Móng Cái - thành phố cửa khẩu nơi địa đầu Đông Bắc của Tổ quốc có nhiều tiềm năng, lợi thế để phát triển du lịch. Từ cửa khẩu quốc tế Móng Cái, du khách có thể đi tham quan TX Đông Hưng (Trung Quốc) bằng thẻ thông hành hoặc thăm các địa phương khác của nước này bằng hộ chiếu.
Móng Cái có bãi biển Trà Cổ - Bình Ngọc trải dài hàng chục km nằm bên rừng dương xanh ngắt; bãi Đá Đen ở xã Bình Ngọc và các bãi biển ở đảo Vĩnh Thực cũng rất đẹp, thơ mộng và còn khá hoang sơ. Các hồ lớn của Móng Cái gồm: Tràng Vinh, Quất Đông, Đoan Tĩnh, là tiềm năng lớn để Móng Cái phát triển loại hình du lịch sinh thái. Đình Trà Cổ, đền Xã Tắc và Nhà thờ xứ Trà Cổ từ lâu đã là những địa danh nổi tiếng, thu hút du khách đến đây thăm thú. Nhưng vài năm trở lại đây, Móng Cái mới chỉ khai thác tốt loại hình du lịch mua sắm (hàng giá rẻ từ Trung Quốc). Du khách đến Móng Cái hầu hết chỉ ở lại một, hai ngày, bởi sau khi thăm Mũi Sa Vỹ, tắm biển và mua sắm hàng ngoài chợ, thì chẳng còn gì để giữ chân họ ở lại.
Còn nhớ, những năm trước, khi phía Trung Quốc cho phép người dân được đi du lịch sang Việt Nam qua cửa khẩu Móng Cái bằng thẻ thông hành, thì ngành Du lịch Móng Cái trở nên rất sôi động. Hàng trăm nhà nghỉ, khách sạn lớn nhỏ mọc lên để phục vụ du khách từ bên kia biên giới sang nghỉ dưỡng, thăm thú. Vì thế, trong những năm đó, Móng Cái đã huy động được nhiều nguồn lực để xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ cho ngành Du lịch. Đến nay, trên địa bàn TP Móng Cái có khoảng 250 khách sạn, nhà nghỉ, với trên 2.200 phòng, 4.400 giường, trong đó có những khách sạn đạt tiêu chuẩn từ 4 đến 5 sao.
Thế nhưng, từ năm 2005 đến nay, khi phía Trung Quốc ngừng cấp thẻ thông hành cho Du khách qua cửa khẩu Đông Hưng, ngành Du lịch Móng Cái gặp nhiều khó khăn; nhiều doanh nghiệp, hộ kinh doanh dịch vụ du lịch, nhà nghỉ trên địa bàn lao đao. Điển hình là Khách sạn Hồng Vận đạt tiêu chuẩn 5 sao, quy mô 360 phòng do Công ty Bất động sản Quế Thịnh (Trung Quốc) liên doanh với Công ty Quảng Thái (Việt Nam) đầu tư 30 triệu USD để xây dựng, đã hoàn thành từ năm 2005. Nhưng đến nay, khách sạn này vẫn chưa dám đi vào hoạt động, vì nếu kinh doanh chắc chắn sẽ thua lỗ. Còn nữa, nếu trước kia, việc đi sang TX Đông Hưng của du khách trong nước khá đơn giản, thì nay với những quy định chặt chẽ hơn của Cục Du lịch Đông Hưng, người dân từ các địa phương khác đến Móng Cái cũng ngại qua cửa khẩu.
Hạ tầng giao thông còn nhiều hạn chế cũng đã làm cản trở sự phát triển của du lịch Móng Cái. Đường 18A mấy năm qua xuống cấp nghiêm trọng và trở nên rất chật hẹp, hay ùn tắc. Cảng Núi Đỏ không đáp ứng được yêu cầu cập bến của các tàu vận chuyển hành khách, nên tuyến tàu cao tốc từ Hạ Long đến Móng Cái thời gian qua đã ngừng hoạt động.
