Nếu những hạn chế nêu trên được khắc phục, chắc chắn hoạt động của các làng nghề, ngành nghề TTCN trên địa bàn tỉnh sẽ mang lại hiệu quả cao hơn nữa, giải quyết tốt nhu cầu việc làm, góp phần xoá đói giảm nghèo, thúc đẩy hoàn thành các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội đã đặt ra của tỉnh.