Những khó khăn khách quan trên đã kìm hãm sự phát triển của du lịch Móng Cái trong 5 năm trở lại đây. Tuy nhiên, cũng có những nguyên nhân chủ quan khiến cho du lịch Móng Cái khó phát triển. Trước hết, Móng Cái chưa chủ động trong việc quy hoạch chung và quy hoạch chi tiết các khu du lịch trên địa bàn. Quy hoạch chung cho du lịch thành phố đến năm 2010 đến nay đã lạc hậu, nhưng việc điều chỉnh quy hoạch vẫn chưa được triển khai. Quy hoạch chi tiết khu du lịch Trà Cổ - Bình Ngọc được khởi động từ 4 năm trước bằng việc Móng Cái ký hợp đồng với một doanh nghiệp làm tư vấn, quy hoạch của tỉnh để triển khai, nhưng hơn 3 năm qua vẫn dậm chân tại chỗ. Được biết, vừa qua, TP Móng Cái đã chấm dứt hợp đồng với đơn vị này để cho đơn vị khác làm. Do quy hoạch chưa tốt, nên các dịch vụ du lịch phát triển mang tính tự phát, manh mún, thiếu chuyên nghiệp. Cùng với đó là hoạt động tiếp thị, tuyên truyền, quảng bá cho hình ảnh du lịch Móng Cái thời gian qua cũng rất hạn chế.
Với nhiều tiềm năng, lợi thế để phát triển, cùng với sự đầu tư của tỉnh về hạ tầng, nhất là giao thông và sự thay đổi trong chính sách quản lý xuất nhập cảnh của Trung Quốc, đang hứa hẹn sự khởi sắc trở lại của du lịch Móng Cái. Quốc lộ 18A từ Mông Dương ra Móng Cái đang được đẩy nhanh tiến độ thi công, khả năng sẽ hoàn thành trước Tết Nguyên đán Canh Dần - 2010 tạo điều kiện đi lại giữa Móng Cái với Hạ Long và cả nước thuận tiện hơn. Sân gôn Vĩnh Thuận đã đi vào hoạt động, đang được khai thác tốt, cùng với nhiều trung tâm thương mại lớn đang được xây dựng, cũng sẽ là địa chỉ du lịch hấp dẫn thu hút nhiều du khách trong và ngoài đến với Móng Cái. Cuối năm vừa rồi, Trung Quốc đã cấp trở lại giấy thông hành cho người dân trong nước đi du lịch qua một số cửa khẩu đường bộ khác trên tuyến biên giới Việt - Trung. Đồng chí Nguyễn Hữu Lễ, Trưởng Phòng Văn hóa - Thể thao và Du lịch TP Móng Cái cho biết: Thời gian qua, TP Móng Cái đã chủ động bàn với TX Đông Hưng, tỉnh Quảng Tây để địa phương bạn tích cực đề nghị với cấp thẩm quyền cấp lại giấy thông hành cho du khách qua cửa khẩu Móng Cái, khả năng đến tháng 6-2009, việc này sẽ được giải quyết. Từ tháng 11-2008, Móng Cái đã chính thức trở thành thành phố. Đây cũng là điều kiện để TP Móng Cái quảng bá về hình ảnh của mình, nhằm thu hút đông đảo du khách đến với mảnh đất địa đầu Đông Bắc Tổ quốc.
Vừa rồi, tỉnh đã quyết định việc đưa dân ra định cư sát biên giới và quy hoạch đô thị dọc hai bờ sông Ka Long thơ mộng. Khi các dự án, công trình này hoàn thành sẽ mang lại cho Móng Cái một diện mạo mới. Đặc biệt, khi đề án thành phố cửa khẩu Móng Cái với khu thương mại tự do được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, triển khai xây dựng; cầu Bắc Luân 2 được thi công, đưa vào sử dụng sẽ thu hút rất nhiều du khách quốc tế đến với Móng Cái. Và như vậy, chắc chắn, du lịch Móng Cái sẽ khởi sắc trở lại.
